بررسی وضعیت نشر کتاب در ایران
مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی در بررسی وضعیت نشر کتاب در ایران، جایگاه مولف را مورد تحلیل قرار داد.
به گزارش دفتر مطالعات فرهنگی این مرکز اعلام کرد: فرایند انتشار ، عرضه و مطالعه کتاب، فرایندی پیچیده و چند مرحله ای است که دستکم با چهار بعد کلی ارتباط دارد: «مولف»، «چاپ و نشر» ، «شبکه توزیع و فروش» و «مخاطب». برای ارزیابی وضعیت کتاب ابتدا باید هر کدام از این ابعاد به دقت بررسی شوند . اولین بعد فرایند نشر کتاب، مربوط به مولف می شود. مولف خود با چهار عامل در ارتباط است: «ناشر، تعهدات، خاستگاه اجتماعی و مخاطب» این گزارش وضعیت مولفان را در ارتباط با چهار عامل مذکور بررسی می کند.
گزارش مذکور می افزاید: به باور بسیاری از صاحبنظران و کارشناسان حوزه چاپ و نشر، وضعیت نشر کتاب در ایران مناسب و مطلوب نیست. تا جایی که برخی صنعت نشر کتاب را بحران زده می دانند. فارغ از این که این نظرات تا چه حد با واقعیات این صنعت همخوانی دارند.
مطالعه جایگاه و خاستگاه اجتماعی مولف و شرایط اجتماعی شکل گیری افکار و اندیشه های بیان شده او قابل مطالعه و از اهمیت ویژه ای برخوردار است. در واقع آگاهی دقیق از شرایط اجتماعی حاکم بر تالیف ، کمک فراوانی به اتخاذ سیاست های مناسب برای حل و رفع مشکلات مولفان می کند.
دانستن آمار و اطلاعات کمی از مولفین نیز می تواند آغازی بر این مهم باشد. در حالی که در ایران، آمار رسمی دقیق و علمی از تعداد مولفین، مصنفین و مترجمین کشور وجود ندارد بر اساس بعضی برآوردها می توان این رقم را حدود ۲۵۰۰ نفر حدس زد.
بر اساس همین گزارش آنچه در اینجا مدنظر است نوع تعامل میان مولف و مخاطب است. در اینکه حیات و دوام اجتماعی نویسنده به واسطه داشتن مخاطب است، شکی نیست . اثری که پدیدآورنده بعد از مدت ها خلق کرده، اگر دیده و خوانده نشود زحماتیش بی ثمر می ماند.
بازخورد نظرات مخاطب است که بیشترین انگیزه و انرژی و امکان ادامه و اصلاح اثر را به مولف می دهد. برقراری تعامل میان این دو وآگاهی از نظرات یکدیگر در مجموع باعث غنای فرهنگی و رشد و توسعه جامعه می شود.
در حال حاضر زمینه و بستری نظام مند و سیستماتیک وجود ندارد تا مولف و مخاطب بتوانند با همن تعامل سازنده داشته باشد و از نقطه نظرات هم آگاها شوند.
بنابراین «مسئله اصلی مولف و مخاطب ، فقدان رابطه ارگانیک و مستمر است» به طوری که مولفین معمولا نمی دانند یا نمی توانند دریابند که دقیقا بازخورد اثرشان بین مخاطبین در چه حد و چگونه بوده است و داده هایی که به دست آورده اند بر اساس تجربه های قبلی، حدس و گمان یا شیوه های سنتی است.
البته منتقدین آثار مولفان از قاعده فوق تا حد زیادی مستثنا می شوند. این گروه معمولا فرصت و امکان نقد و بررسی اثر مولف را پیدا می کنند. این امکان از طریق ابزارهای رسانه ای، نشست های تخصصی و جلسات رونمایی از کتاب فراهم می آید.
در پایان این گزارش چنین آمده است: لازمه بررسی مسائل و چالش های حوزه نشر کتاب، ابتدا شناسایی مسائل و مشکلات مرتبط با «مولف» در فرایند نشر و نوع تعامل آن با سایر بخش ها و حوزه های فرهنگی اجتماعی و اقتصادی است.
مولف به عنوان یک شخصیت حقوقی و به واسطه عرضه اثری که خلق می کند ناگریز باید با چهار مقوله مرتبط باشد . نشر، تعهدات، خاستگاه اجتماعی و مخاطب، بخش مولف و نشر، خود از چهارالگوی غالب تبعیت می کند.
از میان این ۴ الگو، الگوی «معمار کتاب» دارای کمترین آسیب و مشکل است و یکی از نقاط قوت نشر کتاب و نشان بلوغ و اوج حرفه ای شدن یک ناشر تلقی می شود . سه الگوی باقی مانده هر کدام مسائل خاص خود را دارند.
