چرا برتری نظامی عربستان، انصارالله یمن را شکست نداده است؟
به گزارش خبرنگار بین الملل تابناک، اندیشکده آمریکایی استیمسون در مقاله‌ای به بررسی تشدید درگیری‌ها میان انصارالله یمن و عربستان پرداخته که در ادامه آمده است.
لازم به ذکر است انتشار مقالات خارجی به معنای تایید محتوای آن از سوی تابناک نیست.
حملات به فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض، جنگ تازه‌شده یمن را به قلب اقتصادی و سیاسی عربستان کشانده و برنامه‌های توسعه این پادشاهی را بیشتر به خطر انداخته است.
مقامات سعودی پس از حمله ۱۰ اکتبر، از کشته شدن دوازده نفر و مجروح شدن بیش از ۳۰۰ نفر خبر دادند. روز بعد نیز پرتابه دیگری به یک ترمینال مسافربری اصابت کرد.
این حوادث نشان‌دهنده توانایی حوثیها (انصارالله یمن) برای به خطر انداختن زیرساخت‌های عربستان است، بدون آنکه اثبات کند هر پرتاب موفق بوده یا پدافند هوایی عربستان فروپاشیده است.
پرسش این است که چگونه نیرویی با منابع بسیار کمتر، بار‌ها و بار‌ها بر دولتی از نظر فناوری برتر هزینه تحمیل می‌کند.
این حملات پس از عملیات تازه‌ای رخ داد که عربستان از آن حمایت می‌کرد. تشدید تنش در ژوئیه شتاب گرفت، هنگامی که سعودی‌ها به فرودگاه صنعا حمله کردند تا از فرود هواپیمای ایرانی حامل حوثی‌هایی که در مراسم تشییع آیت‌الله علی خامنه‌ای در تهران شرکت کرده بودند، جلوگیری کنند.
پس از آن حملات حوثیها به اهداف سعودی از جمله تأسیسات نفتی و تصرف بندر مُخا در ساحل دریای سرخ نزدیک تنگه باب‌المندب توسط حوثیها صورت گرفت.
تا اکتبر، ریاض از حمله‌ای برای بازپس‌گیری دستاورد‌های حوثیها در امتداد ساحل غربی یمن حمایت می‌کرد.
حملات به فرودگاه‌های سعودی بخشی از این تبادل قهری است، زیرا این جنبش می‌کوشد مداخله سعودی را پرهزینه کند و همزمان موقعیت سرزمینی و مذاکراتی خود را تقویت نماید.
چرا پدافند هوایی پیشرفته نمی‌تواند از هر حمله‌ای جلوگیری کند
حوثیها می‌توانند زمان و مکان حمله را انتخاب کنند، در حالی که عربستان باید از فرودگاه‌ها، شهرها، تأسیسات انرژی و پایگاه‌های نظامی در سرزمینی پهناور محافظت کند.
سلاح‌های مختلف پاسخ‌های متفاوتی می‌طلبند؛ موشک‌های کم‌ارتفاع زمان واکنش کمی باقی می‌گذارند و پهپاد‌های کوچک تشخیص و تمایزشان از سایر اجسام دشوار است.
سامانه‌هایی که برای متوقف کردن موشک‌های بالستیک طراحی شده‌اند، ممکن است در برابر این تهدید‌ها کم‌اثرتر باشند؛ بنابراین حفاظت از پادشاهی چیزی بیش از تجهیزات پیشرفته می‌طلبد و به هشدار زودهنگام، هماهنگی و موشک‌های دفاعی کافی در مکان‌های تهدیدشده نیز بستگی دارد.
حملات مکرر این حفاظت را تحت فشار می‌گذارد. حتی وقتی سلاح‌های ورودی منهدم می‌شوند، هر رهگیری از مهماتی استفاده می‌کند که باید جایگزین شود. سرنگون کردن پهپاد‌های ارزان با موشک‌های دفاعی گران‌قیمت نیز حفاظت طولانی‌مدت را پرهزینه می‌کند.
