به گزارش خبرنگار فرهنگی تابناک؛ مهدی ماحوزی، استاد، شاعر و پژوهشگر تاریخ و زبان و ادبیات فارسی، صبح سه‌شنبه ۵ آبان ۱۴۰۵ در تهران درگذشت. نام او برای بسیاری از دانشجویان ادبیات با کتاب «فارسی عمومی» و برای پژوهشگران با تصحیح، تدوین و انتشار آثار علی دشتی، نویسنده و سیاستمدار معاصر، پیوند خورده است؛ میراثی که ماحوزی سال‌ها برای حفظ و معرفی آن تلاش کرد.
مهدی ماحوزی چگونه درگذشت؟
محمد ولی‌زاده، نویسنده و پژوهشگر، با اعلام خبر درگذشت مهدی ماحوزی گفت: این استاد و پژوهشگر تاریخ و زبان و ادبیات فارسی که در یک سال اخیر وضعیت جسمی مناسبی نداشت، صبح سه‌شنبه بر اثر کهولت سن در منزل شخصی خود در تهران از دنیا رفت. رضا ماحوزی، جامعه‌شناس و برادرزاده او، نیز این خبر را تأیید کرد.
بر اساس اعلام منتشرشده، پیکر این استاد ادبیات در آرامگاه خانوادگی ماحوزی در امام‌زاده عبدالله شهر ری به خاک سپرده خواهد شد. زمان مراسم خاکسپاری قرار است از سوی خانواده اعلام شود.
زندگی‌نامه مهدی ماحوزی؛ از خانواده‌ای روحانی تا پژوهش در ادبیات فارسی
مهدی ماحوزی؛ پژوهشگر تاریخ و زبان و ادبیات فارسی، در ۱۲ آذر ۱۳۱۴ به دنیا آمد. در برخی گزارش‌ها، دشتستان به‌عنوان زادگاه او معرفی شده است؛ هرچند در زندگی‌نامه خودنوشتش از شهر اهرم، مرکز شهرستان تنگستان، نام برده می‌شود.
او در خانواده‌ای روحانی رشد کرد و مقدمات علوم دینی، قرآن و نهج‌البلاغه را نزد پدرش آموخت. آشنایی زودهنگام با متون دینی و ادبی، زمینه‌ای برای علاقه او به زبان فارسی و متون کلاسیک فراهم کرد؛ علاقه‌ای که بعدها در پژوهش‌هایش درباره شاعران بزرگ ایران نمود یافت.
ماحوزی در سال ۱۳۳۳ برای ادامه تحصیل به تهران رفت و دوره متوسطه را در دبیرستان‌های علمیه و مروی گذراند. او سپس در دانشگاه تهران به تحصیل فلسفه و علوم تربیتی پرداخت و در ادامه مسیر علمی خود به زبان و ادبیات فارسی روی آورد.
فعالیت دانشگاهی؛ از دانشکده نفت آبادان تا دانشگاه آزاد رودهن
این پژوهشگر تاریخ و زبان و ادبیات فارسی؛ از سال ۱۳۴۱ تا ۱۳۴۸ عضو هیئت علمی دانشکده نفت آبادان بود. پس از آن نیز فعالیت دانشگاهی خود را در حوزه زبان و ادبیات فارسی ادامه داد و در دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودهن به تدریس پرداخت.
تدریس، تألیف کتاب‌های دانشگاهی و پژوهش در متون کلاسیک، بخش مهمی از کارنامه او را تشکیل می‌دهد. کتاب «فارسی عمومی» از جمله آثاری است که نام او را در میان دانشجویان و استادان زبان و ادبیات فارسی شناخته‌شده کرد.
مهدی ماحوزی و علی دشتی؛ پیوند خانوادگی و میراث ادبی
یکی از مهم‌ترین بخش‌های کارنامه مهدی ماحوزی، نقش او در حفظ و انتشار آثار دایی‌اش، علی دشتی، نویسنده و سیاستمدار ایرانی، بود.
به گفته محمد ولی‌زاده، دشتی سال‌های پایانی عمر خود را در خانه ماحوزی گذراند و او بخش مهمی از زندگی‌اش را صرف مراقبت از دایی و سامان‌دادن به آثارش کرد.
استاد ادبیات فارسی؛ از سال ۱۳۷۷ تا ۱۳۹۹ در انتشار و آماده‌سازی شماری از آثار دشتی نقش داشت و بر اساس زندگی‌نامه خودنوشتش، بر ۲۵ کتاب او نظارت کرد یا در تصحیح و نگارش مقدمه آن‌ها مشارکت داشت.
