بازسازي خاطرات تاريخی 400 ميليون نفر
گفت وگو با رييس موسسه فرهنگی اكو
کد خبر: ۲۶۰۵۸۲
| | 3362 بازدید
حجتالله ايوبي دو سال و نيم است رياست موسسه فرهنگي اكو را به عهده گرفته و پيش از آن نيز مسووليتهاي فرهنگي مهمي را عهده دار بوده است.
او سمتهايي چون مديركل آموزش دانشگاه امامصادق(ع) ، مديركل پژوهشهاي سياسي سازمان صدا و سيما، رايزن فرهنگي جمهوري اسلامي ايران در فرانسه، معاونت اجتماعي وزارت كشور و معاونت فرهنگي و اجتماعي سازمان بازرسي كل كشور را عهدهدار بوده است. ايوبي مديرعامل بنياد شمس تبريزي هم هست.
او به خاطر علاقهاش به مولانا، برنامههاي زيادي را با محور مولانا در سطح منطقه برنامهريزي كرده و معتقد است مولانا حلقه وصل كشورهاي عضو اكوست.
درباره مهمترين برنامههاي اكو در ساختمان دلانگيز اين موسسه فرهنگي با او به گفتوگو نشستيم.
ايوبي در اين مصاحبه كه يك ساعت به طول انجاميد، خبرهاي مهمي داد؛ از جمله خبر برگزاري جام ملتهاي اكو و ثبت شخصيتها، اماكن و آيينها در اكو.
مهمترين هدف موسسه فرهنگي اكو چيست و چه چيزي را دنبال ميكند؟
موسسه فرهنگي اكو سالهاي قبل مورد غفلت واقع شده بود، اما اكو ظرفيت بسيار بالايي دارد و مثل بسياري از سازمانهاي فرهنگي از جايگاه والايي برخوردار است. برخلاف بسياري از مجامع فرهنگي اروپا كه كشورهاي عضو در آن، گذشتهاي تيره و تار و سرشار از جنگ با هم داشتهاند، كشورهاي عضو اكو داراي گذشتهاي پر از دوستي هستند كه مشتركات فرهنگي زيادي هم با يكديگر دارند. تاريخ و زبان و افتخارات آنها مشترك است. به همين دليل اكو از نظر تاريخي، جغرافيايي و فرهنگي يكي از بهترين سازمانهاي جهاني است. ما نيز در موسسه فرهنگي اكو تلاش ميكنيم اين ظرفيت بالا را به 400 ميليون نفر ساكن كشورهاي عضو اكو يادآوري كنيم و اين خاطره تاريخي را براي آنها بازسازي كنيم. آرزوي ما اين بود كه به كشورهاي عضو اكو يادآوري كنيم شايد ما در عرصههاي سياسي و اقتصادي با كشورها و قدرتهاي بزرگ فاصله داشته باشيم، اما در زمينههاي فرهنگي و جاذبههاي گردشگري حرفهاي زيادي داريم.
از زماني كه مسئوليت اكو را به عهده گرفتيد، در اين زمينه موفق بودهايد؟
وقتي به گذشته برميگردم و به عملكرد دو سال و نيم گذشته نگاه ميكنم، ميبينم فرهنگ، مساله اول اين كشورها شده و همه مردم اين كشورها به دليل حجم بالاي برنامهها با نام اكو آشنا هستند و اسم اكو سر زبانهاست.
اجازه دهيد درباره برنامههاي اكو صحبت كنيم. اكو برنامههاي زيادي در حوزه تجسمي بخصوص خط برگزار كرده است. اين برنامهها در چه كشورهايي برگزار شده است؟
ما در رشتههاي مختلف بويژه رشتههاي تجسمي و بخصوص خط و خوشنويسي كارهاي زيادي كرديم. خط، شناسنامه اكوست، حتي براي كشورهايي كه از خط فارسي دور شدهاند. در حال حاضر بازگشت به خط فارسي يكي از مسائل مهم در تاجيكستان است. ما جشنوارههاي مختلفي در زمينه خوشنويسي برگزار كرديم كه كشور به كشور ميچرخد. استاد اميرخاني و استاد كابلي شورايعالي تصميمگيري ما در حوزه خوشنويسي هستند. در اين عرصه نمايشگاههايي برگزار كرديم. اين نمايشگاه در كابل برگزار شد، سپس به تركيه رفت، بعد به ايران آمد و الان قزاقستان ميزبان آن است. در زمينه خط و خوشنويسي به جز برگزاري نمايشگاه فعاليتهاي ديگري هم صورت گرفت. انجمن خوشنويسي كابل را مجدد راهاندازي كرديم و براي آنها ساختمان اجاره كرديم. در حال راهاندازي انجمن خوشنويسي تاجيكستان هم هستيم. در پاكستان نيز فعاليتهايي انجام داديم.
براي ساير رشتههاي تجسمي چه برنامههايي برگزار كرديد؟
در نقاشي نيز فعاليتهايي صورت گرفته است. نقاشان منطقه شناسايي شدهاند. در گرافيك و كاريكاتور اولين دوره عكس و كاريكاتور به بهانه جشن جهاني نوروز برگزار شد. آقاي سيفالله صمديان دبير عكس بود و آقاي كامبيز درمبخش دبير كاريكاتور جشنواره بود. براي اين جشنواره بهمن پارسال فراخوان داديم و حدود چهارهزار اثر با محور نوروز ارسال شد. در اين جشنواره داوران از چهرههاي بينالمللي بودند. آثار بسيار خوبي ارسال شد و ما نوروز امسال در پاريس نمايشگاه برگزار كرديم. با وجودي كه چند سال است يونسكو نوروز را ثبت جهاني كرده، اولين برنامه جدي نوروز را امسال در يونسكو برگزار كرديم. اين نمايشگاه بعد از پاريس در آلماتي قزاقستان برگزار شد. بعد به شهر دوشنبه تاجيكستان و سپتامبر به شهر استانبول ميرود و تا نوروز آينده در شهرهاي مختلف برگزار خواهد شد. نمايشگاه بعدي ما با موضوع «زندگي و خانواده» در كشورهاي اكو برپا خواهد شد. برگزيدگان در اين نمايشگاه نيز جوايز خوبي را دريافت خواهند كرد. بنابر اين در همه رشتههاي تجسمي برنامههايي برگزار كرديم.