عربستان در پی آن بوده که با تحت فشار قرار گرفتن منابع، کمک بگیرد، اما شواهد موجود نشان نمی‌دهد که آیا کمبود‌ها در حملات فرودگاهی نقش داشته‌اند. نتیجه‌گیری اینکه پدافند‌ها از کار افتاده و تحت فشار شدید قرار گرفته‌اند، مهماتشان تمام شده یا دچار خرابی تجهیزات شده‌اند، زودهنگام خواهد بود.
آسیب می‌تواند زمانی رخ دهد که سلاحی عبور کند یا پس از رهگیری، آوار فرو ریزد. عربستان باید حفاظت را به‌طور پیوسته حفظ کند، در حالی که حوثیها می‌توانند از حملات گاه‌به‌گاه که آسیب و اختلال ایجاد می‌کند، اهرم سیاسی به دست آورند.
حوثیها حملات خود را پاسخ به اقدامات نظامی سعودی و محدودیت‌های اعمال‌شده بر یمن معرفی می‌کنند. استدلال آنان فرودگاه صنعا را از طریق اصلی به نام عمل متقابل به فرودگاه‌های سعودی پیوند می‌زند.
هشدار به شرکت‌های هواپیمایی و مسافران می‌کوشد در کنار تصمیم‌گیری سعودی، بر رفتار تجاری نیز تأثیر بگذارد. این جنبش از یک سو با بازداشتن از مداخله بیشتر، بازدارندگی و از سوی دیگر با فشار بر ریاض برای تغییر سیاست‌های موجود، اجبار را دنبال می‌کند.
فرودگاه‌ها این فشار را بزرگ‌تر می‌کنند، زیرا شرکت‌های هواپیمایی، مسافران و کسب‌وکار‌ها به‌طور مستقل خطر را بازارزیابی می‌کنند و اختلال را فراتر از آسیب فیزیکی گسترش می‌دهند.
هدف روانی، وعده ثبات عربستان است. تنوع اقتصادی نیازمند اعتماد سرمایه‌گذاران، گردشگران و سازمان‌های بین‌المللی است.
فایننشال تایمز گزارش داد که مدیران ارشد انرژی پس از این حمله از یک کنفرانس در ریاض کنار کشیدند، که پیامد‌های گسترده‌تر را نشان می‌دهد. خویشتن‌داری خطر بی‌اثر به نظر رسیدن را دارد و تشدید تنش نیز دعوت به تلافی می‌کند.
برای مخاطبان حوثی، رسیدن به ریاض قدرت را نشان می‌دهد، هرچند در داخل سختی وجود دارد. این اثر‌ها اثبات نمی‌کند که جنبش به خواسته‌هایش رسیده است. تلفات غیرنظامی می‌تواند مخالفت با آن را تثبیت کند و تلافی نیز تکلیف حفاظت از غیرنظامیان را از میان برنمی‌دارد.
این حملات ممکن است موضع حوثیها را در مذاکرات صلح نیز تقویت کند. نقشه راه سازمان ملل که در دسامبر ۲۰۲۳ اعلام شد، آتش‌بس سراسری، پرداخت حقوق بخش عمومی و تسهیل بیشتر محدودیت‌ها بر فرودگاه صنعا و بندر حدیده را پیش‌بینی می‌کرد. حوثیها با بالا بردن هزینه رویارویی برای عربستان، ممکن است امیدوار باشند شرایط مطلوب‌تری در این مسائل به دست آورند.
نهاد‌ها و ایدئولوژی، قدرت حوثیها را پایدار نگه می‌دارد
انصارالله، نام رسمی حوثیها، از جنبش احیای زیدی در شمال یمن برخاست و بین سال‌های ۲۰۰۴ تا ۲۰۱۰ شش جنگ علیه دولت انجام داد. این درگیری‌ها کادر‌های باتجربه، پیوند‌های قبیله‌ای و شبکه‌های رهبری سخت‌شده ایجاد کرد.
