آیا روحانی مسیر خاتمی را می رود؟

انتظارها برای وقوع دیداری احتمالی میان روسای جمهور ایران و آمریکا به حدی رسیده که طی روزهای اخیر، بخش عمده ای از تحلیل های مربوط به ایران در مطبوعات و رسانه های بین المللی به این موضوع اختصاص یافته است. در این میان، «نیویورک تایمز» ضمن بررسی پیامدهای این دیدار احتمالی، به بیان خاطره ای از یک موقعیت مشابه در 13 سال پیش پرداخته است.

به گزارش «تابناک»، روزنامه آمریکایی «نیویورک تایمز» در مطلبی به بررسی دیدار احتمالی اوباما و روحانی در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل پرداخته و می نویسد بحث درباره این موضوع، به مهمترین موضوع دیپلماتیک سال تبدیل شده است. به عقیده این روزنامه، حتی اگر نگوییم اهمیت این دیدار به اندازه ملاقات نیکسون و مائو در سال 1972 است، دستکم می تواند تأثیرات بسیار جدی بر روابط ایران و آمریکا داشته باشد.

این روزنامه در ادامه اشاره می کند که روز گذشته، کاخ سفید بار دیگر تأکید کرد که هیچ برنامه ای برای دیدار اوباما و روحانی تدوین نشده؛ اما مقامات آمریکایی به هیچ وجه این احتمال را رد نمی کنند که چنین دیداری، خواه در راهروها، در نزدیکی آسانسور و یا به واسطه نزدیکی صندلی های دو رئیس جمهور اتفاق بیفتد.

بنیامین رودس، جانشین مشاور امنیت ملی کاخ سفید در این زمینه می گوید: «ما برای تعامل با ایران در هر سطحی آماده هستیم. این چیزی نیست که ما از اساس با آن مخالف باشیم. اگر ما تشخیص دهیم که این اقدام در راستای منافعمان است، آن را انجام خواهیم داد».

نیویورک تایمز می نویسد با هر ملاک و معیاری، ملاقات اوباما و روحانی مقدمه ای بر توسعه روابط دو کشور قلمداد می شود. رهبران دو کشور از زمان وقوع انقلاب اسلامی تاکنون با هم دیداری نداشته اند. در عین حال، مقامات آمریکایی می گویند حتی اگر دیدار روحانی و اوباما نیز صورت نگیرد، ملاقات ظریف با جان کری، خود مهمترین دیدار دیپلماتیک دو کشور طی سال های اخیر خواهد بود.

به گفته دیپلمات ها، در صورتی که دو رئیس جمهور بخواهند با یکدیگر دست بدهند، محتمل ترین مکان، ضیافت ناهاری خواهد بود که قرار است بان کی مون، دبیر کل سازمان ملل برگزار کند. با اینکه هرگونه دیدار دو رئیس جمهور به صورت غیربرنامه ریزی شده رخ خواهد داد، اما رودس اشاره می کند که این گونه دیدارهای تصادفی نیز زمان و مکان مناسب خود را می طلبد.

وی می گوید: «من فکر نمی کنم که در یک رابطه، هیچ چیزی به تصادف اتفاق بیفتد. آن ها در موضوعی با این درجه اهمیت».

اما آنچه کمتر مشخص است، معنایی است که این ملاقات نه چندان تصادفی برای تقابل ایران با آمریکا و دیگر کشورهای غربی در موضوع هسته ای به همراه خواهد داشت. رژیم اسرائیل و متحدان آمریکا در خلیج فارس، به دقت تحولات را زیر نظر دارند و نگرانند که اوباما امنیت آن ها را با کاستن از تنش ها در مقابل ایران معامله کند.

تحلیلگران و مقامات سابق آمریکایی می گویند ملاقات رو در روی اوباما و روحانی، می تواند بسیار مهم بوده و درها را برای مذاکرات مستقیم تهران و واشنگتن باز کند. اما این مقامات نیز نسبت به «ریسک ها»ی چنین واقعه ای هشدار داده و می گویند این اقدام، در نهایت به نفع روحانی تمام خواهد شد و انتظاراتی را در عرصه دیپلماتیک از آمریکا به وجود می آورد که ممکن است قابل تحقق نباشد.

دنیس راس، از مقامات ارشد سابق آمریکایی در این زمینه به ملاحظات رژیم اسرائیل نیز اشاره می کند و می گوید هرچند باید میان یک دست دادن ساده با گرفتن عکس یادگاری و یا ملاقات رسمی تمایز قائل شد، اما با این حال باید ملاحظات مطرح در این زمینه از سوی رژیم اسرائیل نیز از سوی آمریکا در نظر گرفته شود.

به هر حال، این نخستین بار نخواهد بود که دو مقام ارشد ایرانی و آمریکایی با یکدیگر دیدار می کنند. در مارس 2009، ریچارد هالبروک، نماینده ویژه آمریکا در یک کنفرانس بین المللی در «هیگ» با معاون وزیر خارجه ایران دیدار کرد. هالبروک می گوید در این دیدار، آن ها درباره معماری ایرانی گفت و گو کرده اند!

به علاوه، این نخستین بار نیست که یک رئیس جمهور آمریکا، تلاش دارد از فرصت مجمع عمومی سازمان ملل برای بهبود روابط با ایران بهره بگیرد. در سپتامبر 2000، بیل کلینتون که در انتهای دوره ریاست جمهوری خود قرار داشت، از دستیاران خود درخواست کرد تا ملاقاتی رو در رو با محمد خاتمی، رئیس جمهور وقت ایران ترتیب دهند.

کاخ سفید درخواست کرد سازمان ملل سخنرانی کلینتون را به گونه ای برنامه ریزی کند که درست پیش از سخنرانی خاتمی باشد. بروس ریدل، از مقامات وقت کاخ سفید می گوید آمریکایی ها درخواست کردند در ضیافت ناهار، صندلی کلینتون در نزدیکی صندلی روحانی قرار داده شود تا وقتی دو رئیس جمهور قصد دارند سر جای خود بنشینند، دیداری با هم داشته باشند.

ریدل می گوید تصور کنید کلینتون بگوید: «اوه، آقای رئیس جمهور، متأسفم که سوپم روی شما ریخت. راستی قصد ندارید با آمریکا صلح کنید»؟! ریدل می افزاید: «ما بسیار تلاش کردیم تا ملاقاتی را ترتیب دهیم، اما خاتمی مایل نبود این ریسک سیاسی را بپذیرد».

اما این بار، اوباما و روحانی نامه هایی را رد و بدل کرده اند و هر دو درباره نیات طرف مقابل با لحنی آشتی جویانه سخن گفته اند. از سوی دیگر، مقامات آمریکایی معتقدند روحانی نسبت به روسای جمهور پیش از خود دست بازتری برای انجام تعامل دیپلماتیک دارد.

به هر حال، باید دید این بار تجربه کلینتون برای اوباما تکرار خواهد شد و یا اوضاع به گونه ای دیگر پیش خواهد رفت.