خيز كشورها براي توسعه جنگلها
مديريت جنگلها مدتي است كه به دغدغهكشورهاي كمجنگل تبديل شده است
جام جم آنلاين: انسان امروز در هالهاي از تاثيرات عوامل طبيعي و مصنوعي حاكم در پيرامون خود زندگي ميكند؛ تاثيرات تلخ و شيرين، تاثيرات برگشتپذير و شايد برگشتناپذير، اختياري و در خيلي موارد اجباري محض.
براي فرار از تاثيرات عوامل طبيعي يا راهي وجود ندارد يا اينكه راه فرار آنقدر صعب الوصول است كه تنها خرد جمعي چارهساز است. تاثيرات تخريب عناصر سازنده منابع طبيعي كشورها خاصه جنگلها از جمله عواملي است كه روز به روز اثرات خود را بر زندگي انسانها علاوه بر زيست بومها در وراي مرزهاي سياسي و جغرافيايي به وضوح ميگذارد.
فاصله كف و سقف تحمل انسانها در مقابل بلاهاي طبيعي خيلي جالب نيست، در خيلي از بلاهاي طبيعي انسانها رد پاي خود را انكار ميكنند و در مقابل اثرات پديدههاي مصنوعي فقط به فرافكني بسنده دل ميبندند. اين همان شروع استمرار بلاياي طبيعي يا انسان ساخت است.
بلاهاي طبيعي عادت كردني نيستند. در مقابل بلاهاي طبيعي شايد مرگ، آخرين گزينه باشد. تحمل مرگ براي آناني كه كولهباري از آرزو بر دوش دارند به طور معمول سخت است، ولي چه سخت خواهد بود اگر مرگ، ارزان گريبانگير شود. با صرف نظر از موارد خاص همچون جنگها و سياستهاي استعماري و استثماري، كشورها در تخريب منابع طبيعي يكديگر حداقل دخالت مستقيم ندارند ولي به تاييد انديشمندان تمامي كشورها از تاثيرات سوء تخريبهاي منابع طبيعي مصون نيستند براي همين است كه همفكري و همكاري بينالمللي براي كنترل اين تاثيرات يك تقاضاي جهاني است يعني تقاضايي مافوق اختيار.
كم جنگلها به صف
ايران با داشتن 3/14 ميليون هكتار جنگل در 5 ناحيه رويشي جزو كشورهاي فقير ازحيث داشتن جنگل حساب ميشود يعني كشوري كه حدود 8 درصد مساحتش را جنگلها پوشاندهاند به همين خاطر 15 سال پيش مبتكر طرحي شد تا كشورهاي همقطارش در دنيا به فكر مديريت جنگلهايشان باشند.
اين حركت 15 سال قبل حالا به «فرآيند تهران» مشهور شده يعني ابتكاري ايراني براي كمك به مديريت جنگلها در كشورهايي كه كمتر از 10 درصد مساحتشان از جنگل پوشيده شده است.
در حال حاضر از ميان 196 كشور جهان 71 كشور باپوشش كم جنگل (Low Forest Cover Countries) پتانسيل عضويت در فرآيند تهران را دارد. البته به غير از كشورهاي با پوشش كم، كشورهاي توسعه يافته همچون هلند، آلمان، كانادا و فنلاند كه مساحت جنگلهايشان بيش از 10 درصد مساحتشان است ازجمله كشورهايي هستند كه در نشستهاي اين كشورها شركت ميكنند و مديريت جنگلها در جهان را پي ميگيرند.
برگ برنده در دست تهران
مديريت جنگلها يك ضرورت بينالمللي است مخصوصا براي كشورهايي چون ما كه جنگلهايي اندك و آسيبپذير دارد. ولي با اين حال اكنون ايران يك برگ برنده در دست دارد كه به خاطر ابتكار عملش در دنيا به دست آورده است.
نكته: ايران با داشتن 3/14 ميليون هكتار جنگل در 5 ناحيه رويشي جزو كشورهاي فقير ازحيث داشتن جنگل حساب ميشود يعني كشوري كه فقط حدود 8 درصد مساحتش را جنگلها پوشانده است
استقرار دبيرخانه فرآيند تهران در پايتخت كشورمان يك امتياز بينظير است همچنان كه وجود فائو در ايتاليا، يونسكو در فرانسه و يونيپ در كنيا براي آن كشورها امتياز محسوب ميشود. استقرار يك ارگان بينالمللي با 71 عضو در يك كشور نشان از وجود ثبات سياسي، اقتصادي و اجتماعي در يك كشور و اعتماد كشورهاي عضو به ميزبان در نوع خود يك سرمايه و اعتبار بينالمللي است. اين در حالي است كه ايران به عنوان كشوري با سابقه در فرهنگ و تمدن و صاحب تجربه در مديريت منابع طبيعي تجديد شونده ميتواند مرجع خوبي براي صدور خدمات فني و مهندسي به كشورهاي عضو باشد.