نگارخانه ديپلماتيك كه در ساختمان اكو راهاندازي شده، تا چه حد مورد استقبال قرار گرفته است؟
نگارخانه ديپلماتيك را چندي قبل داير كرديم. با وجودي كه يك مركز نوپاست، اما همه اهالي هنر آن را ميشناسند. خيلي از هنرمندان كشورهاي ديگر هم آن را ميشناسند. حتي براي كشورهايي كه عضو اكو نيستند مثل كشورهاي آمريكاي لاتين هم نامي آشناست. انشاءالله گالريهاي بزرگي در آن راهاندازي ميكنيم تا اين نگارخانه تبديل به يك پاتوق هنري و فرهنگي شود.
ساختمان جديد اكو هم به شما واگذار شد تا ديگر اكو داراي ساختمان اجارهاي نباشد.
اين ساختمان را سال گذشته دولت در اختيار ما قرار داد. جا دارد همين جا از دولت محترم تشكر كنم. چون اين ساختمان آبروي ايران در ميان كشورهاي عضو اكو شده است.
چه حجمي از برنامههاي اكو در كشورهاي عضو برگزار ميشود؟
بخشي از برنامههاي ما در خارج از ايران برگزار ميشود. با توجه به اهميت قزاقستان، نمايشگاهي درباره خيام در كاخ استقلال اين كشور برگزار كرديم. معتقدم نمايشگاهي كه آنجا برگزار شده يكي از بهترين نمايشگاههايي است كه طي اين سالها برگزار شده است. استاد اميرخاني و استاد كابلي آثار جديدي را براي اين نمايشگاه خلق كردند. در خط نقاشي آثاري از استاد افجهاي و در مينياتور مجموعهاي از كارهاي آقاي بدرالسماع را از اصفهان به اين نمايشگاه برديم. بخش عمدهاي از رباعيات خيام هم اكنون به شكلي هنرمندانه روي ديوارهاي كاخ استقلال قزاقستان است. اين نمايشگاه هم، سفر دورهاي خود را آغاز ميكند. بنابراين ما همواره بستههايي فرهنگي داريم كه به صورت چرخشي در كشورهاي مختلف ميچرخد.
يكي از برنامههاي شما برگزاري كنسرت در كشورهاي عضو اكوست. در اين برنامهها كل اركستر را از ايران اعزام ميكنيد؟
يكي از برنامههاي ما استفاده از ظرفيت كشورهاست. مثلا به جاي بردن اركستر 150 نفره به قزاقستان ظرفيت آنها را به كار گرفتيم. يعني آقاي آرش اميني را به عنوان رهبر اركستر به آن كشور فرستاديم و يك هفته با گروه اركستر قزاقستان تمرين كردند. سپس اين گروه با خوانندگي عبدالحسين مختاباد به اجراي برنامه پرداختند. همين كار را در تاجيكستان هم انجام داديم و در ديگر كشورها نيز انجام خواهيم داد.
اكو برنامههايي در زمينه نمايشنامهخواني دارد. علت توجه به مبحث نمايشنامه به جاي اجراي نمايش چيست؟
در هنرهاي نمايشي جلسات نمايشنامهخواني در ساختمان تهران تشكيل شده كه آقاي چرمشير در آن نمايشنامهخواني ميكند. علتش اين است كه در تئاتر اگر نمايشنامه نباشد، اصلا تئاتري وجود ندارد. مردم معمولا كارگردان و بازيگران را ميبينند و ميشناسند. ما سعي كرديم به اين حلقه مغفول توجه كنيم. البته در زمينه تئاتر هم درصدد انجام كارهاي مشترك هستيم. مثلا آقاي نادري را به افغانستان اعزام ميكنيم تا داستانهاي مثنوي را كه بازنويسي مشتركي با تاجيكها و افغانهاست، اجرا كند. بزودي فراخوان مسابقه نمايشنامهنويسي اكو را منتشر ميكنم. جوايزش هم معلوم شده است. اين مسابقه با محوريت مولانا و شمس برگزار ميشود، چون مولانا و شمس حلقه وصل كشورهاي اكو هستند.
آيا اكو صرفا در زمينههاي فرهنگي فعاليت ميكند يا در زمينههاي ديگر نيز نقش ايفا ميكند؟
بله. ما سعي ميكنيم در زمينههاي ديگر نيز فعاليتهايي داشته باشيم؛ مثلا يكي از مسائلي كه جزو آرزوهاي ما بود برگزاري جام ملتهاي اكو بود. كارهاي مربوط به برگزاري مسابقات ورزشي جام ملتهاي اكو در زمان آقاي سعيدلو نهايي و دبيرخانه آن تاسيس شد. اما بنابر تغييرات سازمان عملي نشد. آبان امسال نخستين دوره جام ملتهاي كشورهاي عضو اكو در چهار پنج رشته به ميزباني مازندران برگزار ميشود.
قرار است اين مسابقات چند سال يكبار برگزار شود؟
هنوز جزئيات آن در دست پيگيري است.
اكو در زمينه اتحاديهها چه فعاليتهايي انجام داده است؟
دوست داريم دست اهالي فرهنگ و فكر و ادب منطقه را در دست هم بگذاريم. براي همين اتحاديههاي مشترك راه اندازي ميكنيم. از جمله اتحاديه چاپ و بستهبندي كشورهاي عضو اكو با نام پكو است كه خيلي خوب فعاليت ميكند. همايشي را هم در مشهد برگزار كرد. اهالي چاپ و بسته بندي با هم كار ميكنند. اتحاديه كتابخانههاي ملي كشورهاي اكو نيز فعال شده است. اتحاديه راديو تلويزيونهاي اكو را هم بزودي تاسيس ميكنيم.
گفتيد هدف اكو بازسازي خاطرات مشترك است، اما در برخي موارد اين كشورها دچار اختلافاتي ميشوند كه از جنس فرهنگي و تاريخي است به عنوان مثال مصادره شخصيتهاي ايراني مانند مولانا و رودكي.