از جمله این آثار پژوهشگر تاریخ و زبان و ادبیات فارسی، می‌توان به «نقشی از حافظ»، «قلمرو سعدی»، «پرده پندار»، «در دیار صوفیان»، «نگاهی به صائب»، «خاقانی، شاعری دیرآشنا» و «تصویری از ناصرخسرو» اشاره کرد. تدوین یادداشت‌های سیاسی دشتی از دوران سفارت در مصر و لبنان نیز از دیگر فعالیت‌های او در این زمینه بود.
این همکاری صرفاً به انتشار آثار یک عضو خانواده محدود نمی‌شد؛ ماحوزی با گردآوری و معرفی نوشته‌های دشتی، در دسترس قرارگرفتن بخشی از میراث ادبی و فکری او را برای نسل‌های بعد ممکن کرد.
کتاب‌های مهدی ماحوزی؛ از «فارسی عمومی» تا شرح آثار نظامی
کارنامه مهدی ماحوزی مجموعه‌ای از کتاب‌های آموزشی، پژوهش‌های ادبی، شرح متون کلاسیک و آثار مرتبط با علی دشتی را در بر می‌گیرد.
از مهم‌ترین آثار او می‌توان به این کتاب‌ها اشاره کرد:
* کتاب‌های آموزشی: «فارسی عمومی» و «گزارش‌نویسی و آیین نگارش»
* پژوهش در ادبیات کلاسیک: «شرح مخزن‌الاسرار نظامی گنجوی»، «تصویری از پنج‌گنج نظامی»، «آتش اندر چنگ» و «سر حافظ در حدیث دیگران»
* آثار مرتبط با علی دشتی: «نقش دشتی در تاریخ و ادب معاصر ایران»، «نقشی از حافظ»، «نگاهی به صائب» و «خاقانی، شاعری دیرآشنا»
* گردآوری و ترجمه: «کاخ ابداع»، «تصویری از ناصرخسرو» و «عقلا بر خلاف عقل»
* دیگر آثار: «دمی با خیام» و «علی علیه‌السلام و آیین رهبری»
در میان این آثار، «فارسی عمومی» جایگاه ویژه‌ای در کارنامه آموزشی او دارد. این کتاب در زمینه آموزش زبان و ادبیات فارسی، متون نظم و نثر و دستور زبان به کار رفته و از آثار شناخته‌شده او در محیط‌های دانشگاهی است.
ماحوزی در سال‌های پایانی فعالیت خود نیز با مدیریت‌مسئولی «پژوهش‌نامه ادب حماسی» به فعالیت‌های پژوهشی ادامه داد.
مهدی ماحوزی؛ استادی که شعر هم می‌سرود
فعالیت‌های ماحوزی به تدریس و پژوهش محدود نبود. او شعر نیز می‌سرود و بر اساس معرفی‌نامه علمی‌اش، حدود هفت هزار بیت شعر، دل‌نوشته و منظومه با مضامین ادبی، عرفانی، انتقادی و اجتماعی داشت.
بخشی از سروده‌های او در نشریات منتشر شد یا در محافل ادبی خوانده شد، اما مجموعه‌ای مستقل از این اشعار در دسترس عموم قرار نگرفت. به این ترتیب، وجه شاعری او در مقایسه با فعالیت‌های دانشگاهی و پژوهش‌هایش کمتر شناخته شد.
نام مهدی ماحوزی در حافظه فرهنگی تهران
از دیگر نکات قابل توجه در زندگی این استاد ادبیات، نام‌گذاری خیابانی در محله دزاشیب تهران به نام اوست؛ اقدامی که در دوره پنجم شورای اسلامی شهر تهران انجام شد.
ماحوزی از چهره‌هایی بود که بخش مهمی از عمر خود را به آموزش دانشگاهی، پژوهش در میراث ادبی ایران و معرفی آثار نویسندگان و شاعران اختصاص داد. کارنامه او نشان می‌دهد که فعالیتش تنها به تألیف کتاب محدود نبود و حفظ و انتشار آثار ادبی دیگران نیز جایگاه مهمی در زندگی حرفه‌ای او داشت.
تابناک درگذشت این استاد پیشکسوت زبان و ادبیات فارسی را به خانواده آن مرحوم، شاگردان و جامعه فرهنگی و ادبی کشور تسلیت می‌گوید و برای بازماندگان صبر و شکیبایی آرزو دارد.