فرآيند تهران يك سازمان دولتي نيست بلكه سازماني بينالدولي است كه تحت نظارت عالي «اكوسوك» فعاليت ميكند يعني مسالهاي كه به تنهايي اهميت فرآيند تهران را صدچندان ميكند.
شوراي اقتصادي و اجتماعي سازمان ملل معروف به اكوسوك طبق منشور سازمان ملل تاسيس شده و در حال حاضر با عضويت 54 كشور براي پيشبرد استانداردهاي بالاي زندگي با به كارگيري كامل پيشرفتهاي اجتماعي و اقتصادي، تشخيص و راهحل گزيني براي مشكلات اجتماعي، اقتصادي و بهداشتي و آسانسازي و امكانپذيرسازي همكاريهاي بينالمللي و نهايتا تشويق و ترويج جنبههاي جهاني حقوق بشر و آزاديهاي بنيادين فعاليت ميكند.
اين شورا قدرت دارد درخصوص ماموريتهاي خود تحقيق كند و گزارش بنويسد. براساس منشور سازمان ملل، اكوسوك ارگاني مهم و اصلي براي كمك به كارهاي اجتماعي و اقتصادي و كارهاي مربوط به 14 آژانس تخصصي سازمان ملل، كميسيونهاي در حال كار و 5 كميسيون منطقهاي است.
پس ناگفته پيداست با توجه به جايگاه و ماموريتهاي اكوسوك و ارتباطات تنگاتنگ اين شورا با فرآيند تهران ارتباطات و فرصتهاي جديدي براي كشورمان به دست ميآيد كه شايد بتوان استفاده از آنها را هنر مديريتي تلقي كرد.
يكي از اين هنرها تعامل سازنده و ارتباط موثر با سازمانها و نهادهاي تصميمگير در راستاي اهداف سازماني است و چون ايران نيز ميداند كه مرگ يك سازمان، همزاد تولد آن است اين تعامل را جدي گرفته است تا آنجا كه به گفته جعفري رئيس دبيرخانه فرآيند تهران، دبيرخانه با كنوانسيون جهاني بيابان در حوزه بيابان زايي رهيافت مشترك ايجاد كرده و همچنين در خصوص تنوع زيستي در عرصه جنگلها بتازگي با كنوانسيون تنوع زيستي در ناگوياي ژاپن برنامه مشتركي را كليد زده است. ولي با اين حال تهران در پيشبرد آموزش مشكلاتي نيز دارد.
دستاندازهاي فرآيند تهران
ظاهرا مشكلات در اينجا هم تكراري است. جعفري از اظهار نظرهاي بعضي افراد ناآشنا به فرآيند تهران گلهمند است. به نظر ميرسد همه ما ايرانيان بايد به اين گونه مشكلات عادت كرده باشيم چون اگر عادت نكنيم توجه به اين گونه مسائل سد راه مان ميشود و انگيزههايمان را از بين ميبرد.
فرآيند تهران هنوز دبيرخانهاش يك مكان استقرار مناسب ندارد؛ اين بزرگترين مشكل ايران در سر و سامان دادن به اين فرآيند است. اصول رايج بينالمللي حكم ميكند كشوري كه به خاطر خدمت به بشريت در عرصه جهاني مورد توجه قرار ميگيرد بيش از هر چيز به دنبال هويت بخشي به فعاليتي كه انجام ميدهد باشد براي همين است كه ايران به عنوان كشور پيشتاز در فرآيند تهران بايد بيش از هر چيز به هويت بخشي به فرآيند مديريت جنگلها در كشورهاي با پوشش كم جنگل باشد و بيش از هميشه از ظرفيت رسانهها و ارتباطات رودررو استفاده كند. اين الفباي پذيرفته شده در دنياست كه اگر ما نخواهيم پيرو آن باشيم كشورهاي رقيب گوي سبقت را از ما خواهند ربود.
