افزایش ۲۳۰ هزار تومانی کالابرگ یک‌میلیونی؛ سهم همه مردم یا فقط دهک‌های پایین؟

احتمال افزایش ۲۲ تا ۲۳ درصدی اعتبار کالابرگ در حالی قوت گرفته که تورم کالاهای مصرفی و ضروری، قدرت خرید یارانه غیرنقدی را به‌شدت کاهش داده است؛ با این حال هنوز مشخص نیست این افزایش شامل همه دهک‌ها خواهد شد یا فقط دهک‌های اول تا سوم را دربرمی‌گیرد.

به گزارش سرویس اقتصادی تابناک، به نظر می‌رسد دولت در آستانه تصمیم‌گیری نهایی درباره افزایش مبلغ ریالی کالابرگ قرار دارد؛ تصمیمی که از ماه‌ها قبل در انتظار آن بودند. پرسش اصلی اما این است که اعتبار کالابرگ تا چه اندازه افزایش خواهد یافت و آیا این افزایش می‌تواند بخشی از کاهش قدرت خرید خانوارها را جبران کند؟

دی‌ماه سال گذشته، هم‌زمان با سیاست حذف ارز ترجیحی ۲۸۵۰۰ تومانی، دولت از افزایش اعتبار کالابرگ به یک میلیون تومان برای هر نفر خبر داد. در همان زمان، وزیر اقتصاد تأکید کرد این رقم قرار نیست ثابت بماند و متناسب با نرخ ارز و تورم افزایش خواهد یافت؛ چراکه به گفته او، کالابرگ بخشی از «حق شهروندی» مردم است.

این وعده، امیدی ایجاد کرد که کالابرگ یک‌میلیونی به سرنوشت یارانه نقدی ۴۵ هزار و ۵۰۰ تومانی دچار نشود؛ یارانه‌ای که سال‌ها بدون تغییر باقی ماند و در نتیجه تورم، بخش بزرگی از ارزش واقعی خود را از دست داد.

با آغاز سال جدید اما، قیمت بسیاری از کالاهای مصرفی و ضروری افزایش یافت و ارزش واقعی اعتبار کالابرگ نیز کاهش پیدا کرد. نرخ ارز هم در این فاصله صعودی شد، اما دولت از نبود منابع پایدار برای افزایش اعتبار کالابرگ سخن گفت و اجرای وعده افزایش مبلغ به تعویق افتاد.

اکنون، در آستانه آغاز ششمین ماه سال، اظهارات رئیس‌کل بانک مرکزی از جدی‌تر شدن موضوع حکایت دارد. عبدالناصر همتی در تازه‌ترین اظهارات خود گفته است:

«نرخ ارز مبنای محاسبه کالابرگ نسبت به زمان آغاز طرح حدود ۲۲ تا ۲۳ درصد افزایش یافته و افزایش کالابرگ در همین محدوده، منطقی و عادلانه خواهد بود؛ هرچند تصمیم نهایی درباره تسری این افزایش به همه دهک‌ها یا تمرکز بیشتر بر دهک‌های یک، دو و سه هنوز در دولت در حال بررسی است.»

بر این اساس، اگر سقف افزایش یعنی ۲۳ درصد در نظر گرفته شود، اعتبار یک‌میلیون‌تومانی کالابرگ به یک میلیون و ۲۳۰ هزار تومان خواهد رسید؛ یعنی ۲۳۰ هزار تومان افزایش برای هر نفر.

با این حال، هنوز مشخص نیست این افزایش برای تمام دهک‌ها اعمال می‌شود یا دولت منابع محدود خود را صرفاً به دهک‌های حمایتی، یعنی دهک‌های اول تا سوم، اختصاص خواهد داد.

نیاز ۸۷ همتی برای اجرای ماهانه طرح

همتی همچنین گفته است اجرای ماهانه طرح کالابرگ به حدود ۸۷ هزار میلیارد تومان منابع نیاز دارد. به گفته او، پیش از عید و براساس دستور رهبر انقلاب، ۲.۵ میلیارد دلار از صندوق توسعه ملی برای تأمین منابع کالابرگ برداشت شد و این منابع امکان اجرای طرح تا فروردین‌ماه را فراهم کرد.