فكر ميكنم بايد قدري بلندنظرتر برخورد كنيم. من با اين بحثهايي كه بشدت در ايران درباره مصادره شخصيتها مطرح ميشود موافق نيستم. بياييد بپرسيم ما براي مولانا چه كرديم؟ تركها سالي يكبار براي او مراسم ميگيرند. البته محققان و نويسندگان ما كه تلاش خود را ميكنند. بايد بپذيريم مولانا يك شخصيت جهاني است كه زبانش فارسي است و هيچكس هم اين را كتمان نميكند. از طرفي ما هم بايد بپذيريم كه مولانا در بلخ متولد شده و از خراسان بزرگ به قونيه رفته است. خود مولانا ميگويد خوب شد به قونيه رفتم چون اگر ميماندم شعر نميگفتم. خود مولانا اعتقاد دارد خوب شده است. در آن زمان هم حاكمان عثماني خوب با او برخورد كردند و قدرش را دانستند. شكوه مقبرهاش نشاندهنده اين موضوع است.
بحثم بيشتر درباره تعارض خاطرات مشترك بود.
بله. در حال حاضر افغانها مدعي مولانا هستند چون زادگاهش آنجاست . تركها مدعي مولانا هستند چون مقبرهاش آنجاست. حتي تاجيكها مدعي مولانا هستند چون معتقدند زادگاه او در شهر وخش است. البته دكتر موحد معتقد است احتمال اين كه زادگاه مولانا در وخش تاجيكستان باشد، بيش از بلخ در افغانستان است. پس مولانا شخصيتي است كه از ده كشور عضو اكو حداقل چهاركشور مدعي آن هستند. حتي پاكستانيها هم قصهاي درباره مولانا و شمس دارند يا در مورد رودكي پدر شعر فارسي هم چنين است. مقبره او در تاجيكستان است.
ما نميتوانيم به تاجيكها بگوييم او را دوست نداشته باشيد يا مال خود ندانيد. نظامي گنجوي در آذربايجان است. ابوسعيد در تركمنستان است. هيچ كس نميتواند منكر اينها شود. خاطره تاريخي يعني همه كشورهاي اكو داراي اين ريشههاي مشترك هستند.
همكاري اكو و يونسكو در چه سطحي است؟
تلاش ميكنيم همانطور كه يونسكو در سطح جهاني شخصيتها، اماكن و رسوم و آيينها را ثبت جهاني ميكند، ما هم در اكو اين كار را انجام دهيم. يعني در حال طراحي ساز و كاري هستيم تا بتوانيم شخصيتها، اماكن و آيينها و رسوم را در اكو ثبت كنيم. فرض كنيد اگر خانه تاريخي مولانا در بلخ را در نظر بگيريد، اكو پرونده آن را تهيه كند و با يك ساز و كاري شبيه يونسكو آن را ثبت در اكو كند تا كشورهاي عضو اكو ملزم شوند آن بنا را حفظ كنند. بعد در گام بعد براي ثبت جهاني آن را به يونسكو پيشنهاد ميدهيم.
سال گذشته در بيانيه سازمان ملل با كمك دبيرخانه يونسكو، هم از فعاليتهاي اكو در عرصه آموزشي تشكر شد و هم اكو به عنوان مخاطب يونسكو معرفي شد. تلاش كرديم اكو عضو ناظر در يونسكو باشد كه اين اتفاق رخ داد. هم اكنون تلاش ميكنيم در يونسكو دفتر داشته باشيم تا جايگاه اكو در فعاليتهاي يونسكو تثبيت شود. در اين راستا با معاون بينالملل يونسكو در حال رايزني هستيم كه اگر اين اتفاق بيفتد كارهاي بسيار زيادي ميتوان انجام داد.
تغيير دولتها چقدر بر روند فعاليتهاي اكو تأثيرگذار است؟
به هر حال بر روند فعاليتهاي اكو موثر است. گرچه معتقدم روندي كه آغاز شده و پروژههايي كه انجام شده است، مورد تائيد هر دولتي است و جزو افتخارات نظام جمهوري اسلامي ايران است. اين را هم بايد بگويم كه اين دولت به ما خيلي كمك كرد. در اختصاص بودجه و تامين امكانات بسيار به ما كمك كردند. عملكرد سازمان اكو، هم در بخش اقتصادي و هم در بخش فرهنگي منوط به عملكرد ايران است، چراكه مقر آن در ايران است و بيشترين نقش را ايران در آن دارد. اگر مورد غفلت قرار بگيرد، ممكن است دوباره افول كند. با اين حال من آينده بسيار خوبي را براي اكو پيش بيني ميكنم. مطمئنم اگر در سالهاي آينده نيز همين گونه به فعاليت ادامه دهيم جزو يكي از سازمانهاي مطرح منطقه خواهيم شد و نگاه شخصيتهاي مهم فرهنگ و هنر به ما معطوف خواهد شد. به عبارتي يونسكوي قدرتمند منطقه خواهيم شد.
طبق اساسنامه اكو امكان اضافه شدن كشورهاي ديگر به اكو وجود دارد؟
بله.
در حال حاضر از 10 كشور عضو اكو همه كشورها فعال هستند؟
از اين 10 كشور دو كشور ازبكستان و تركمنستان چراغ خاموش هستند.
چرا؟
خيلي تمايل نشان نميدهند.
همكاري ساير كشورها چگونه است؟
تركيه بسيار فعال شده است. بنده معتقدم نقش ايران و تركيه مثل فرانسه و آلمان در اتحاديه اروپاست. اگر اين دو كشور پا به پاي هم حركت كنند، نقش مهمي را در موفقيت اكو ايفا ميكنند. در حال حاضر همكاري اين دو كشور بسيار رشد كرده است. از اين ده كشورچهاركشور ايران، تاجيكستان، افغانستان و پاكستان عضو كامل اكو بودند. ساير كشورها اساسنامه را امضا كردند، اما مراحل نهايي عضويت را سپري نكردند. بنابراين پول نميپردازند. چون تصور اين كشورها اين بود كه اكو فقط براي حمايت از كشورهاي فارسي زبان است. حق هم داشتند. ما سعي كرديم با انبوه برنامههايي كه در كشورهاي آنان برگزار ميكنيم، اعتمادشان را جلب كنيم. در حال حاضر تركيه مراحل نهايي عضويت را سپري ميكند. عضويت قزاقستان هم به جاهاي خوبي رسيده است. اميدواريم با همين روند، ساير كشورها نيز به عضويت كامل اكو دربيايند. علاوه بر اين كشورهايي مثل گرجستان عضو اكو نيستند، اما با ما تفاهمنامه امضا كردند. برنامههاي زياد مشتركي با گرجستان برگزار كرديم. به طوري كه آنها داوطلب پيوستن به اكو هستند. با اكراين نيز برنامههاي مشتركي برگزار كرديم. ارمنستان هم جزو داوطلبان است. اما به خاطر روابط سياسي با آذربايجان مشكلاتي وجود دارد.
