از توالت تا کره ماه؛ اسامی عجیب و غریب در تقویم جهانی
به گزارش سرویس اجتماعی تابناک، در تقویم جهانی، هر روز فرصتی است برای یادآوری، آگاهی‌بخشی یا حتی لبخند. بر اساس آمارها بیش از دویست روز بین‌المللی رسمی در جهان وجود دارد که سازمان ملل متحد و نهادهای وابسته آن را به رسمیت شناختهاند؛ روزهایی که از عمق رنج‌های انسانی تا شگفتی‌های طبیعت و حتی طنز زندگی روزمره را در بر می‌گیرند.
این گزارش روایتی است از عجیب‌ترین، جذاب‌ترین، پرطرفدارترین و کم‌طرفدارترین این نام‌گذاری‌ها، همراه با نگاهی به سازوکار تصویب آن‌ها.
ساز و کار نامگذاری روزها
سازوکار نامگذاری این روزها ساده و در عین حال رسمی است. معمولاً یک یا چند کشور عضو سازمان ملل متحد پیشنهادی را به مجمع عمومی ارائه می‌کنند. مجمع عمومی پس از بررسی، با تصویب قطعنامه—غالباً به صورت اجماع—آن روز را اعلام می‌کند. گاهی نیز نهادهای تخصصی مانند یونسکو، سازمان جهانی بهداشت یا فائو روزی را در حوزه تخصص خود اعلام می‌کنند و بعداً مجمع عمومی آن را تأیید می‌نماید. این روند از سال ۱۹۴۷ با اعلام روز ملل متحد در ۲۴ اکتبر آغاز شد و امروز به بیش از ۲۱۸ روز بین‌المللی رسیده است. هدف اصلی، افزایش آگاهی جهانی، بسیج افکار عمومی و تشویق دولت‌ها به اقدام در زمینه‌هایی چون حقوق بشر، محیط زیست، سلامت و توسعه پایدار است.
روزهای خبرساز
در میان این روزها، برخی چنان ریشه‌دار و پرطرفدارند که مرز میان مراسم رسمی و جشن مردمی را درهم می‌شکنند. روز جهانی زنان در ۸ مارس یکی از شناخته‌شده‌ترین‌هاست؛ روزی که از جنبش‌های کارگری آغاز قرن بیستم تا امروز، صدای برابری جنسیتی را در خیابان‌ها و شبکه‌های اجتماعی طنین‌انداز می‌کند. روز ایدز نیز از روزهای خاص است.
روز جهانی محیط زیست در ۵ ژوئن نیز جایگاه ویژه‌ای دارد؛ روزی که میلیون‌ها نفر در سراسر جهان برای حفاظت از سیاره بسیج می‌شوند. روز جهانی ایدز در اول دسامبر و روز جهانی آب در ۲۲ مارس نیز از جمله مناسبت‌هایی هستند که رسانه‌ها و سازمان‌های بین‌المللی به‌طور گسترده به آن‌ها می‌پردازند. این روزها نه تنها در تقویم رسمی، بلکه در وجدان جمعی بشریت جایگاه محکمی یافته‌اند.
در مقابل، روزهایی وجود دارند که کمتر شنیده می‌شوند و شاید به همین دلیل، جذابیت خاص خود را دارند. روز جهانی حبوبات در ۱۰ فوریه، که فائو آن را برای تأکید بر نقش حبوبات در امنیت غذایی و پایداری محیط زیست اعلام کرده، نمونه‌ای از این دست است. یا روز جهانی ماه؛ هدف این روز افزایش آگاهی عمومی دربارهٔ اکتشافات پایدار ماه، ترویج همکاری‌های بین‌المللی در استفادهٔ صلح‌آمیز از فضا و یادآوری دستاوردهای همهٔ کشورها در این عرصه است. همچنین روز جهانی ماهی تن در ۲ مه، که به اهمیت حفاظت از ذخایر ماهی تن و معیشت جوامع وابسته به آن می‌پردازد.این روزها هرچند کم‌طرفدارترند، اما دقیقاً به مسائلی اشاره می‌کنند که در هیاهوی روزهای بزرگ‌تر کمتر دیده می‌شوند.
