نگاه شما: جشنی در آرزوی گرما ...

علیرضا اسلام پناه در مطلب ارسالی برای «نگاه شما» نوشت:
از قدیم برگزاری جشن‌های گوناگون در میان ایرانیان ‌جایگاه خاصی داشته است؛ جشن‌هایی با یک ویژگی مشترک و آن اینکه همگی در پیوند با پدیده‌های طبیعی، کیهانی و اقلیمی بوده‌اند. از جمله آن آیین سده سوزی بوده که با سرور و شادی‌اش، نمونه کامل یک جشن اصیل و تمام عیار ایرانی است.

جشن سده در آغاز شامگاه دهم بهمن ماه یعنی آبان روز از بهمن ماه برگزار می‌شود. مردم نواحی مختلف در کنار شعله‌های آتش و با توجه به زبان و فرهنگ خود سرود‌ها و ترانه‌های گوناگونی‌ خوانده و آرزوی رفتن سرما و آمدن گرما را می‌کنند.

برخی از مردم منطقۀ کویری شهرستان شاهرود پس از پشت سر گذاشتن دوران سخت و سرد زمستان، تعدیل ‌هوا، جوانه زدن و سر بر آوردن گیاهان را جشن می‌گیرند. به این منظور پنجاه روز مانده به عید نوروز که همزمان با زایش گوسفندان است و ارتباط مستقیم با دامداری دارد، در سه روز پیاپی این جشن انجام می‌شود.

دو روز آخر چله بزرگ و روز اول چله کوچک خرمنی از آتش افروخته، از روی آن می‌پرند و دور خرمن آتش شادی و پایکوبی می‌کنند. در مواردی هم هیزم را از بیابان جمع کرده، روی پشت بام گذاشته و یا مانند چهارشنبه سوری پارچه‌ای را به شکل توپ درست کرده، آتش زده و به هوا پرتاب می‌کنند. به این توپ پارچه‌ای گوگ می‌گویند و با آن آتش بازی می‌کنند. هنگام سده سوزی (صد به غله) اشعاری بدین مضمون می‌خوانند:

آی سره سره، صد به غله پنجاه روز دیگه به نوروز

صدای ما عمل داره بزای ما جِمل (دو قلو) داره

شاید بتوان گفت این رسم، ‌نوعی شور و نشاط بین کویر نشینان شاهرود باشد، چون پس از گذشتن چله بزرگ که به هنگام سرمای سخت زمستان است، هوا رو به گرمی می‌گراید و برای سریع گرم شدن زمین که فصل زایش گوسفندان نیز هست، آتش روشن می‌کنند.