همكاري با هند چطور؟ آيا هند نميخواهد به كشورهاي عضو اكو ملحق شود؟
ما بايد مناسبات سياسي را هم در نظر بگيريم. چون پايه اكو با اين دهكشور بسته شده است، مسلما الحاق هند را پاكستانيها وتو خواهند كردند.
موضوعات سياسي چقدر بر موسسه فرهنگي اكو سايه انداخته است؟ مثلا مناقشه سهم كشورهاي حوزه درياي خزر كه عضو اكو هستند.
قطعا تاثير ميگذارد. ولي ما سعي كرديم در اكو به كشورهاي مختلف بگوييم وقتي وارد مباحث فرهنگي ميشويد همه دعواهاي سياسي را كنار بگذاريد. فكر ميكنم در اين زمينه موفق بودهايم.
سراغ مسائل بنياد شمس تبريزي برويم. برنامههاي بنياد در چه مرحلهاي است؟
فعاليتهاي بنياد شمس شامل دو مرحله ميشود كه از مرحله اول گذشتيم و وارد فاز دوم شدهايم. مرحله اول به فعاليتهاي مربوط به شهرستان خوي و توجه به بارگاه شمس اختصاص داشت كه با مساعدت مسئولان و مردم خوي از اين مرحله عبور كرديم. بر اين اساس جشنوارهها و مراسم مختلفي چون دوچرخهسواري، پيادهروي، اعزام شخصيتهاي مختلف به خوي، برگزاري كنسرتها و كنگرههاي زيادي برگزار شد. هميشه خدا را شكر ميكنم كه كمك كرد تا بتوانيم اين برنامهها را برگزار كنيم. الحمدالله آن موقع من معاون اجتماعي وزارت كشور بودم. مسئولان شهر و مردم خوي كمك كردند و هنرمندان هم به ما اعتماد كردند تا برنامههايي كه در خوي برگزار شد، هرچه پربارتر برگزار شود. در حال حاضر بنياد از شهرستان خوي فارغ شده است. ما فقط يك بدهي به مردم خوي داريم و آن هم طراحي نمادي براي بارگاه شمس تبريزي است كه انشاءالله بزودي محقق ميشود. با كمك بنياد ميرميران داوران درجه يك معماري آثاري را كه از طريق فراخوان براي بارگاه شمس ارسال شده است، بررسي ميكنند. واقعا به گفته بنياد ميرميران آثار رسيده به دبيرخانه يك اتفاق در طراحي ايران است. پيش از اين در هيچ فراخواني براي معماري يك اثر، 1500 اثر ارسال نشده بود. منظورم 1500 اتود نيست، بلكه منظورم اين تعداد ماكت است. به طوري كه حتي براي نگهداري ماكتها هم دچار مشكل شديم. مهلت ارسال طرحها تا پايان تير تمديد شده و قرار است برگزيده نهايي طرح بارگاه شمس تبريزي آبان اعلام شود.
ضرورت اعلام فراخوان براي طراحي بارگاه شمس در خوي چه بود؟
نخواستيم براي طراحي بارگاه شمس تبريزي از نمادهاي محلي استفاده كنيم. نميخواستيم در اين طرح گرفتار نگاههاي سليقهاي شويم كه مثلا نمادي بسازيم و چند سال بعد ديگران آن را خراب كنند. هيچ كس امروز مقبره حافظ را خراب نميكند. چون نمادي ماندگار است. ما نيز براي طراحي بارگاه شمس معيارهاي زيادي را بررسي ميكنيم و در اين راستا داوران، تمام مقبرههاي اطراف و مقبره شخصيتهاي مشابه را مدنظر دارند.
فاز دوم فعاليتها چيست؟
انجام امور پژوهشي است. در اين مرحله، فعاليت ما در زمينه كارهاي پژوهشي و معرفي درست آثار شمس و مولانا به جهان است. پس ديگر كسي از بنياد نبايد برنامههاي اجرايي انتظار داشته باشد. درس گفتارهاي ماه يكي از اين كارهاست كه دوشنبه اول هر ماه استادان در آن به ارائه مقاله درباره مولوي و شمس ميپردازند. تاكنون استاداني چون كريم زماني، اصغر دادبه، عليمحمد موحد و مهدي محقق مقاله ارائه دادند يا در برنامه ديگري استاد موحد با نگاه تازهاي مقالات شمس را ارئه ميدهند.
ما همزمان سخنرانيهاي ايشان را به دو زبان انگليسي و فرانسه ترجمه ميكنيم. همچنين از مثنوي معنوي به زبان گرجي ترجمه شده. دفتر اول اين ترجمه حاضر است و بزودي منتشر ميشود. همچنين ترجمه مثنوي به زبان روسي هم تمام شده است كه با همكاري رايزني فرهنگي منتشر خواهد شد.
برنامه كاروان راه خورشيد به كجا انجاميد؟
كاروان راه خورشيد با برگزاري برنامههايي درباره شمس تبريزي و مولانا از 15 شهريور حركتش را از بلخ در افغانستان شروع ميكند. از بلخ به هرات ميرود، از آنجا وارد خاك ايران و شهر مقدس مشهد ميشود، سپس در نيشابور ادامه مييابد. بعد از آن كاروان به شهر تبريز زادگاه شمس ميرود و از آنجا به سمت خوي بارگاه شمس حركت ميكند. پس از آن وارد كشور تركيه ميشود تا همزمان با روز ميلاد مولانا به شهر قونيه برسد. البته شهرهاي شاهرود، بسطام و خرقان هم متقاضي شركت در اين برنامه هستند كه بايد با مسوولان اين شهرها مذاكره كنيم.
چه برنامههايي در اين كاروان برگزار خواهد شد؟
نمايش رستاخيز عشق در همه اين شهرها برگزار ميشود. همچنين قرار است از نويسندگان صاحبنام بخواهيم داستانهاي مولانا را بازنويسي كنند و در هر شهر بخوانند. نمايشگاه عكس و آثار تجسمي نيز همراه با مولاناخواني از ديگر برنامههاي اين كاروان است.
