چشم انداز روشنی برای عبور ایران و آمریکا از مرحله ۶۰ روزه وجود ندارد/ آمریکا مسیر فشار نظامی را برگزیده است

کارشناس مسائل بین الملل معتقد است: از سرگیری حملات نظامی آمریکا نشان می‌دهد واشنگتن پس از ناکامی در تحمیل خواسته‌های خود، بار دیگر مسیر فشار نظامی را برگزیده است.

به گزارش سرویس بین الملل «تابناک»؛ تنش‌های اخیر در تنگه هرمز، فراتر از درگیری‌های میدانی، به بن‌بست حقوقی میان ایران و آمریکا در تفسیر تفاهم‌نامه‌های موجود بدل شده است. در حالی که واشنگتن بر اصل «آزادی کشتیرانی بدون نیاز به هماهنگی» در طول دوران مذاکرات پافشاری می‌کند، تهران با استناد به مفاد تفاهم‌نامه، بر حق قانونی خود در اعمال حاکمیت و نظارت بر ترددها تأکید دارد. این اختلاف نظر بنیادین در تفسیر حقوق دریایی، همزمان با اظهارات محسن رضایی، مشاور معظم رهبر انقلاب مبنی بر استفاده از تنگه به عنوان اهرم فشار، مسیر دیپلماسی را با پیچیدگی‌هایی روبرو کرده است.

در همین راستا خبرنگار سرویس بین الملل «تابناک» گفتگویی با «دکتر سیدرضا صدرالحسینی» کارشناس مسائل بین‌الملل انجام داده که از نظر می‌گذرانید:

*موضوع تنگه هرمز، اجرای تفاهم‌نامه میان ایران و آمریکا را با پیچیدگی‌هایی مواجه کرده است. ایران معتقد است بر اساس این تفاهم‌نامه، حق اعمال حاکمیت بر تنگه و کنترل تردد در آن، حتی در طول دوره مذاکرات، تثبیت شده است؛ این در حالی است که طرف آمریکایی معتقد است در دوره مذاکرات، آزادی کشتیرانی باید بدون هیچ‌گونه هماهنگی با ایران برقرار باشد. این موضوع چگونه قابل حل و فصل است؟

در بند ۵ تفاهم‌نامه میان جمهوری اسلامی ایران و آمریکا، این مسئله به‌طور کامل تبیین شده است. در واقع، حاکمیت جمهوری اسلامی که از صدها سال پیش در این منطقه امری تثبیت شده قلمداد می‌گردد در این تفاهم‌نامه نیز مورد تأیید قرار گرفته است. تنها موضوعی که در بند ۵ تفاهم‌نامه به آن تصریح شده، این است که در طول ۳۰ روز اول پس از امضای تفاهم‌نامه، تفاهمی میان جمهوری اسلامی ایران و عمان در خصوص اداره آینده ایجاد شود و در پایان ۶۰ روز ترتیبات جدیدی اعمال گردد، ضمنا طی این ۶۰ روز، تا زمان ترتیبات جدید، هزینه‌های خدمات ایمن دریایی دریافت نگردد.

اما مسئله حاکمیت و کنترل جمهوری اسلامی در بند ۵ صراحتاً مورد تأکید قرار گرفته و هیچ موضوع اختلافی در این رابطه وجود ندارد؛ مگر آنکه آمریکایی‌ها بخواهند به دلیل ناکامی در دو جنگ و یک شبه‌کودتا، از موضوع تفاهم‌نامه سوءاستفاده کنند. در واقع، تمام حقوقدانان بین‌المللی بر این موضوع اتفاق‌نظر دارند که حاکمیت جمهوری اسلامی در این منطقه غیرقابل‌ خدشه است؛ تاکنون نیز عبور امن از گذرگاه، از طریق مسیر مشخص‌شده توسط نیروی دریایی سپاه پاسداران انجام می‌پذیرفت.