روزهای جهانی توالت و خرس قطبی
و اما عجیب‌ترین‌ها؛ جایی که تقویم جهانی لبخند می‌زند یا حتی ابرو در هم می‌کشد. روز جهانی توالت در ۱۹ نوامبر، که سازمان ملل آن را برای آگاهی‌بخشی درباره دسترسی به بهداشت مناسب اعلام کرده، شاید در نگاه اول عجیب به نظر برسد، اما واقعیت تلخ آن است که میلیاردها نفر هنوز از این حق اولیه محروم‌اند.
روز بین‌المللی شادی در ۲۰ مارس نیز ترکیبی از جدیت و لطافت است؛ روزی که مجمع عمومی برای یادآوری اهمیت بهزیستی روانی و اجتماعی تصویب کرد. روز خرس قطبی در ۲۷ فوریه، که سازمان مردم‌نهاد «خرس‌های قطبی بین‌المللی» آن را بنیان نهاد، نمونه‌ای از روزهای غیررسمی اما تأثیرگذار است. این روز با زمان خروج مادران خرس قطبی و توله‌هایشان از لانه‌های برفی همزمان شده و هدفش جلب توجه به تهدید تغییرات اقلیمی برای این گونه است.
روزهایی نیز هستند که ریشه در تاریخ تلخ بشر دارند. روز بین‌المللی لغو برده‌داری در ۲ دسامبر، که یادآور تصویب کنوانسیون ۱۹۴۹ سازمان ملل علیه قاچاق انسان و بهره‌کشی از فحشا است، همچنان هشدار می‌دهد که بردگی مدرن—از کار اجباری تا قاچاق انسان—پایان نیافته است. روز یادبود تجارت برده و لغو آن در ۲۳ اوت نیز روایتی از درد تاریخی است که یونسکو آن را گرامی می‌دارد. این روزها نه برای جشن، بلکه برای یادآوری و تعهد به پایان دادن به بی‌عدالتی‌هاست.
روزهای غیر رسمی
در کنار این‌ها، روزهایی وجود دارند که از دل فرهنگ عامه یا شوخی‌های اینترنتی سر برآورده‌اند و هرچند رسمی نیستند، اما محبوبیت گسترده‌ای یافته‌اند. روز صحبت کردن مانند دزدان دریایی در ۱۹ سپتامبر، که از یک شوخی میان دو دوست آمریکایی آغاز شد، امروز به پدیده‌ای جهانی تبدیل شده است. یا روز حوله در ۲۵ مه، که طرفداران رمان «راهنمای مسافران کهکشان» به یاد داگلاس آدامز آن را برگزار می‌کنند. این روزها نشان می‌دهند که تقویم جهانی تنها محصول تصمیم‌های رسمی نیست؛ گاهی از دل زندگی روزمره و تخیل جمعی می‌جوشد.
در این میان هالووین و جشن‌های مشابهی چون کریسمس یا شکرگزاری در تقویم رسمی ملل متحد جایی ندارند؛ آن‌ها بیشتر بازتاب هویت فرهنگی و مذهبی جوامع‌اند تا ابزاری برای بسیج بین‌المللی. با این حال، همین تمایز نشان می‌دهد که تقویم بشری لایه‌لایه است: روزهایی که از بالا و با اجماع دولت‌ها نامگذاری می‌شوند، و روزهایی که از پایین، از دل سنت و شادی مردم، زنده می‌مانند و گاهی حتی فراتر از مرزها سفر می‌کنند.
ماههای متراکم
نکته قابل‌توجه دیگر، تراکم روزها در برخی ماه‌هاست. ماه مارس و ژوئن از پربارترین‌ها هستند و گاهی در یک روز چند مناسبت همزمان برگزار می‌شود. این ازدحام باعث شده مجمع عمومی اخیراً تدابیری برای مدیریت پیشنهادهای جدید اتخاذ کند تا از انباشت بیش از حد جلوگیری شود. با این حال، هر روز جدید همچنان می‌تواند پنجره‌ای به موضوعی تازه بگشاید؛ از روز جهانی منطق تا روز حفاظت از جنگل‌های مانگرو.
این نام‌گذاری‌ها بیش از آن‌که صرفاً تاریخ‌هایی در تقویم باشند، آینه‌ای از دغدغه‌های مشترک بخشی از بشریت‌اند. از خرس قطبی که در سرمای قطب بیدار می‌شود تا مادری که در گوشه‌ای از جهان هنوز در زنجیر بردگی مدرن اسیر است؛ از شادی که باید جشن گرفته شود تا توالتی که هنوز برای میلیون‌ها نفر آرزوست.