منبع: جام جم
او سمتهايي چون مديركل آموزش دانشگاه امامصادق(ع) ، مديركل پژوهشهاي سياسي سازمان صدا و سيما، رايزن فرهنگي جمهوري اسلامي ايران در فرانسه، معاونت اجتماعي وزارت كشور و معاونت فرهنگي و اجتماعي سازمان بازرسي كل كشور را عهدهدار بوده است. ايوبي مديرعامل بنياد شمس تبريزي هم هست.
او به خاطر علاقهاش به مولانا، برنامههاي زيادي را با محور مولانا در سطح منطقه برنامهريزي كرده و معتقد است مولانا حلقه وصل كشورهاي عضو اكوست.
درباره مهمترين برنامههاي اكو در ساختمان دلانگيز اين موسسه فرهنگي با او به گفتوگو نشستيم.
ايوبي در اين مصاحبه كه يك ساعت به طول انجاميد، خبرهاي مهمي داد؛ از جمله خبر برگزاري جام ملتهاي اكو و ثبت شخصيتها، اماكن و آيينها در اكو.
مهمترين هدف موسسه فرهنگي اكو چيست و چه چيزي را دنبال ميكند؟
موسسه فرهنگي اكو سالهاي قبل مورد غفلت واقع شده بود، اما اكو ظرفيت بسيار بالايي دارد و مثل بسياري از سازمانهاي فرهنگي از جايگاه والايي برخوردار است. برخلاف بسياري از مجامع فرهنگي اروپا كه كشورهاي عضو در آن، گذشتهاي تيره و تار و سرشار از جنگ با هم داشتهاند، كشورهاي عضو اكو داراي گذشتهاي پر از دوستي هستند كه مشتركات فرهنگي زيادي هم با يكديگر دارند. تاريخ و زبان و افتخارات آنها مشترك است. به همين دليل اكو از نظر تاريخي، جغرافيايي و فرهنگي يكي از بهترين سازمانهاي جهاني است. ما نيز در موسسه فرهنگي اكو تلاش ميكنيم اين ظرفيت بالا را به 400 ميليون نفر ساكن كشورهاي عضو اكو يادآوري كنيم و اين خاطره تاريخي را براي آنها بازسازي كنيم. آرزوي ما اين بود كه به كشورهاي عضو اكو يادآوري كنيم شايد ما در عرصههاي سياسي و اقتصادي با كشورها و قدرتهاي بزرگ فاصله داشته باشيم، اما در زمينههاي فرهنگي و جاذبههاي گردشگري حرفهاي زيادي داريم.
از زماني كه مسئوليت اكو را به عهده گرفتيد، در اين زمينه موفق بودهايد؟
وقتي به گذشته برميگردم و به عملكرد دو سال و نيم گذشته نگاه ميكنم، ميبينم فرهنگ، مساله اول اين كشورها شده و همه مردم اين كشورها به دليل حجم بالاي برنامهها با نام اكو آشنا هستند و اسم اكو سر زبانهاست.
اجازه دهيد درباره برنامههاي اكو صحبت كنيم. اكو برنامههاي زيادي در حوزه تجسمي بخصوص خط برگزار كرده است. اين برنامهها در چه كشورهايي برگزار شده است؟
ما در رشتههاي مختلف بويژه رشتههاي تجسمي و بخصوص خط و خوشنويسي كارهاي زيادي كرديم. خط، شناسنامه اكوست، حتي براي كشورهايي كه از خط فارسي دور شدهاند. در حال حاضر بازگشت به خط فارسي يكي از مسائل مهم در تاجيكستان است. ما جشنوارههاي مختلفي در زمينه خوشنويسي برگزار كرديم كه كشور به كشور ميچرخد. استاد اميرخاني و استاد كابلي شورايعالي تصميمگيري ما در حوزه خوشنويسي هستند. در اين عرصه نمايشگاههايي برگزار كرديم. اين نمايشگاه در كابل برگزار شد، سپس به تركيه رفت، بعد به ايران آمد و الان قزاقستان ميزبان آن است. در زمينه خط و خوشنويسي به جز برگزاري نمايشگاه فعاليتهاي ديگري هم صورت گرفت. انجمن خوشنويسي كابل را مجدد راهاندازي كرديم و براي آنها ساختمان اجاره كرديم. در حال راهاندازي انجمن خوشنويسي تاجيكستان هم هستيم. در پاكستان نيز فعاليتهايي انجام داديم.
براي ساير رشتههاي تجسمي چه برنامههايي برگزار كرديد؟
در نقاشي نيز فعاليتهايي صورت گرفته است. نقاشان منطقه شناسايي شدهاند. در گرافيك و كاريكاتور اولين دوره عكس و كاريكاتور به بهانه جشن جهاني نوروز برگزار شد. آقاي سيفالله صمديان دبير عكس بود و آقاي كامبيز درمبخش دبير كاريكاتور جشنواره بود. براي اين جشنواره بهمن پارسال فراخوان داديم و حدود چهارهزار اثر با محور نوروز ارسال شد. در اين جشنواره داوران از چهرههاي بينالمللي بودند. آثار بسيار خوبي ارسال شد و ما نوروز امسال در پاريس نمايشگاه برگزار كرديم. با وجودي كه چند سال است يونسكو نوروز را ثبت جهاني كرده، اولين برنامه جدي نوروز را امسال در يونسكو برگزار كرديم. اين نمايشگاه بعد از پاريس در آلماتي قزاقستان برگزار شد. بعد به شهر دوشنبه تاجيكستان و سپتامبر به شهر استانبول ميرود و تا نوروز آينده در شهرهاي مختلف برگزار خواهد شد. نمايشگاه بعدي ما با موضوع «زندگي و خانواده» در كشورهاي اكو برپا خواهد شد. برگزيدگان در اين نمايشگاه نيز جوايز خوبي را دريافت خواهند كرد. بنابر اين در همه رشتههاي تجسمي برنامههايي برگزار كرديم.