با آغاز جنگ و کاهش درآمدهای ارزی و مالیاتی، تأمین کامل منابع طرح با دشواری مواجه شد. رئیس‌کل بانک مرکزی با اشاره به این شرایط تأکید کرده است که برای تداوم پرداخت کالابرگ راهکاری پیدا خواهد شد، اما بانک مرکزی برای تأمین این منابع به‌هیچ‌وجه اقدام به چاپ پول نخواهد کرد؛ چراکه چنین اقدامی به معنای افزایش تورم است.

این بخش از اظهارات رئیس‌کل بانک مرکزی اهمیت زیادی دارد. اجرای کالابرگ، اگر با افزایش پایه پولی و خلق پول بدون پشتوانه تأمین شود، ممکن است در کوتاه‌مدت بخشی از هزینه خرید خانوار را پوشش دهد، اما در میان‌مدت با افزایش تورم، اثر همان حمایت را خنثی خواهد کرد. به همین دلیل، تأمین مالی طرح بدون تحمیل هزینه تورمی، یکی از مهم‌ترین آزمون‌های سیاست اقتصادی دولت است.

افزایش کالابرگ از چه ماهی اجرا می‌شود؟

ابهام مهم دیگر، زمان اجرای افزایش احتمالی اعتبار کالابرگ است. اعتبار مردادماه پیش‌تر واریز شده و به همین دلیل انتظار می‌رود در صورت تصویب نهایی، افزایش مبلغ از شهریورماه اعمال شود. با این حال، دولت هنوز زمان دقیق اجرای این تصمیم را اعلام نکرده است.

ضمن آنکه حتی افزایش ۲۳۰ هزار تومانی نیز احتمالاً تأثیر چشمگیری بر قدرت خرید خانوارها نخواهد داشت؛ چراکه پیش‌نیاز اثرگذاری هرگونه افزایش اسمی در مبلغ کالابرگ، مهار تورم و کنترل قیمت کالاهای اساسی است. در شرایطی که تورم با شتاب بالا حرکت می‌کند، افزایش‌های ۲۰۰ یا ۳۰۰ هزار تومانی نمی‌تواند فاصله ایجادشده میان درآمد خانوار و هزینه‌های زندگی را جبران کند.

افزایش ۶۰ درصدی قیمت گوشت از دی تا تیر

برای نمونه، براساس گزارش رسمی مرکز آمار، قیمت هر کیلوگرم گوشت گوسفندی در تیرماه، در مقایسه با دی‌ماه ــ نخستین ماه اجرای کالابرگ یک‌میلیونی ــ به‌طور متوسط ۶۰ درصد افزایش یافته است. چنین فاصله‌ای نشان می‌دهد افزایش ۲۳ درصدی اعتبار کالابرگ، حتی در صورت اجرای سراسری، لزوماً به معنای حفظ قدرت خرید خانوارها نیست.

زمان‌بندی جدید واریز اعتبار کالابرگ

در مردادماه، زمان‌بندی واریز اعتبار کالابرگ نیز تغییر کرد. براساس اعلام معاون وزیر رفاه، از این پس اعتبار خانوارها در سه بازه زمانی واریز می‌شود:

• سرپرستان خانواری که رقم آخر کد ملی آنها صفر، یک یا دو است، همچنین خانوارهای تحت پوشش نهادهای حمایتی و نیروهای مسلح: پانزدهم هر ماه؛
• سرپرستان خانوار با رقم آخر کد ملی سه تا شش: بیست‌وپنجم هر ماه؛
• سرپرستان خانوار با رقم آخر کد ملی هفت تا ۹: پنجم ماه بعد.

بنابراین، اعتبار کالابرگ مردادماه برای سرپرستان خانواری که رقم آخر کد ملی آنها هفت تا ۹ است، در پنجم شهریورماه واریز خواهد شد.

در نهایت، مسئله فقط افزایش رقم کالابرگ نیست؛ مسئله اصلی، حفظ ارزش واقعی این حمایت در برابر تورم است. اگر قیمت کالاهای ضروری با سرعتی بیشتر از اعتبار کالابرگ افزایش یابد، هر افزایش اسمی در این اعتبار، پیش از آنکه به سفره خانوار برسد، در موج گرانی‌ها بی‌اثر خواهد شد.