بودجه، سدراه بهداشت مدارس
سرمایهگذاری جوامع در امر سلامت دانشآموزان امری زیربنایی است، اما در کشور ما توجه چندانی به آن نمیشود. تا چندی دیگر زنگ مدارس نواخته و سال تحصیلی جدید آغاز شده؛ ولی مدارس فرسوده بدون حضور مربیان بهداشت و گاهی بدون سرویس بهداشتی، والدین را به اندیشه وامیدارد و فرضیه های نگرانکننده به جان آنان میآید.
به گزارش ملت، وضعیت بهداشتی مدارس چندان مساعد نیست. از به کارگیری یک مربی برای چند مدرسه و تراکم کاری آنها ونبود رسیدگی دقیق به بهداشت جسمی و روانی دانش آموزان بهویژه در سن بلوغ تا انتظار یک ساله دانش آموزان برای نوشیدن شیر و حذف تعداد زیادی از دانش آموزان مناطق مختلف از این طرح به دلیل کمبود اعتبارات، ناشی از نبود برنامهریزی کافی برای بهبود بهداشت مدارس به شمار می رود؛ وضعیتی که حدود ۸ ماه برای ساماندهی فرصت وجود دارد.
این در حالی است که طرحهای ارائه شده از سوی وزارت آموزش و پرورش برای ارتقاء سطح بهداشت مدارس در اکثر موارد تک بعدی و مقطعی بوده و پاسخگوی نیاز دانش آموزان نیست.
بهداشت مدارس سابقه ای دیرینه در کشور دارد و از آغاز راه اندازی نخستین مدارس کشور بحث بهداشت بین دانش آموزان مطرح است اما از آن زمان تا کنون کمبود بودجه آموزش و پرورش این مقوله را بیش از سایر موارد تحت الشعاع قرار داده و هر سال در مدارس مختلف طرح هایی از سوی سازمان آموزش و پرورش و ادارات نواحی مختلف به اجرا درمی آید که بیشتر آنان مقطعی و فاقد کارآیی لازم است و تاثیری چندانی در روند سلامت دانش آموزان ندارد. از همین رو در بسیاری از موارد تک بعدی بودن یا مقطعی بودن طرحهای بهداشتی سبب بیتاثیری اجرای آن میشود و علاوه بر اتلاف بودجه، وقت و نیروی مدارس را نیز بیهوده صرف میکند.
کمبود مربی بهداشت
براساس شاخص بهداشت جهانی، به ازای هر ۷۵۰ دانشآموز باید یک مربی بهداشت وجود داشته باشد؛ ولی در کشور برای حدود ۱۵میلیون دانشآموز تنها ۳۶۰۰ مربی بهداشت وجود دارد که بر اساس تعریف استاندارد جهانی حداقل باید به ۶ برابر افزایش یابد.
بر اساس آمار موجود، در آموزش و پرورش که با کمبود حدود ۱۶ هزار مربی بهداشت در مدارس روبهرو بود و با بازنشسته شدن مربیان فعلی بهداشت مدارس، دستور استخدام پانزده هزار معلم بهداشت صادر شد، بر این اساس برای ۱۵۰ هزار مدرسه در سطح کشور تنها حدود ۳۶۰۰ مربی بهداشت وجود دارد. البته در برخی استانهای محروم حدود ۹۰ درصد مدارس مربی بهداشت ندارند. در برخی استانهای محروم کشورمان مانند خراسان شمالی و جنوبی، سیستان و بلوچستان، کرمان و خوزستان برای هر ۲۰۰ هزار دانشآموز فقط یک مربی بهداشت وجود دارد.
اجرای برخی طرح های بهداشتی نیازمند همراه سازی سایر زمینهها برای بهبود روند طرح و کسب نتایج مطلوب است به عنوان مثال طرح آهن یاری نیازمند اجرای طرح تغذیه مناسب به طور همزمان است در غیر این صورت به گفته کارشناسان، قرص آهن حتی یک روز هم بر سیستم جسمانی دانش آموزان تاثیر ندارد.