نگارخانه ديپلماتيك كه در ساختمان اكو راهاندازي شده، تا چه حد مورد استقبال قرار گرفته است؟
نگارخانه ديپلماتيك را چندي قبل داير كرديم. با وجودي كه يك مركز نوپاست، اما همه اهالي هنر آن را ميشناسند. خيلي از هنرمندان كشورهاي ديگر هم آن را ميشناسند. حتي براي كشورهايي كه عضو اكو نيستند مثل كشورهاي آمريكاي لاتين هم نامي آشناست. انشاءالله گالريهاي بزرگي در آن راهاندازي ميكنيم تا اين نگارخانه تبديل به يك پاتوق هنري و فرهنگي شود.
ساختمان جديد اكو هم به شما واگذار شد تا ديگر اكو داراي ساختمان اجارهاي نباشد.
اين ساختمان را سال گذشته دولت در اختيار ما قرار داد. جا دارد همين جا از دولت محترم تشكر كنم. چون اين ساختمان آبروي ايران در ميان كشورهاي عضو اكو شده است.
چه حجمي از برنامههاي اكو در كشورهاي عضو برگزار ميشود؟
بخشي از برنامههاي ما در خارج از ايران برگزار ميشود. با توجه به اهميت قزاقستان، نمايشگاهي درباره خيام در كاخ استقلال اين كشور برگزار كرديم. معتقدم نمايشگاهي كه آنجا برگزار شده يكي از بهترين نمايشگاههايي است كه طي اين سالها برگزار شده است. استاد اميرخاني و استاد كابلي آثار جديدي را براي اين نمايشگاه خلق كردند. در خط نقاشي آثاري از استاد افجهاي و در مينياتور مجموعهاي از كارهاي آقاي بدرالسماع را از اصفهان به اين نمايشگاه برديم. بخش عمدهاي از رباعيات خيام هم اكنون به شكلي هنرمندانه روي ديوارهاي كاخ استقلال قزاقستان است. اين نمايشگاه هم، سفر دورهاي خود را آغاز ميكند. بنابراين ما همواره بستههايي فرهنگي داريم كه به صورت چرخشي در كشورهاي مختلف ميچرخد.
يكي از برنامههاي شما برگزاري كنسرت در كشورهاي عضو اكوست. در اين برنامهها كل اركستر را از ايران اعزام ميكنيد؟
يكي از برنامههاي ما استفاده از ظرفيت كشورهاست. مثلا به جاي بردن اركستر 150 نفره به قزاقستان ظرفيت آنها را به كار گرفتيم. يعني آقاي آرش اميني را به عنوان رهبر اركستر به آن كشور فرستاديم و يك هفته با گروه اركستر قزاقستان تمرين كردند. سپس اين گروه با خوانندگي عبدالحسين مختاباد به اجراي برنامه پرداختند. همين كار را در تاجيكستان هم انجام داديم و در ديگر كشورها نيز انجام خواهيم داد.
اكو برنامههايي در زمينه نمايشنامهخواني دارد. علت توجه به مبحث نمايشنامه به جاي اجراي نمايش چيست؟
در هنرهاي نمايشي جلسات نمايشنامهخواني در ساختمان تهران تشكيل شده كه آقاي چرمشير در آن نمايشنامهخواني ميكند. علتش اين است كه در تئاتر اگر نمايشنامه نباشد، اصلا تئاتري وجود ندارد. مردم معمولا كارگردان و بازيگران را ميبينند و ميشناسند. ما سعي كرديم به اين حلقه مغفول توجه كنيم. البته در زمينه تئاتر هم درصدد انجام كارهاي مشترك هستيم. مثلا آقاي نادري را به افغانستان اعزام ميكنيم تا داستانهاي مثنوي را كه بازنويسي مشتركي با تاجيكها و افغانهاست، اجرا كند. بزودي فراخوان مسابقه نمايشنامهنويسي اكو را منتشر ميكنم. جوايزش هم معلوم شده است. اين مسابقه با محوريت مولانا و شمس برگزار ميشود، چون مولانا و شمس حلقه وصل كشورهاي اكو هستند.
آيا اكو صرفا در زمينههاي فرهنگي فعاليت ميكند يا در زمينههاي ديگر نيز نقش ايفا ميكند؟
بله. ما سعي ميكنيم در زمينههاي ديگر نيز فعاليتهايي داشته باشيم؛ مثلا يكي از مسائلي كه جزو آرزوهاي ما بود برگزاري جام ملتهاي اكو بود. كارهاي مربوط به برگزاري مسابقات ورزشي جام ملتهاي اكو در زمان آقاي سعيدلو نهايي و دبيرخانه آن تاسيس شد. اما بنابر تغييرات سازمان عملي نشد. آبان امسال نخستين دوره جام ملتهاي كشورهاي عضو اكو در چهار پنج رشته به ميزباني مازندران برگزار ميشود.
قرار است اين مسابقات چند سال يكبار برگزار شود؟
هنوز جزئيات آن در دست پيگيري است.
اكو در زمينه اتحاديهها چه فعاليتهايي انجام داده است؟
دوست داريم دست اهالي فرهنگ و فكر و ادب منطقه را در دست هم بگذاريم. براي همين اتحاديههاي مشترك راه اندازي ميكنيم. از جمله اتحاديه چاپ و بستهبندي كشورهاي عضو اكو با نام پكو است كه خيلي خوب فعاليت ميكند. همايشي را هم در مشهد برگزار كرد. اهالي چاپ و بسته بندي با هم كار ميكنند. اتحاديه كتابخانههاي ملي كشورهاي اكو نيز فعال شده است. اتحاديه راديو تلويزيونهاي اكو را هم بزودي تاسيس ميكنيم.
گفتيد هدف اكو بازسازي خاطرات مشترك است، اما در برخي موارد اين كشورها دچار اختلافاتي ميشوند كه از جنس فرهنگي و تاريخي است به عنوان مثال مصادره شخصيتهاي ايراني مانند مولانا و رودكي.
فكر ميكنم بايد قدري بلندنظرتر برخورد كنيم. من با اين بحثهايي كه بشدت در ايران درباره مصادره شخصيتها مطرح ميشود موافق نيستم. بياييد بپرسيم ما براي مولانا چه كرديم؟ تركها سالي يكبار براي او مراسم ميگيرند. البته محققان و نويسندگان ما كه تلاش خود را ميكنند. بايد بپذيريم مولانا يك شخصيت جهاني است كه زبانش فارسي است و هيچكس هم اين را كتمان نميكند. از طرفي ما هم بايد بپذيريم كه مولانا در بلخ متولد شده و از خراسان بزرگ به قونيه رفته است. خود مولانا ميگويد خوب شد به قونيه رفتم چون اگر ميماندم شعر نميگفتم. خود مولانا اعتقاد دارد خوب شده است. در آن زمان هم حاكمان عثماني خوب با او برخورد كردند و قدرش را دانستند. شكوه مقبرهاش نشاندهنده اين موضوع است.
