از وزارتخانه فواید عامه و تجارت تا وزارت ارتباطات!

تعدد وزارتخانه از مشروطه تا کنون

نخستین دولت مشروطه (البته با نام ریاست وزرایی) در زمان «میرزا نصراله مشیرالدوله» در سال  1285 با هشت وزارتخانه عدلیه، مالیه ، داخله ، علوم ، امورخارجه ،  جنگ ،  تجارت و معادن و طرق و شوراع تشکیل شد و در زمان احمد مشیرالسلطنه به 9 وزارتخانه افزایش یافت.

این در حالی است که در زمان مشروطه نیز ظاهرا بحث کوچک سازی دولتها مطرح بوده (!)، بطوریکه عبدالمجید میرزا عین الدوله با اندکی تغییرات در وزارتخانه های خود ، عدد آنها را به هفت می رساند .

دیری نپایید که فروغی کمیت وزارتخانه را در زمان حکومت پهلوی اول به 12 رساند و پست و تلگراف ، عدلیه ، مالیه ، داخله ، معارف و اوقاف،  امورخارجه،  جنگ ، طرق و شوراع، ادار ه کل تجارت ، ادار ه کل فلاحت ، ادار ه کل صناعت از نام ها و القاب آن روزهای وزارتخانه هایی شد  که امروز بر سر کیفیت تلفیق نوع امروزی آنها سخن می‌رود .

نخست وزیری هویدا را می توان آغاز صعود کمیت وزارتخانه ها دانست . آمار 20 تایی وزارتخانه های هویدا در زمان پهلوی دوم تا آن زمان بی سابقه بود به طوریکه وزارتخانه های وی از وزارت موادمصرفی گرفته تا کار و اموراجتماعی را شامل می‌شد و از هر حیث زمان نخست وزیری هویدا را می توان آغاز فراز و صعود کمیت وزارتخانه ها دانست .

آماری که اگرچه با پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی و با نخست وزیری بازرگان کاهش در کمیت و افزایش در کیفیت را مشاهد نمود ، اما در زمان نخست وزیری موسوی آمار وزارتخانه ها به عدد 24 رسید و این تعدد وزارتخانه از حیث تعدد در تاریخ ایران بی سابقه قلمداد می شود . البته این اعداد و ارقام  ر زمان دولت هاشمی رفسنجانی و خاتمی و پس از آن احمدی نژاد به 20 و 21 کاهش یافت و با طرح کنونی مجلس پیش بینی می شود تعداد وزارتخانه بیش از این آمار کاهش یابد .



نمونه هایی از اسامی برخی وزارتخانه از مشروطه تا کنون

در زمان مشروطه تا ریاست وزاریی محمد ولی‌خان تنکابنی وزارت ارتباطات امروزی با نام وزارت پست و تلگراف فعالیت می‌نمود تا اینکه در زمان ریاست وزاریی عبدالمجید میرزا عین الدوله(1294) به وزارت فواید عامه و تجارت و پست و تلگراف تغییر نام یافت که البته این وزارتخانه در زمان پهلوی اول و دوم نیز همان پست و تلگراف خوانده شد و با پیروزی انقلاب نیز همچنان با نام پست و تلگراف و تلفن از آن یاد می‌شد تا اینکه در در ریاست جمهوری سید محمد خاتمی به ارتباطات و فناوری اطلاعات تغییر نام یافت .

در زمان مشروطه وزارتخانه ای با نام طرق و شوارع نیز وجود نداشت و این نام از زمان پهلوی اول بر سر زبانها افتاد. وزارتخانه ای که پس از آن به نام راه و یا راه و ترابری یاد شد. یا نمونه ای دیگر؛ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی امروزی در زمان مشروطه و  سپس پهلوی ، به نام وزارت هنر نامگذاری شده بود .

اداره کل فلاحت نیز نام پیشین وزارت جهاد کشاورزی است که پس از نامهای گوناگون اما شبیه که  دولتهای مختلف بر آن نهاده بودند ، (کشاورزی ، تولیدات کشاورزی و منابع طبیعی، کشاورزی و عمران روستایی) امروزه با نام جهاد کشاورزی خوانده می‌شود .

تهیه شده در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران