زمانی كه درآمد با هزینه نمی‌خواند

توجیه فعالیت هر نهاد اقتصادی بر اساس محاسبه درآمد -هزینه صورت می گیرد و اگر كفه ترازو به سمت هزینه ها سنگینی كند، آن نهاد اقتصادی دیگر سودده نخواهد بود و در شرایط زیان قرار می گیرد

در حال حاضر 10 شركت دربخش جابجایی مسافران در بخش ریلی كشور فعال هستند كه دراین میان شركت قطارهای مسافری رجاء حدود 60 درصد این امر را بر عهده دارد.

درآمد این شركتها از طریق فروش بلیت تامین می شود و در مقابل هزینه های آنها شامل مواردی از قبیل هزینه سوخت ،اجاره كشنده ها و پرداختی كاركنان است.

اجرای قوانین اصل 44 قانون اساسی و در ادامه هدفمندی یارانه ها شرایط اقتصادی شركت قطارهای مسافری رجاء را در محاسبات درآمد –هزینه ای دگرگون ساخت. بر این اساس در بخش درآمدی ، قیمت بلیت قطارهای این شركت قبل از واگذاری بر اساس سیاست دولت مبنی بر حمایت از اقشار كم درآمد جامعه، تا ابتدای تیرماه سال جاری هیچ گونه افزایشی نداشت و دولت با پرداخت یارانه بخشی از هزینه های این مجموعه را جبران می كرد.

به دنبال واگذاری شركت قطارهای مسافری رجاء به سازمان تامین اجتماعی بابت رد دیون در اسفندماه 1388 ، این شركت عملا از حالت دولتی بودن خارج شد و شرایط جدیدی به وجود آمد كه باعث شد هم هزینه ها و هم درآمدهای آن نسبت به شرایط قبل از واگذاری متفاوت باشد.

بزرگترین شركت مسافری كشور در بخش ریلی بر اساس اظهارات مدیران آن از زمان خصوصی شدن تاكنون یارانه ای بابت ما به التفاوت قیمت بلیت دریافت نكرده و این در حالی است كه به دنبال اجرای قانون هدفمندی یارانه ها، هزینه های این شركت با افزایش مواجه شده و این علاوه بر نرخ تورمی است كه سالانه دربخش های مختلف محاسبه می شود.

بر اساس این گزارش، تیرماه سال جاری بود كه مدیرعامل راه آهن جمهوری اسلامی از افزایش 14 درصدی قیمت بلیت قطار خبر داد. این افزایش قیمت در شرایطی اعمال می شد كه درآمد بخش ریلی بعد از اجرای قانون هدفمندی یارانه ها تا آن زمان (درمدت شش ماه ) هیچ گونه تغییری نكرده بود.

با این حال افزایش 14 درصدی قیمت بلیت هم نتوانست گرهی از مشكلات بزرگترین شركت فعال مسافری در بخش ریلی كشور باز كند، چرا كه تا قبل از واگذاری رجاء، قیمت بلیت های این شركت در راستای حمایت از اقشار كم درآمد تعیین می شد.

بر این اساس، طبق اظهارات مدیران شركت رجاء با وجود افزایش 14درصدی قیمت بلیت هنوز هم در معادله هزینه- درآمد، به دلیل پایین بودن پایه قیمت بلیط دراین مجموعه ، كفه تراز به سمت هزینه ها سنگینی می كند، به نحوی كه مقایسه قیمت بلیت قطار با قیمت بلیت اتوبوس در مسافت های یكسان حاكی از این تفاوت قیمتی است.

این در حالی است كه حجم بالای تصادفات جاده ای و تلفات ناشی از آن باعث شد طی سال های اخیر مسئولان و دست اندركاران بارها از لزوم انتقال بخشی از سفرهای جاده ای به بخش ریلی سخن به میان آورند.

از سوی دیگر مقایسه هزینه سفر با اتومبیل شخصی ( هزینه اصطلاك خودرو، سوخت، سرو وعده‌های غذایی ) و یا اتوبوس در مقابل راحتی، ایمنی، آسایش سفر با قطار در مسیرهایی به عنوان مثال شیراز و مشهد، پایین بودن قیمت بلیت قطارهای رجاء را نشان می‌دهد.

شایان ذكر است كه در حال حاضر قیمت بلیت قطار رجاء در مسیر 250 كیلومتری دورود- اندیمشك كه اغلب مسیر آن كوهستانی است، پنج هزار ریال است و یا قیمت بلیت قطار حومه ای تهران- پیشوا- ورامین 2 هزار و 500 ریال ( معادل قیمت یك بطری آب) است كه آن هم اغلب به صورت یكسر خالی انجام می شود.

ازسوی دیگر، درحال حاضر قیمت بلیت قطارهای رجاء در مقایسه با سایر شركتهای خصوصی فعال در بخش ریلی همسان نیست، به طوریكه قیمت بلیت یك قطار درمسیر تهران- مشهد متعلق به بخش خصوصی بالغ بر 170 هزار ریال ، حال اینكه قیمت بلیت قطار رجاء با همان كیفیت در مسیر طولانی تر قم- مشهد تنها 84 هزار ریال است.

علاوه بر این بررسی آماری خطوط ریلی ایران حاكی از آن است كه حدود 56 درصد بلیت قطارها در ایران كمتر از 5 هزار تومان هستند.

مدیران راه آهن جمهوری اسلامی نیز به پایین بودن قیمت بلیط قطارها اذعان دارند. معاون امور مسافری راه آهن جمهوری اسلامی در این مورد اعتقاد دارد قیمت بلیت قطار در برخی از این مسیرها حتی از قیمت سفرهای درون شهری هم ارزانتر است و دولت یا باید قیمت ها را منطقی كند و یا با پرداخت یارانه بخشی از زیان وارده به شركت ها را جبران كند.

به گفته ی 'منصور عرب یارمحمدی' اگرچه هر گونه افزایش قیمت بلیت در چارچوب سیاستگذاری های دولت اعمال می شود، با این حال به تجربه ثابت شده است كه مردم حاضرند در قبال خدماتی كه دریافت می كنند، پول بیشتری بدهند.

به اعتقاد كارشناسان و صاحبنظران صنعت حمل و نقل ریلی كشور، در حال حاضر شركت قطارهای مسافری رجا با مشكلات عمده ای در بخش درآمدی و نیز هزینه ای دست به گریبان است و اگر قرار باشد این مجموعه به عنوان بزرگترین شركت فعال در جابجایی مسافر كماكان به خدمات رسانی خود ادامه دهد،یا باید با دریافت یارانه بخشی از زیان این مجموعه را جبران كند و یا امكان افزایش قیمت بلیت به عنوان تنها محل درآمدی آن فراهم شود.

فراموش نكنیم كه بر اساس ماده 9 قانون دسترسی آزاد به شبكه ریلی، شركت‌های مسافری ریلی می‌توانند قیمت بلیت خود را رقابتی كنند.

منبع: ایرنا