البته در روزهای گذشته، تعدادی از شناورها با پشتیبانی ارتش آمریکا و با خاموش کردن دستگاه‌های ردیاب (GPS)، تلاش کردند به‌صورت مخفیانه در ساعات شب از این گذرگاه عبور کنند که با اشراف اطلاعاتی کامل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی، از این اقدام جلوگیری شد و با اقدامات مقایر با امنیت و صلح منطقه و نقض آشکار آتش‌بس توسط ارتش متجاوز آمریکا با بیانیه رسمی نیروی دریایی سپاه پاسداران تا اطلاع ثانوی کل پهنه تنگه هرمز بسته شد.

می‌توان گفت از سرگیری حملات نظامی آمریکا نشان می‌دهد واشنگتن پس از ناکامی در تحمیل خواسته‌های خود، بار دیگر مسیر فشار نظامی را برگزیده است. با این حال، ایران همچنان ابتکار عمل را در تنگه هرمز حفظ کرده و اراده خویش را بر آمریکا تحمیل نموده است.

*محسن رضایی، مشاور رهبر معظم انقلاب، اعلام کرده است که اهمیت تنگه هرمز از بمب اتم نیز بیشتر است. آیا ایران تنگه هرمز را علاوه بر اهرم فشار، به عنوان یک عامل بازدارنده در دکترین نظامی سال‌های آینده مدنظر دارد؟

واقعیت این است که تنگه هرمز به‌عنوان یکی از راهبردی‌ترین گذرگاه‌های دریایی جهان، سال‌هاست که جمهوری اسلامی با تامین امنیت بالا سالانه هزاران شناور حامل کالاهای مختلف را از این منطقه عبور می‌دهد؛ در حقیقت، دخالت آمریکا در منطقه و تحمیل دو جنگ به ملت ایران باعث شد جمهوری اسلامی بیش از گذشته به اهمیت این سرمایه راهبردی خود واقف شود.

قطعاً جمهوری اسلامی برای افزایش اقتدار دفاعی خود از تمامی ذخایر انسانی، طبیعی، اقتصادی و نظامی بومی خویش بهره لازم را خواهد برد و تنگه راهبردی هرمز نیز از این قاعده مستثنی نخواهد بود.

در واقع تداوم اشراف اطلاعاتی و توان عملیاتی ایران در تنگه هرمز، محاسبات آمریکا برای تغییر موازنه قدرت در این منطقه را با شکست مواجه کرده و هرگونه اقدام یک‌جانبه را با پاسخ سخت میدانی روبه‌رو ساخته است.

* تصور می‌کنید ایران و آمریکا بتوانند از مرحله کنونی عبور کنند و وارد مذاکرات هسته‌ای شوند؟

واقعیت این است که سوابق طولانی آمریکا در مواجهه با توافق‌نامه‌ها و معاهدات دوجانبه و چندجانبه با سایر کشورها و ایران و عدم پایبندی او به تعهدات، پرونده‌ای قطور و سیاه برای این کشور ایجاد کرده است. بر این اساس، هیچ چشم‌انداز روشنی برای عبور از مرحله‌ای که می‌توانست در مدت تعیین‌شده در تفاهم‌نامه (دوره ۶۰ روزه) به نتیجه برسد، وجود ندارد.

به نظر می‌رسد به دلیل عدم انجام تعهدات آمریکا در بند یک رسیدن به سایر بندهای این تفاهم‌نامه زمان قابل‌توجهی و طولانی را می‌طلبد. به‌ویژه با اقدامات اخیر آمریکا در دو روز گذشته که منجر به نقض گسترده آتش‌بس و طرح تهدیدات غیرمعقول شده است، عبور از بندهای این تفاهم‌نامه و رسیدن به بخش‌های مورد نظر، قابل پیش‌بینی نیست.

باید گفت: در شرایط کنونی، دور جدید درگیری بیش از آنکه نشانه برتری آمریکا باشد، بیانگر ناتوانی واشنگتن در وادارسازی ایران به عقب‌نشینی است؛ معادله‌ای که همچنان با حفظ بازدارندگی و برتری میدانی ایران دنبال می‌شود.

گفت‌وگو: زینب منوچهری