تصرف صنعا در سال ۲۰۱۴ به جنبش امکان داد سلاح‌ها و نیرو‌های ارتش را جذب کند و ناظرانی ایجاد نماید که وزارتخانه‌ها، شورا‌های محلی و رهبران قبیله‌ای را به رهبری خود پیوند دهند. سلاح‌های خارجی به‌تنهایی نمی‌تواند این دگرگونی از جنبشی به قدرتی سرزمینی که قادر به بازسازی نیرو‌ها و بسیج منابع دولتی است را توضیح دهد.
مالیات‌ها، گمرک، درآمد مرتبط با سوخت و کمک‌های اجباری، دستگاه آن را تأمین می‌کند. اقتدار رهبر عبدالملک الحوثی و وفاداری‌های کهنه، هماهنگی را تسهیل می‌کند، در حالی که جذب نیرو ترکیبی از ایدئولوژی، حمایت، مشوق‌های اقتصادی و اجبار است.
فقر باعث می‌شود درآمد و حمایت مادی مشوق‌های مؤثری باشند، بدون آنکه دلالت بر باور سیاسی کند. هویت مذهبی، مقاومت در برابر مداخله خارجی و همبستگی با فلسطین، روایت‌های بسیج‌کننده را فراهم می‌کند.
حملات خارجی می‌تواند ادعا‌های دفاع از یمن را تقویت کند و همدلی فراتر از پایگاه اولیه، از جمله میان منتقدان حکومت داخلی، جلب نماید. این توان بسیج، رضایت مردمی جهانی را اثبات نمی‌کند.
ایران توانایی را ممکن می‌کند، بدون تعیین هر تصمیم
کمک ایران توانمندی‌های نظامی حوثیها را گسترش داده است. انتشارات آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا پیوند‌های ایرانی با موشک‌ها، پهپاد‌ها و اجزای رهگیری‌شده در دریا را مشخص می‌کند.
گزارش کارشناسان سازمان ملل در سال ۲۰۲۴ آموزش و کمک شامل سپاه پاسداران ایران، حزب‌الله و متخصصان عراقی را شناسایی کرد. دانش فنی به جنبش کمک می‌کند تا پس از از دست رفتن تجهیزات، توانایی‌ها را اداره، نگهداری و بازتولید کند.
با این حال، مونتاژ محلی به اجزا و تخصص تخصصی وابسته است، اما استقلال صنعتی را اثبات نمی‌کند یا ترتیبات فرماندهی پشت حملات اخیر را توضیح نمی‌دهد.
تهران که در جنگ خود با آمریکا گرفتار است، بدون اعزام نیروی اعزامی متعارف یا تأمین کامل حکومت حوثیها، بر عربستان و مسیر‌های دریایی نفوذ به دست می‌آورد.
با این حال، حوثیها رهبری، جاه‌طلبی‌های سرزمینی و اولویت‌های چانه‌زنی خود را حفظ می‌کنند. همسویی، دلالت بر هدایت ایرانی هر عملیات ندارد، هرچند وابستگی به همکاری فنی، نفوذ ایجاد می‌کند.
مختل کردن تأمین می‌تواند بازپرسازی را محدود کند، بدون از بین بردن سلاح‌های موجود، پرسنل آموزش‌دیده یا منابع داخلی؛ بنابراین دیپلماسی با تهران می‌تواند تلاش‌ها برای مهار جنبش را تکمیل کند، اما نمی‌تواند جای تعامل با انگیزه‌های خود آن را بگیرد.
تلافی سعودی نیازمند هدفی مشخص است. مختل کردن توانایی‌ها، محدود کردن گسترش سرزمینی و بازگرداندن دسترسی تجاری با سرنگونی حکومت حوثی متفاوت است.
حملات هوایی می‌تواند به تجهیزات آسیب بزند، اما اثر‌های پایدار بستگی به آن دارد که آیا تلفات از ظرفیت جایگزینی فراتر می‌رود.
پراکندگی و زمین دشوار این محاسبه را پیچیده می‌کند، در حالی که آسیب غیرنظامی می‌تواند روایت‌های مقاومت حوثی را تقویت کند. چالش این است که فشار نظامی با حفاظت در داخل و مسیری معتبر به کاهش حملات پیوند داده شود.