بحثم بيشتر درباره تعارض خاطرات مشترك بود.
بله. در حال حاضر افغانها مدعي مولانا هستند چون زادگاهش آنجاست . تركها مدعي مولانا هستند چون مقبرهاش آنجاست. حتي تاجيكها مدعي مولانا هستند چون معتقدند زادگاه او در شهر وخش است. البته دكتر موحد معتقد است احتمال اين كه زادگاه مولانا در وخش تاجيكستان باشد، بيش از بلخ در افغانستان است. پس مولانا شخصيتي است كه از ده كشور عضو اكو حداقل چهاركشور مدعي آن هستند. حتي پاكستانيها هم قصهاي درباره مولانا و شمس دارند يا در مورد رودكي پدر شعر فارسي هم چنين است. مقبره او در تاجيكستان است.
ما نميتوانيم به تاجيكها بگوييم او را دوست نداشته باشيد يا مال خود ندانيد. نظامي گنجوي در آذربايجان است. ابوسعيد در تركمنستان است. هيچ كس نميتواند منكر اينها شود. خاطره تاريخي يعني همه كشورهاي اكو داراي اين ريشههاي مشترك هستند.
همكاري اكو و يونسكو در چه سطحي است؟
تلاش ميكنيم همانطور كه يونسكو در سطح جهاني شخصيتها، اماكن و رسوم و آيينها را ثبت جهاني ميكند، ما هم در اكو اين كار را انجام دهيم. يعني در حال طراحي ساز و كاري هستيم تا بتوانيم شخصيتها، اماكن و آيينها و رسوم را در اكو ثبت كنيم. فرض كنيد اگر خانه تاريخي مولانا در بلخ را در نظر بگيريد، اكو پرونده آن را تهيه كند و با يك ساز و كاري شبيه يونسكو آن را ثبت در اكو كند تا كشورهاي عضو اكو ملزم شوند آن بنا را حفظ كنند. بعد در گام بعد براي ثبت جهاني آن را به يونسكو پيشنهاد ميدهيم.
سال گذشته در بيانيه سازمان ملل با كمك دبيرخانه يونسكو، هم از فعاليتهاي اكو در عرصه آموزشي تشكر شد و هم اكو به عنوان مخاطب يونسكو معرفي شد. تلاش كرديم اكو عضو ناظر در يونسكو باشد كه اين اتفاق رخ داد. هم اكنون تلاش ميكنيم در يونسكو دفتر داشته باشيم تا جايگاه اكو در فعاليتهاي يونسكو تثبيت شود. در اين راستا با معاون بينالملل يونسكو در حال رايزني هستيم كه اگر اين اتفاق بيفتد كارهاي بسيار زيادي ميتوان انجام داد.
تغيير دولتها چقدر بر روند فعاليتهاي اكو تأثيرگذار است؟
به هر حال بر روند فعاليتهاي اكو موثر است. گرچه معتقدم روندي كه آغاز شده و پروژههايي كه انجام شده است، مورد تائيد هر دولتي است و جزو افتخارات نظام جمهوري اسلامي ايران است. اين را هم بايد بگويم كه اين دولت به ما خيلي كمك كرد. در اختصاص بودجه و تامين امكانات بسيار به ما كمك كردند. عملكرد سازمان اكو، هم در بخش اقتصادي و هم در بخش فرهنگي منوط به عملكرد ايران است، چراكه مقر آن در ايران است و بيشترين نقش را ايران در آن دارد. اگر مورد غفلت قرار بگيرد، ممكن است دوباره افول كند. با اين حال من آينده بسيار خوبي را براي اكو پيش بيني ميكنم. مطمئنم اگر در سالهاي آينده نيز همين گونه به فعاليت ادامه دهيم جزو يكي از سازمانهاي مطرح منطقه خواهيم شد و نگاه شخصيتهاي مهم فرهنگ و هنر به ما معطوف خواهد شد. به عبارتي يونسكوي قدرتمند منطقه خواهيم شد.
طبق اساسنامه اكو امكان اضافه شدن كشورهاي ديگر به اكو وجود دارد؟
بله.
در حال حاضر از 10 كشور عضو اكو همه كشورها فعال هستند؟
از اين 10 كشور دو كشور ازبكستان و تركمنستان چراغ خاموش هستند.
چرا؟
خيلي تمايل نشان نميدهند.
همكاري ساير كشورها چگونه است؟
تركيه بسيار فعال شده است. بنده معتقدم نقش ايران و تركيه مثل فرانسه و آلمان در اتحاديه اروپاست. اگر اين دو كشور پا به پاي هم حركت كنند، نقش مهمي را در موفقيت اكو ايفا ميكنند. در حال حاضر همكاري اين دو كشور بسيار رشد كرده است. از اين ده كشورچهاركشور ايران، تاجيكستان، افغانستان و پاكستان عضو كامل اكو بودند. ساير كشورها اساسنامه را امضا كردند، اما مراحل نهايي عضويت را سپري نكردند. بنابراين پول نميپردازند. چون تصور اين كشورها اين بود كه اكو فقط براي حمايت از كشورهاي فارسي زبان است. حق هم داشتند. ما سعي كرديم با انبوه برنامههايي كه در كشورهاي آنان برگزار ميكنيم، اعتمادشان را جلب كنيم. در حال حاضر تركيه مراحل نهايي عضويت را سپري ميكند. عضويت قزاقستان هم به جاهاي خوبي رسيده است. اميدواريم با همين روند، ساير كشورها نيز به عضويت كامل اكو دربيايند. علاوه بر اين كشورهايي مثل گرجستان عضو اكو نيستند، اما با ما تفاهمنامه امضا كردند. برنامههاي زياد مشتركي با گرجستان برگزار كرديم. به طوري كه آنها داوطلب پيوستن به اكو هستند. با اكراين نيز برنامههاي مشتركي برگزار كرديم. ارمنستان هم جزو داوطلبان است. اما به خاطر روابط سياسي با آذربايجان مشكلاتي وجود دارد.