همچنین پزشکان معتقدند طرحی همچون آهن یاری باید حداقل یکسال به صورت مداوم و در وعدههای منظم به دانشآموزان داده شود در حالی که طرح آهنیاری در مدارس به طور نامنظم، هفتهای یکبار و حدود ۳ ماه در مدارس اجرا شد که این نوع تجویز نه تنها ثمر چندانی برای دانش آموزان ندارد بلکه بودجه اختصاص داده شده به این طرح در واقع هدررفته محسوب می شود.
از طرفی بهداشت مدارس و دانش آموزان تنها به واکسیناسیون، کوتاهی ناخنها، قرصآهن، شیر خلاصه نشده و ابعاد متنوعی را شامل میشود.
بهداشت محیط مدارس، نمازخانهها، بوفهها و سرویسهای بهداشتی بیش از سایر موارد بر جسم و سلامت دانش آموزان تاثیرگذار است با این وجود اغلب سرویسهای بهداشتی مدارس وضعیت اسفباری دارد و این امر سبب بروز انواع بیماریهای قارچی به خصوص در دختران شده است.
بهداشت مدارس تا به حال نه در وزارت آموزش و پرورش و نه در وزارت بهداشت از اولویت بالایی برخوردار نبوده است
اغلب سرویسهای بهداشتی مدارس فاقد آب گرم است و نظافت آنها به موقع انجام نمیشود، ظروف مایع دستشویی اغلب خالی است و یا آبخوری ها در کنار سرویسهای بهداشتی قرار گرفتهاند؛ همه این موارد اولین ضربه را به سلامت دانش آموز وارد میکند و ارائه طرحهای مختلف آهن یاری و توزیع شیر رایگان نیز هیچ کمکی به این قضیه نمیکند.
در برخی موارد نیز قدمت بیش از حد بسیاری از مدارس مشکلات عدیده ای برای دانش آموزان به وجود می آورد؛ این مدارس عموما از لحاظ سرویسهای بهداشتی دچار مشکل هستند یا وجود حشرات و حیوانات موذی نظیر موش و سوسک علاوه بر ایجاد رعب و وحشت در دانش آموزان مشکلات عدیدهای از لحاظ بهداشتی به وجود میآورد.
در سالهای اخیر طرحهای مختلف صدور شناسنامه نیز عملی شده اما این طرحها نیز تنها در بدو ورود به مدرسه انجام میگیرد و در دیگر برهه های زمانی از آنها خبری نیست در حالی که با افزایش سن دانش آموزان همواره مسائل جدیدی به لحاظ بهداشتی، جسمی و درمانی برای آنان مطرح میشود.
در این زمینه به سازی یا نوسازی مدارس میتواند بسیار موثر باشد اما کمبود بودجهها یا صرف آنها بدون برنامهریزی در امور غیر ضروری پایههای بهداشت را به این شکل متزلزل کرده است.
در راه پیشرفت
بهداشت مدارس تا به حال نه در وزارت آموزش و پرورش و نه در وزارت بهداشت از اولویت بالایی برخوردار نبوده و همواره تحتالشعاع دیگر مسائل و موضوعات قرار گرفته است. این در حالی است که در کشورهای پیشرفته بیشترین توجه معطوف به این قسمت می شود.
اما با وجود تمامی کمبودها در چند سال اخیر، اقدامات مفیدی در جهت ارتقای سلامت دانشآموزان انجام شده است. طرح آهنیاری برای دانشآموزان دختر در سن بلوغ که از سال گذشته اجرا و هفتهای یکبار قرص آهن به آنها داده شد، طرح غربالگری و شناسنامه سلامت برای دانشآموزان کلاس اولی که شناسنامه سلامت دریافت کردند و طرح شناسنامه سلامت سایر پایههای تحصیلی از سوی اکیپهای بهداشتی آموزش و پرورش و علوم پزشکی در طول سال تحصیلی، توزیع شیر در مدارس، طرح بازدید از بوفههای مدارس، خدمات معاینه بیناییسنجی، شنواییسنجی، دندانپزشکی و سایر معاینات پزشکی مورد نظر وزارت بهداشت در حدود ۵۰۰ مدرسه محروم کشور و برگزاری کارگاههای آموزش مهارتهای زندگی برای پیشگیری از ۷ رفتار پرخطر دانشآموزان شامل سلامت روان، اعتیاد، سیگار، ایدز، تغذیه، ورزش و آسیبهای عمومی حوادث از اقدامات مثبتی بوده که در چند سال اخیر صورت گرفته است.
