تغيير قانون با تلاش براي موروثي شدن رياست جمهوري آذربايجان؟

پس از استقلال جمهوري آذربايجان در سال 1991، تاكنون اياز مطلب‌اف، ابوالفضل ايل‌چي‌بيگ، حيدر و الهام علي‌اف به عنوان رئيس‌جمهور اين كشور برگزيده شده‌اند كه در اين بين، مطلب‌اف كه به جرم خيانت تحت تعقيب است، به روسيه پناهنده شده و ابوالفضل ايل‌چي‌بيگ که از جمله عناصر ضد ايراني و رهبر جبهه خلق (خلق جبهه سي) بود در سال 1379 شمسي چشم از جهان فرو بست.

به گزارش سرويس بين‌الملل «تابناک»، بنا بر قانون اساسي آذربايجان، رئيس‌جمهور از اختيارات بسياري همچون فرماندهي نيروهاي مسلح و اختيار انحلال پارلمان و انتصابات دستگاه قضائي آذربايجان برخوردار بوده و اين اختيارات عملا باعث شده است كه انتخابات رياست‌جمهوري به عنوان مهمترين حادثه سياسي در اين كشور همواره با چالش‌هاي فراواني روبه‌رو باشد.

پنجمين دوره انتخابات رياست‌جمهوري آذربايجان كه در سال 2003 به پيروزي الهام علي‌اف منتهي شد، با بحث‌هاي فراواني همراه بود، به گونه‌اي که حتي پس از اعلام نتايج خشونت‌هاي فيزيکي نيز ايجاد شد و به هر حال توسط دولت جديد آذربايجان کنترل شد. بنا بر اعلام وزير کشور آذربايجان، در جريان انتخابات آذربايجان تنها در اغتشاشات باکو، پنجاه پليس و شانزده سرباز زخمي، بيست تن از معترضان زخمي و 196 نفر از آنان دستگير و دو نفر نيز در جريان اعتراضات کشته شده بودند.

اين انتخابات و رخدادهاي پيش از آن، نشان داد که زمامداران اين کشور تا جايي به دمکراسي پايبندند که موافق خواسته‌هاي خودشان باشد، وگرنه مي‌توانند اصول پذيرفته شده دمکراسي را به نحو صلاحديد خود تغيير دهند. برابر بند 3 اصل 104 قانون اساسي مصوب دوازدهم نوامبر 1995 جمهوري آذربايجان در صورت استعفا و يا ناتواني رئيس‌جمهور از انجام وظايف خود، رئيس مجلس ملي آذربايجان عهده‌دار انجام وظايف او و پس از حداکثر سه ماه انتخابات زود هنگام رياست‌جمهوري برگزار مي‌‌شود، ولي در سال 2002 (دوم مرداد 1381 ) در اصلاحيه قانون اساسي که بنا به گفته ناظران بين‌المللي، وجود تخلفات انتخاباتي در جريان تأييد آن از سوي ملت مشهود بود، ماده نامبرده اصلاح و نخست وزير عهده‌دار کفالت رياست‌جمهوري شد.

هنوز يک ماه از اصلاح قانون اساسي نگذشته بود که مرتضي علي عسكراف، رئيس پارلمان آذربايجان اعلام نمود که حيدر علي اف، رئيس‌جمهور بيمار اين کشور از پارلمان خواسته است انتصاب الهام علي‌اف را به سمت نخست‌وزيري تأييد کند. پس از آن، آقاي آرتور راسي زاده از نخست‌وزيري عزل و الهام علي‌اف با 101 رأي موافق و تنها يک رأي ممتنع به نخست‌وزيري آذربايجان منصوب شد. بدين ترتيب، پيش‌بيني مخالفان اصلاح قانون اساسي که اعتقاد داشتند همه اقدامات در راستاي موروثي کردن قدرت در خاندان علي‌اف صورت مي‌گيرد، درست از آب درآمد، ضمن اينکه جريان فوق و انتصاب دوباره آرتور راسي زاده به نخست وزيري آذربايجان پس از پيروزي الهام علي اف در انتخابات رياست‌جمهوري، نمايشي بودن همه ارکان حاکميت آذربايجان از قبيل پارلمان و نخست وزيري را بيش از پيش مشخص نمود.

در حالي كه كمتر از سه ماه به ششمين دوره انتخابات رياست‌جمهوري آذربايجان باقي مانده است، نيروهاي اپوزيسيون به برگزاري انتخابات سالم و آزاد زياد خوشبين نيستند. «لاله شوكت جاجيووا»، رهبر حزب ليبرال در ائتلاف اپوزيسيوني «آزاد ليق» در اين‌باره عوامل اين نارضايتي‌ها به روزنامه روسي‌زبان «نيدلي» چنين مي‌گويد: مواردي كه موجبات نارضايتي اپوزيسيون را فراهم كرده است، اعلام نمود. اين موارد عبارتند از: زنداني شدن خبرنگاران؛ تعطيلي دفاتر اپوزيسيون و مشكلات موجود براي برگزاري تظاهرات؛ نبود رقابت سياسي در كشور، خودداري حکومت از تشکيل کميسيون مرکزي انتخابات بنا بر اصل تناسب 50 درصد از حکومت و 50 درصد از اپوزيسيون.
احزاب مخالف دولت، اصلاحات اخير قانون انتخابات رياست‌جمهوري را ناشي از هراس شديد حزب حاكم از احتمال پيروزي كانديداهاي اپوزيسيون مي‌دانند.

بنا بر اصلاحات صورت گرفته در قانون انتخابات از طريق کانال‌هاي تلويزيوني به جز کانال دولتي، امکان پخش رايگان اختصاصي نخواهند يافت و کانال تلويزيون دولتي هم تنها 28 روز پيش از انتخابات، امکان پخش رايگان در اختيار نامزدها قرار خواهد داد.
اين در حالي است که تقريباً همه کانال‌هاي تلويزيوني آذربايجان، مشغول تمجيد از فعاليت الهام علي اف هستند. آشکار مي‌شود که نامزدهاي مخالف تقريباً از امکان معرفي برنامه انتخاباتي خود به رأي دهندگان بالقوه خود محروم شده‌اند.

اين گزارش حاكي است، در حالي كه برخي از رهبران احزاب مخالف، در حال رايزني براي رسيدن به يك كانديداي واحد براي حضور در انتخابات هستند، شماري ديگر از احزاب در بيانيه‌هايي، انتخابات آتي را تحريم كرده‌اند.

آذربايجان در حالي براي انتخابات رياست‌جمهوري آماده مي‌شود كه پس از سفر رئيس‌جمهور روسيه به اين كشور و موافقت ضمني آذربايجان با طرح كاسفور، آمريكا سياست‌هاي محكمتري را نسبت به اين جمهوري در پيش مي‌گيرد تا همچون گذشته از آن كشور به عنوان اهرمي در راستاي گسترش نفوذ خود در آسياي ميانه و قفقاز استفاده كند؛ رويه‌اي كه در اظهارات اخير كاندوليزا رايس كه گفته بود: رژيم‌هاي خودكامه در قفقاز جنوبي و آسياي ميانه براي مدت كوتاهي، مي‌توانند به حساب درآمدهاي نفتي در صحنه خودنمايي كنند، ولي هرگز نخواهند توانست با سيستم‌هاي خاص قرن 18 به جامعه جهاني بپيوندند، آشكارا و مشهود است...

 

متن کامل را در ستون «مقالات» بخوانيد.