همكاري با هند چطور؟ آيا هند نميخواهد به كشورهاي عضو اكو ملحق شود؟
ما بايد مناسبات سياسي را هم در نظر بگيريم. چون پايه اكو با اين دهكشور بسته شده است، مسلما الحاق هند را پاكستانيها وتو خواهند كردند.
موضوعات سياسي چقدر بر موسسه فرهنگي اكو سايه انداخته است؟ مثلا مناقشه سهم كشورهاي حوزه درياي خزر كه عضو اكو هستند.
قطعا تاثير ميگذارد. ولي ما سعي كرديم در اكو به كشورهاي مختلف بگوييم وقتي وارد مباحث فرهنگي ميشويد همه دعواهاي سياسي را كنار بگذاريد. فكر ميكنم در اين زمينه موفق بودهايم.
سراغ مسائل بنياد شمس تبريزي برويم. برنامههاي بنياد در چه مرحلهاي است؟
فعاليتهاي بنياد شمس شامل دو مرحله ميشود كه از مرحله اول گذشتيم و وارد فاز دوم شدهايم. مرحله اول به فعاليتهاي مربوط به شهرستان خوي و توجه به بارگاه شمس اختصاص داشت كه با مساعدت مسئولان و مردم خوي از اين مرحله عبور كرديم. بر اين اساس جشنوارهها و مراسم مختلفي چون دوچرخهسواري، پيادهروي، اعزام شخصيتهاي مختلف به خوي، برگزاري كنسرتها و كنگرههاي زيادي برگزار شد. هميشه خدا را شكر ميكنم كه كمك كرد تا بتوانيم اين برنامهها را برگزار كنيم. الحمدالله آن موقع من معاون اجتماعي وزارت كشور بودم. مسئولان شهر و مردم خوي كمك كردند و هنرمندان هم به ما اعتماد كردند تا برنامههايي كه در خوي برگزار شد، هرچه پربارتر برگزار شود. در حال حاضر بنياد از شهرستان خوي فارغ شده است. ما فقط يك بدهي به مردم خوي داريم و آن هم طراحي نمادي براي بارگاه شمس تبريزي است كه انشاءالله بزودي محقق ميشود. با كمك بنياد ميرميران داوران درجه يك معماري آثاري را كه از طريق فراخوان براي بارگاه شمس ارسال شده است، بررسي ميكنند. واقعا به گفته بنياد ميرميران آثار رسيده به دبيرخانه يك اتفاق در طراحي ايران است. پيش از اين در هيچ فراخواني براي معماري يك اثر، 1500 اثر ارسال نشده بود. منظورم 1500 اتود نيست، بلكه منظورم اين تعداد ماكت است. به طوري كه حتي براي نگهداري ماكتها هم دچار مشكل شديم. مهلت ارسال طرحها تا پايان تير تمديد شده و قرار است برگزيده نهايي طرح بارگاه شمس تبريزي آبان اعلام شود.
ضرورت اعلام فراخوان براي طراحي بارگاه شمس در خوي چه بود؟
نخواستيم براي طراحي بارگاه شمس تبريزي از نمادهاي محلي استفاده كنيم. نميخواستيم در اين طرح گرفتار نگاههاي سليقهاي شويم كه مثلا نمادي بسازيم و چند سال بعد ديگران آن را خراب كنند. هيچ كس امروز مقبره حافظ را خراب نميكند. چون نمادي ماندگار است. ما نيز براي طراحي بارگاه شمس معيارهاي زيادي را بررسي ميكنيم و در اين راستا داوران، تمام مقبرههاي اطراف و مقبره شخصيتهاي مشابه را مدنظر دارند.
فاز دوم فعاليتها چيست؟
انجام امور پژوهشي است. در اين مرحله، فعاليت ما در زمينه كارهاي پژوهشي و معرفي درست آثار شمس و مولانا به جهان است. پس ديگر كسي از بنياد نبايد برنامههاي اجرايي انتظار داشته باشد. درس گفتارهاي ماه يكي از اين كارهاست كه دوشنبه اول هر ماه استادان در آن به ارائه مقاله درباره مولوي و شمس ميپردازند. تاكنون استاداني چون كريم زماني، اصغر دادبه، عليمحمد موحد و مهدي محقق مقاله ارائه دادند يا در برنامه ديگري استاد موحد با نگاه تازهاي مقالات شمس را ارئه ميدهند.
ما همزمان سخنرانيهاي ايشان را به دو زبان انگليسي و فرانسه ترجمه ميكنيم. همچنين از مثنوي معنوي به زبان گرجي ترجمه شده. دفتر اول اين ترجمه حاضر است و بزودي منتشر ميشود. همچنين ترجمه مثنوي به زبان روسي هم تمام شده است كه با همكاري رايزني فرهنگي منتشر خواهد شد.
برنامه كاروان راه خورشيد به كجا انجاميد؟
كاروان راه خورشيد با برگزاري برنامههايي درباره شمس تبريزي و مولانا از 15 شهريور حركتش را از بلخ در افغانستان شروع ميكند. از بلخ به هرات ميرود، از آنجا وارد خاك ايران و شهر مقدس مشهد ميشود، سپس در نيشابور ادامه مييابد. بعد از آن كاروان به شهر تبريز زادگاه شمس ميرود و از آنجا به سمت خوي بارگاه شمس حركت ميكند. پس از آن وارد كشور تركيه ميشود تا همزمان با روز ميلاد مولانا به شهر قونيه برسد. البته شهرهاي شاهرود، بسطام و خرقان هم متقاضي شركت در اين برنامه هستند كه بايد با مسوولان اين شهرها مذاكره كنيم.
چه برنامههايي در اين كاروان برگزار خواهد شد؟
نمايش رستاخيز عشق در همه اين شهرها برگزار ميشود. همچنين قرار است از نويسندگان صاحبنام بخواهيم داستانهاي مولانا را بازنويسي كنند و در هر شهر بخوانند. نمايشگاه عكس و آثار تجسمي نيز همراه با مولاناخواني از ديگر برنامههاي اين كاروان است.
منبع: جام جم
گزارش خطا
نظرسنجی
آیا جام جهانی میتواند مانع جنگ آمریکا با ایران شود؟