رقابت پذيري و كارايي در صنعت حمل و نقل ريلي

رقابت پذيري و كارآيي در صنعت حمل و نقل ريلي؛ به بهانه واگذاري شركت رجا به سازمان تأمين اجتماعي بابت رد ديون دولت

حسین رافعی

امروزه توسعه صنعتي كشورها با هدف در اختيار گرفتن بازارهاي جهاني انجام مي گيرد.

دستيابي به رشد اقتصادي پايدار در روند جهاني شدن، ايجاب مي كند تا كشورها، تخصيص و بهره گيري بهينه از منابع، عوامل توليد و دانش فني روز را سرلوحه كار خود قرار دهند. در اين میان، سياستگذاري دولت ها برای فراهم كردن حضور شركت هاي داخلي در عرصه رقابت جهاني و نيز تجديد ساختار و افزايش كارايي آنها از اهميت خاصي برخوردار است.

رقابت پذيري و تطابق با شرايط جهاني با افزايش كارايي در نتيجه اتصال بازارها به يكديگر، رشد تكنولوژي، تنوع محصول و جهت گيري به سوي صادرات امكان پذير است.

یکی از اصول رقابت پذیری یا ایجاد انگیزه رشد و رقابت در اقتصاد، کاهش تصدیگری دولت و افزایش واگذاری ها به بخش خصوصی است؛ اما نباید از یاد برد که واگذاری به بخش خصوصی، هنگامی می تواند بر انگیزه فعالیت اقتصادی یک مجموعه اثرگذار باشد که در این واگذاری، افزون بر مالکیت، مدیریت نیز واگذار شود. در غیر این صورت، حتی پس از واگذاری هم مدیریت دولتی همچنان به افزایش ناکارآمدی در مجموعه اقتصادی ظاهرا خصوصی شده خواهد انجامید.

از این روست که اقتصاددانان، برخی واگذاری ها از جمله انتقال شرکت های دولتی به نهادهای عمومی چون سازمان تأمین اجتماعی را عمومی سازی می خوانند، نه خصوصی سازی، زیرا هرچند این شرکت ها از مالکیت دولتی بیرون شده اند،از شرط اصلی در ورود به بخش خصوصی یعنی مدیریت توسط بخش خصوصی محرومند.

از سوي ديگر، توسعه اقتصادي بدون ايجاد زير ساخت هاي اقتصاد، ناممكن است؛ از جمله زيرساخت هاي  مورد توجه، صنعت حمل و نقل خصوصا حمل و نقل ريلي است كه در مقايسه با دیگر شاخه های آن چون حمل و نقل هوايي و جاده اي از مزيت نسبي برخوردار است.

همچنین توجه به نقش صنايع ريلي در توسعه اقتصادي كشورها و تأثير آن بر همه فعاليت هاي تجاري و بازرگاني و نیز بخش هاي خدماتي -به ویژه صنعت توريسم كه از نظر برخي صاحب نظران اقتصادي، مي تواند به عنوان جايگزين مناسبي براي بخش نفت مطرح شود- افزايش كارآيي در اين بخش را بيش از بيش ضروري ساخته است.

گفتنی است، نبايد از ارتباط بخش حمل و نقل ريلي مسافري در توسعه صنعت توريسم جهت بازديد مناطق بكر، شگفت انگيز و منحصر به فرد اين سرزمين صرف نظر كرد.

از آنجا كه افزايش كارايي روي ديگر سكه رقابت پذيري است، افزايش كارايي در صنعت حمل و نقل ريلي با ايجاد رقابت امكان پذير است.

اين صنعت در ايران در سال هاي گذشته با عدم سياستگذاري مناسب و بموقع رو به رو بوده و بخش خصوصي جايگاه خاصي در آن نداشته است. ايجاد رقابت از طريق خصوصي سازي و گسترش ميزان مشاركت بخش خصوصي مي تواند به عنوان نيروي محركه افزايش كارايي و اثرگذاري بر توسعه ملي كشور مورد توجه قرار گيرد. اين مطلب گوياي آن است كه سنگ بناي رقابت پذيري و افزايش كارايي صنعت حمل و نقل ريلي در خصوصي سازي آن نهفته است؛ بنابراين، اين صنعت بايد از تصديگري دولتي بیرون آید و به نيروهاي بازار تحويل شود.

شايان ذكر است كه فعاليت مشترك بخش خصوصي داخلي با سرمايه گذاران خارجي بهره مند از فناوري روز مي تواند نتايج درخشاني در توسعه اين صنعت ايفا نمايد؛ اما آنچه لازم است، مورد توجه ويژه قرار گيرد و در ساير موارد مشابه رعايت شود، اين كه نبايد به جاي  بخش خصوصي واقعي (صاحبان فكر خلاق و نوآور و كارآفرينان عرصه اقتصاد و مديريت) شبه دولتي ها يا نيمه دولتي را جايگزين كرد كه صرفا خصوصي سازي را در واگذاري مالكيت تلقي کرد و واگذاري مديريت (خواسته يا ناخواسته) چندان مورد توجه قرار نگيرد.

* كارشناس ارشد علوم اقتصادي