موشکهای کروز؛ سلاحی که آرام و دور از چشم نزدیک میشود
موشک کروز برخلاف بالستیک، بخش مهمی از مسیر را در ارتفاع پایین و با پرواز کنترلشده طی میکند.
کد خبر: ۱۳۹۳۲۹۸
| | 3125 بازدید
به گزارش خبرنگار امنیتی و دفاعی تابناک، موشکهای کروز از آن دسته سلاحهایی هستند که شاید ظاهرشان در نگاه اول سادهتر از موشکهای بالستیک باشد، اما در واقع مجموعهای پیچیده از پیشران، ناوبری، کنترل پرواز و بدنه آیرودینامیک را در خود جای دادهاند. تفاوت اصلی آنها با موشک بالستیک این است که کروز بخش عمده مسیر را مانند یک هواگرد بدون سرنشین طی میکند؛ یعنی موتور در طول بخش بزرگی از مسیر فعال است و سامانه هدایت به شکل پیوسته مسیر را کنترل میکند.
ایران از سالها پیش روی موشکهای کروز کار کرده و خانوادههایی مانند سومار و هویزه از شناختهشدهترین نمونههای این برنامه هستند. مرکز CSIS سومار را یک موشک کروز زمینپایه معرفی میکند و هویزه را توسعهای از همین خانواده میداند.
سومار در سال ۲۰۱۵ بهصورت رسمی معرفی شد و از همان ابتدا توجه زیادی را جلب کرد. دلیل اصلی، شباهت ظاهری آن با خانواده Kh-۵۵ روسی بود. CSIS نیز منشأ طراحی سومار را به Kh-۵۵ مرتبط میداند و در عین حال درباره برد واقعی و توان پیشران آن ابهامهایی را مطرح میکند؛ بنابراین باید میان برد اعلامشده و بردی که بتوان بهطور مستقل تأیید کرد، تفاوت قائل شد.
هویزه چند سال بعد معرفی شد و ایران برای آن بردی بیش از ۱۳۵۰ کیلومتر اعلام کرد. طراحی هویزه از نظر ظاهری با سومار شباهتهایی دارد، اما تغییراتی در بخش موتور و ساختار آن دیده میشود. همین موضوع نشان میدهد برنامه کروز ایران صرفاً کپی یک نمونه قدیمی نبوده و در طول زمان توسعه پیدا کرده است.
موشک بالستیک پس از مرحله شتابگیری وارد مسیر پروازی متفاوتی میشود و بخش بزرگی از مسیر آن تحت تأثیر دینامیک بالستیک قرار دارد؛ اما موشک کروز تقریباً شبیه یک هواپیمای بدون سرنشین کوچک پرواز میکند. این یعنی سامانه کروز برای کنترل مداوم مسیر، ناوبری و پایداری پرواز اهمیت زیادی قائل است.
همین ویژگی باعث میشود موشکهای کروز برای حمله به اهداف ثابت، گزینه جذابی باشند. آنها میتوانند مسیرهای متفاوتی را طی کنند و به دلیل ارتفاع پروازی پایین، کشف آنها برای برخی سامانههای راداری دشوارتر شود. البته این مزیت به معنی نامرئی بودن نیست و رادارهای مدرن، هواپیماهای هشدار زودهنگام و شبکههای پدافندی همچنان میتوانند تهدیدی جدی برای آنها باشند.
یکی از مهمترین اجزای موشک کروز، سامانه ناوبری آن است. موشک باید بداند در هر لحظه کجاست و برای رسیدن به نقطه مورد نظر چه اصلاحی لازم دارد. این موضوع معمولاً به ترکیبی از سامانههای ناوبری داخلی و خارجی وابسته است. هرچه مسیر طولانیتر باشد، خطای ناوبری نیز اهمیت بیشتری پیدا میکند.
در نسلهای جدید، مفهوم بهروزرسانی مسیر نیز اهمیت پیدا کرده است. اگر موشک بتواند اطلاعات جدید دریافت کند، امکان اصلاح مسیر در طول پرواز افزایش پیدا میکند. البته جزئیات واقعی سامانههای ارتباطی و هدایت بسیاری از موشکهای کروز محرمانه است و بخش قابل توجهی از اطلاعات عمومی بر اساس تصاویر و ارزیابیهای منابع مستقل به دست میآید.
ایران در کنار موشکهای کروز زمینپایه، نمونههای ضدکشتی نیز توسعه داده است. موشکهای ضدکشتی در واقع یک شاخه مهم از خانواده کروز هستند، با این تفاوت که هدف آنها متحرک است و بنابراین سامانه جستجوگر و تشخیص هدف اهمیت بیشتری پیدا میکند.
تفاوت یک موشک کروز با یک موشک بالستیک
سومار و هویزه از این منظر بخشی از تلاش ایران برای ایجاد یک لایه متفاوت در قدرت موشکی هستند. CSIS درباره خانواده سومار، هویزه و ابومهدی به تفاوت پیشران، بردهای اعلامی و نقشهای متفاوت آنها اشاره کرده است.
در سالهای اخیر، موشکهای کروز بیش از گذشته با پهپادها مقایسه شدهاند. دلیل این مقایسه هم روشن است؛ هر دو میتوانند مدت زیادی پرواز کنند، مسیر خود را کنترل کنند و در ارتفاع پایین حرکت کنند. اما موشک کروز معمولاً برای یک مأموریت مشخص و با طراحی کاملاً مصرفی ساخته میشود، در حالی که پهپاد میتواند مأموریتهای شناسایی یا چندباره نیز داشته باشد.
آینده موشکهای کروز احتمالاً به سمت دقت بیشتر، کاهش سطح مقطع راداری، موتورهای کممصرفتر و تواناییهای بهتر در ناوبری خواهد رفت. در سال ۲۰۲۶ نیز گزارشهایی درباره همکاریهای فنی جدید روسیه و ایران در زمینه موتورهای کروز منتشر شده که نشان میدهد فناوری پیشران همچنان یکی از حوزههای مهم رقابت است. البته جزئیات این گزارشها و میزان تحقق برنامههای ادعایی نیازمند بررسی مستقل است.
موشک کروز در واقع یک هواپیمای بدون خلبان یکبارمصرف است؛ هواگردی که قرار نیست برگردد و تمام طراحی آن برای رساندن محموله به نقطه مشخص انجام شده است. همین تعریف ساده نشان میدهد چرا این سلاح هنوز پس از چند دهه یکی از مهمترین ابزارهای حمله دقیق در جهان باقی مانده است.
گزارش خطا
نظرسنجی
با کدام نرخ بنزین موافقید؟