اطلاعات، تجهیزات و کمک دفاعی متحدان باید از تعهدات رزمی تهاجمی متمایز شود. پاکستان و ترکیه حمایت نشان داده‌اند، بدون تعهد بی‌قید و شرط به جنگ یمن.
مشارکت اروپا محدود مانده است. تصمیم‌های آمریکا نیز ممکن است سیاست داخلی را بازتاب دهد، زیرا تعهد دیگری پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر می‌تواند شانس حزب جمهوری‌خواه را بیشتر تضعیف کند.
شرکا می‌توانند از سرزمین سعودی دفاع کنند، در حالی که در برابر مسئولیت بی‌پایان برای یمن مقاومت می‌کنند. همبستگی به‌طور خودکار ائتلافی قادر به شکست حوثیها تولید نمی‌کند.
اپوزیسیون تقسیم‌شده یمن، محدودیت تعیین‌کننده باقی می‌ماند
نیرو‌هایی که با حوثیها مخالفند، بر نیاز به چالش کشیدن این جنبش توافق دارند، اما بر سر اینکه چه کسی باید بر یمن حکومت کند و کشور چگونه سازمان یابد، اختلاف دارند.
نیرو‌های دولتی، گروه‌های مرتبط با حزب اصلاح، جنگجویان قبیله‌ای، مقاومت ملی طارق صالح، تیپ‌های غول‌ها و گروه‌های جنوبی اهداف سیاسی و سرزمینی متفاوتی را دنبال می‌کنند.
گرد آوردن آنها زیر شورای رهبری ریاستی، به‌طور خودکار فرماندهی نظامی یکپارچه یا چشم‌انداز مشترکی برای آینده یمن ایجاد نمی‌کند.
صادرات نفتی مختل‌شده و کنترل تقسیم‌شده بر درآمد‌ها نیز توان دولت برای پرداخت حقوق و ارائه خدمات را تضعیف می‌کند. حتی یمنی‌های ناراضی از حکومت حوثی ممکن است در حمایت از مخالفانی که جایگزین معتبری ارائه نمی‌دهند، تردید کنند.
قدرت هوایی عربستان می‌تواند از پیشروی‌ها روی زمین حمایت کند، اما حفظ سرزمین بازپس‌گرفته‌شده نیازمند نیرو‌های محلی هماهنگ، اعتماد عمومی و اداره‌ای کارآمد است.
بازپس‌گیری مناطق ساحلی می‌تواند اهرم حوثیها بر کشتیرانی را کاهش دهد، بدون از بین بردن توانایی آنها برای پرتاب موشک به عربستان. تصرف صنعا نیازمند تلاش نظامی بسیار بزرگ‌تر و توافق سیاسی میان نیرو‌هایی است که می‌خواهند بر آن حکومت کنند.
حوثیها از انسجام داخلی بیشتر نسبت به مخالفان خود بهره می‌برند، هرچند این آنها را آسیب‌ناپذیر یا قادر به ادامه جنگ نامحدود نمی‌کند.
حملات به ریاض نشان می‌دهد که مشکل عربستان سیاسی و راهبردی است و هیچ زرادخانه‌ای از رهگیر‌ها به‌تنهایی نمی‌تواند آن را حل کند.
حوثیها با ترکیب سلاح‌های کم‌هزینه، کمک فنی ایران، پایگاه داخلی مقاوم و دشمن تقسیم‌شده، نفوذی بسیار فراتر از قدرت متعارف خود ایجاد کرده‌اند.
مسیر واقع‌بینانه عربستان در بازگرداندن بازدارندگی، همزمان با بازگشت به راه‌حل مذاکره‌شده‌ای است که به خواسته‌های اصلی حوثیها بپردازد، و در کمک به ساختن اپوزیسیون یمنی منسجم‌تر.
هر چنین نتیجه‌ای باید این واقعیت را در نظر بگیرد که پس از بیش از یک دهه درگیری، حوثیها بخشی ریشه‌دار از چشم‌انداز سیاسی یمن هستند.
عربستان به یمن ظلم کرد، الان داره نتایجشو میبینه 