نقش فوتبال در سیاست ایرانی!

در حاشیه کنفرانس خلیج‌فارس که در بندرعباس در حال برگزاری است، در گفت‌و‌گوی اختصاصی با جیمز میشل دورسی، پژوهشگر ارشد دانشکده راجاراتمان از دانشگاه صنعتی نانیانگ در کوالالامپور، به بررسی تحولات اخیر منطقه و به ویژه تخصص وی در ارتباط با فوتبال و سیاست پرداختیم که حاصل این گفت‌وگو به شرح زیر منتشر می‌شود.


* آقای دروسی شما در کتاب اخیرتان که به موضوع فوتبال می‌پردازد، به نوعی حوادث روی داده در خاورمیانه را پیش‌بینی کرده بودید؛ می‌توانید در این باره بیشتر توضیح دهید؟

ـــ همان گونه که می‌دانید در منطقهٔ خاورمیانهٔ، فوتبال ‌اهمیت بیشتری نسبت به سیاست و موضوعات اجتماعی دارد. در حقیقت با نگاهی به مصر، می‌توان دریافت که گروه‌های طرفدار فوتبال که سازماندهی بسیار بالایی داشته و در درگیری‌های خیابانی آبدیده شده‌اند، دومین یا سومین گروه اجتماعی جامعهٔ مصر را پس از اخوان‌المسلمین تشکیل می‌دهند.

بنابراین، گویا قدرتی واقعی در اینجا نهفته باشد که این مسأله دربارهٔ ایران نیز درست است.

از یک سو می‌توان به فوتبال به عنوان یک مشکل نگریست، چرا که مجرایی برای ابراز اعتراضات بالقوه پدید می‌آورد و نمی‌توان این مجرا را از بین برد. از دیگر سو، فرصت‌هایی را نیز فراهم می‌کند. به این ترتیب که در صورتی که بتوان خود را با فوتبال به مردم شناسانید، می‌توان تصویری بهتر از خود ارائه‌ و تنش‌ها را منحرف کرده و گا‌ه‌ احساسات ملی را نیز کنترل و دستکاری نمود؛ بنابراین، فوتبال نقشی بسیار مهم در این زمینه دارد. حدس می‌زنم نخستین کسی باشم که به نقش فوتبال و هواداران فوتبال در جامعه پرداخته‌ام.

* به عقیدهٔ جناب‌عالی تحولات اخیر در خاورمیانه و شمال آفریقا از یک جنس است؟ در صورتی که چنین است، چرا ایالات متحده، سیاست‌های دوگانه‌ای را در این کشور‌ها دنبال کرده است؟

ـــ به گمانم، پاسخ این پرسش بخیر است؛ یعنی هم بله و هم خیر! به عبارت دیگر، در منطقهٔ خاورمیانه و شمال آفریقا کشورهای یکسانی وجود ندارد و هر کدام از کشور‌ها از دیگری متمایز است. اما مسائلی که شعلهٔ خشم و اعتراض را در این کشور‌ها روشن کرده، کمابیش شبیه به هم است. شاید بحرین اندکی با بقیه متفاوت باشد، چرا که در این کشور یک رژیم اقلیت بر جمعیت اکثریت حکومت می‌کند، ولی باید گفت که در حقیقت موضوعات مشابهی در این کشور‌ها هست.

همهٔ این کشور‌ها به دنبال به دست آوردن حقوق انسانی، آزادی‌های بیشتر، عدالت اقتصادی هستند و در عمل دیده می‌شود که ایالات متحده سیاست‌های دوگانه‌ای را دنبال می‌کند؛ اما به نظر نمی‌رسد‌ این کار از پیش طراحی شده باشد. مشاهده می‌شود که چین و روسیه نیز سیاست‌های مشابهی را دنبال می‌کنند.

آن‌ها سیاست ثبات را در پیش گرفته‌‌اند و به قیمت حفظ ثبات در منطقه از حاکمان اقتدارگرا حمایت کرده‌اند. این حرف همانقدر که برای روسیه و چین درست است، برای آمریکا نیز صحت دارد؛ هر چند ظاهر چنین است که نقش آمریکا بیشتر به چشم می‌آید. حقیقت این است که این کشور‌ها به تناسب هر مورد از این کشور‌ها واکنشی خاص نشان می‌دهند. در این مسأله شکی نیست که این کشور‌ها برنامه‌های برای مواجهه با این حرکات و تحرکات دارند؛ اما‌ واکنش‌های موردی آن‌ها نسبت به حالت‌های خاص است که باعث ایجاد تناقضات می‌شود.

نقطهٔ اشتراک این تحرکات و تحولات چیست؟

ـــ نقطهٔ مشترک این است که در این منطقه، همهٔ حکومت‌ها خودکامه هستند؛ هرچند روکش‌های متنوعی از دمکراسی بر خود کشیده‌اند. این حکومت‌ها زمان درازی است که بر مسند قدرتند و کارایی لازم را نداشته‌اند و این مسأله سرخوردگی مردم را به همراه داشته است که اکنون ‌مردم خواهان رفتن آن‌ها هستند. این حکومت‌ها کارکرد ضعیف سیاسی، اقتصادی و اجتماعی از خود نشان داده‌اند. قرارداد اجتماعی از بین رفته است و هیچ قراری وجود ندارد.

* نظرتان دربارهٔ تحولات سوریه چیست؟ آیا راه برون‌رفتی از این بحران به نظرتان می‌رسد؟

ـــ سوریه تا مدت زمانی طولانی در آینده بسیار پر هرج و مرج و آشوب زده خواهد بود؛ چه بشار اسد باشد و چه نباشد. به باور من، تا هنگامی که بشار اسد بر قدرت تکیه زده باشد، هیچ امیدی به پیشرفت نخواهد بود. البته به کناره‌گیری او نیز می‌توان بدبین بود، چرا که به نظر نمی‌رسد او قصد این کار را داشته باشد. البته رفتن او نیز به معنای بازگشت ثبات نیست. به نظر می‌رسد، سوریه دیگر آن سوریه‌ای که می‌شناختیم نباشد. این کشور بسیار از هم گسیخته شده‌ و سرهم کردن آن از نو بسیار سخت خواهد بود.

پرسشی که در ذهن من است، بدون این که بخواهم از دخالت نظامی حمایت کنم، این است که با توجه به اینکه عده‌ای معتقدند دستکاری نظامی بی‌فایده است، تا کی اجازه خواهند داد که بحران در سوریه ادامه داشته باشد؟