غول نفتی جدید در راه است

در چهار دهه گذشته، صنعت نفت عراق همچون غلطکی در راهی ناهموار بوده که گاهی با جهش‌های تند و تیز ناشی از نوسان قیمت، سرعت گرفته و گاه نیز گرفتار پیامدهای ناشی از جنگ و تحریم به زحمت حرکت کرده است. صنعت نفت این کشور پس از اشغال نظامی کشور به دست آمریکا در سال 2003، تا به امروز از دستیابی به بازار، حتی به اندازه‌ای که در زمان صدام حسین داشت، محروم بوده است.

به گزارش «تابناک»، در ماه آوریل اما عراق، صادرات نفت خام خود را به اندازه‌ای افزایش داد که رکوردی برای این کشور از پس از تاریخ حمله این کشور به کویت در 1990 به شمار می‌رود؛ رخدادی که برای بسیاری از تحریم کنندگان نفتی ایران، خوشایند است، زیرا می‌تواند با پوشش نفت خارج از دسترس ایران، به بهبود اوضاع اقتصادی جهان کمک کند.

از سویی، این امر شاهدی بر مطرح شدن عراق به عنوان یک غول نفتی و با مشکلات و ظرفیت‌های یک کشور ثروتمند رانتیر است.

به باور «لاری گلدشتاین»، مدیر بنیاد تحقیقات و سیاست‌گذاری انرژی، در پنج تا هفت سال آینده، عراق توان پاسخگویی به نیمی از تقاضای بازار نفت جهان را خواهد داشت.

بنا بر این گزارش، پایه و دلیل اصلی پیشرفت عراق در این حوزه، توان و پیروزی دولت از سال 2008 در کنترل خشونت و تثبیت امنیت پس از خروج تدریجی نیروهای آمریکایی از این کشور بوده که قرار است تا سال آینده کامل شود؛ البته هنوز شورشیان و تروریست‌ها اقدام به بمب‌گذاری، حمله به نیروهای امنیتی و کشتار سیاستمداران می‌کنند، ولی شمار تلفات در این کشور به مراتب کاهش یافته است.

در این باره باید گفت، این دستاورد امنیتی، تأثیر مستقیم خود را در صنعت نفت عراق به جای گذاشته است؛ برای نمونه، خط لوله استراتژیکی که به ترکیه متصل و تا پیش از این، به دلایل امنیتی ناشی از حمله و بمب‌گذاری در مسیر آن، تقریبا غیر استفاده بوده، اکنون بیش از 20 درصد صادرات نفت عراق را رقم می‌زند.

دردسر نفتی عراق

امروزه عواید به دست آمده از این رخداد، اقتصاد عراق را لبریز از سرمایه کرده است. دولت که بیش از 95 درصد درآمد خود را مدیون فروش نفت خام است، اکنون دست به اختصاص بودجه برای پروژه‌های بزرگی چون راه‌سازی، بیمارستان‌سازی و تأسیسات تولید انرژی می‌زند.

از سوی دیگر، این سرمایه بزرگ،‌ باعث بروز مشکلاتی در کشور عراق شده است؛ برای نمونه، سرازیر شدن سرمایه در کشور، موجب پیدایش نهادهای اقتصادی کوچک و بزرگی شده که در چند سال اخیر، موقعیت‌های فراوانی برای فساد مالی در اختیار داشته‌اند.

همچنین اقلیم نیمه مختار کردستان این کشور، اکنون خواهان خودمختاری تمام در تولید نفت کشور است که تنش‌ها را برای بغداد افزایش داده است.

این گزارش در ادامه آورده است، جهش نفتی عراق، تقریبا در سال 2009 و 2010 آغاز شد؛ یعنی هنگامی که نزدیک یازده قرارداد سنگین نفتی با شرکت‌های بریتیش پترولیوم، اکسون موبایل و رویال داچ شل بسته شد و یک سال پس از آن بود که این شرکت‌ها با تجهیزات مدرن، به سرعت و با حجم بیشتری نسبت تجهیزات منسوخ گذشته، شروع به مکیدن نفت عراق کردند تا جایی که وزارت نفت عراق، اغلب مجبور به صدور دستور محدودیت تولید شد.

تغییر جایگاه در معادلات سیاسی ـ اقتصادی

تغییر و تحول در صنعت نفت عراق، ملاک و شاخص سنگینی برای ایالات متحده و نیز اعمال تحریم‌های نفتی علیه جهوری اسلامی ایران بوده است. این پرسش که آیا دیگر تولید کنندگان، توانایی جبران مافات نفتی حاصل از تحریم ایران را خواهند داشت یا نه، بارها ذهن آمریکا و اروپا را به خود مشغول کرده است، زیرا اگر چنین نشود و بازار نفت با کمبود عرضه اساسی روبه‌رو شود، شاید بدترین سناریوی ممکن برای اقتصاد جهان پیاده شود!

در این باره بنا بر گفته‌های یکی از مقامات وزارت خارجه ـ که نخواسته نامش فاش شود ـ تحلیلگران سفارت آمریکا در بغداد، گزارش داده‌اند، میزان تولید نفت عراق در سال جاری به میزان 500000 بشکه در روز خواهد رسید که معادل یک‌چهارم نفت صادراتی ایران است.

از سوی دیگر، گلدن اشتاین گفته بود: تولید نفت عراق بسیار مهم است، زیرا به نظر می‌رسد، عربستان چندان تمایلی به تولید بیشتر در حال حاضر ندارد، زیرا عربستان تا همین جا نیز شیر بسیاری از چاه‌های ذخیره خود را باز کرده است.

این سخنان و تحلیل‌ها، همگی دارای یک نکته اساسی است و آن، تغییر جایگاه عراق در مناسبات اقتصادی بین‌الملل و تغییر دیدگاه‌ها نسبت به این کشور در معادلات جهانی در سال‌های آینده به دنبال شکوفایی صنعت نفت این کشور است.