سینمای ایران؛ در گذر از تجربهای تلخ تا انتظار روشنایی
۲۱ شهریور، روز سینما در ایران است. روزی که هر ساله با تبریکهای معمول و مراسمهای نمادین آغاز میشود، اما امسال، با ورود یک سال دیگر به سنِ سینما، رنگ و بوی متفاوتی با خود دارد. یک سال به عمر این صنعت اضافه شد؛ اما این اضافه شدن، لزوماً به معنای بلوغ یا رسیدن به اوج نیست. ما با تجربهای روبرو هستیم که همیشه شیرین نیست؛ تجربهای که گاهی با طعم تلخی و درسهای دشوار همراه است.
اگر بخواهیم صادقانه به سال گذشته نگاه کنیم، باید گفت که سینمای ایران و بهویژه بدنه اجرایی آن، سالی سخت، ملالآور و پر از چالشهای ساختاری را پشت سر گذاشتند. تولیدات سینمایی در این مدت، آنگونه که از یک صنعت فرهنگی انتظار میرود، توانایی چنگ زدن به دل مخاطب را نداشتند. شکاف میان تولید و نیاز جامعه، نه تنها یک بحران اقتصادی، بلکه یک بحران فرهنگی و هنری است که سینما را در انزوا قرار داده است.
اما آنچه این سال را از سالهای پیش متمایز و فرساینده کرد، عوامل بیرونی و ژئوپلیتیکی بود. وقوع دو جنگ تحمیلی از سوی رژیم صهیونیستی و ایالات متحده، سایه سنگینی بر سر هنرمندان افکند. این تنشها و بحرانهای امنیتی، نه تنها مسیر تولید را مسدود کرد، بلکه امنیت روانی و شغلی هنرمندان را نیز هدف قرار داد. در چنین شرایطی، هنر که پیش از این نیز با محدودیتها دست و پنجه نرم میکرد، با دیواری بلندتر از ناامنی و بیثباتی روبهرو شد.
در میان این هیاهوی جنگ و تنشهای سیاسی، روایتهای دیگری هم در جریان بود؛ روایتهای انسانی و تلخ. سالی بود که در آن شاهد از دست رفتن هنرمندانی بودیم. برخی از آنها، بیهیلی و در گمنامی، راهی ابد شدند، در حالی که برخی دیگر، با عزت و احترام و در میان ستایشها، به خانه ابدی پیوستند. این فقدانها، خلأهایی است که هرگز با هیچ جایزهای پر نمیشود و زخمهایی است که بر بدنه سینما باقی مانده است.
اما حقیقت این است که زمان، فارغ از هر دردی، به حرکت خود ادامه میدهد. سینما هم مانند هر موجود زنده دیگری، برای بقا و شکوفایی، نیاز به بستری مشخص دارد. هنرمند سینما، برخلاف تصور برخی، یک موجود انتزاعی نیست؛ او انسانی است که نیاز به امنیت شغلی دارد، نیاز به دسترسی به بهداشت و سلامت دارد، نیاز به رفاه دارد و بیش از هر چیز، نیاز به توجه و درک شرایط دارد.
این نوشتار، فراتر از یک تبریک ساده برای روز سینما، یک تذکر جدی و صریح به مسئولان و متولیان سینما است. تبریک ما به سینما، تنها زمانی معنای واقعی خواهد داشت که سینما بتواند در محیطی امن و با حمایتهای موثر، به تولیدات باکیفیت بپردازد. مسئولان باید بدانند که حمایت از سینما، تنها با بودجهبندی نیست، بلکه با ایجاد زیرساختهای امنیتی، اقتصادی و اجتماعی برای هنرمندان میسر میشود. سینما نباید در میان غبار ملال و بحرانهای گذرا گم شود؛ سینما باید به عنوان بازتابی از روح جامعه، در کمال امنیت و رفاه، بازسازی شود.
*کارگردان و مدرس سینما
