اسکناس در دست مردم حدود ۶۰ درصد بیشتر شد / چند هزار همت در سپرده‌های بانکی خوابیده است؟

جدیدترین آمار بانک مرکزی از متغیرهای پولی در پایان سال گذشته، تصویری نگران‌کننده از شتاب‌گیری رشد نقدینگی در اقتصاد ایران ترسیم می‌کند؛ تصویری که نه‌تنها از افزایش حجم پول حکایت دارد، بلکه از تغییر ترکیب آن به نفع دارایی‌های نقدشونده‌تر نیز پرده برمی‌دارد. این تحولات می‌تواند پیامدهای مهمی برای تورم، انتظارات تورمی و ثبات مالی کشور به همراه داشته باشد.

به گزارش سرویس اقتصادی تابناک؛ بر اساس این آمار، حجم کل نقدینگی در سال ۱۴۰۴ با رشد قابل توجه ۵۳.۳ درصدی به بیش از ۱۵ هزار و ۵۸۱ هزار میلیارد تومان (همت) رسیده است. چنین رشدی در مقایسه با سال قبل، بیانگر تشدید انبساط پولی در اقتصاد است؛ به‌ویژه آنکه نرخ رشد نقدینگی نسبت به روند سال‌های پیش شتاب بیشتری گرفته است.

از این رقم، ۲۵.۶ درصد در قالب «پول» و ۷۴.۴ درصد در قالب «شبه‌پول» نگهداری می‌شود. این تفکیک اهمیت زیادی دارد، زیرا پول (شامل اسکناس و سپرده‌های دیداری) قدرت نقدشوندگی فوری دارد و اثرگذاری مستقیم‌تری بر تقاضای کل و تورم می‌گذارد، در حالی که شبه‌پول عمدتاً شامل سپرده‌های مدت‌دار است و سرعت گردش پایین‌تری دارد.

افزایش محسوس اسکناس در دست مردم

در پایان سال گذشته، حجم اسکناس و مسکوک در دست اشخاص (خارج از شبکه بانکی) به ۲۸۱ هزار و ۴۷۰ میلیارد تومان رسیده که نسبت به سال قبل ۵۷.۱ درصد افزایش نشان می‌دهد. این در حالی است که رشد این متغیر در سال پیش از آن حدود ۲۲ درصد بوده است.

هرچند سهم اسکناس در دست مردم تنها ۱.۸ درصد از کل نقدینگی است، اما رشد سریع آن می‌تواند نشانه‌ای از افزایش بی‌اعتمادی به نگهداری پول در بانک‌ها، رشد فعالیت‌های غیررسمی یا افزایش نیاز به نقدینگی روزمره در شرایط تورمی باشد.

رشد فزاینده سپرده‌های دیداری

بخش دیگر پول، یعنی سپرده‌های دیداری، نیز رشد قابل توجهی را تجربه کرده است. حجم این سپرده‌ها در پایان سال به ۳ هزار و ۷۱۳ همت رسیده که نسبت به سال قبل ۵۱.۴ درصد افزایش داشته است. این رقم در سال قبل‌تر رشد ۳۸.۷ درصدی را ثبت کرده بود.

سپرده‌های دیداری به دلیل قابلیت برداشت فوری و بدون نرخ سود، نقش مهمی در افزایش «سرعت گردش پول» دارند. رشد بالای این بخش نشان می‌دهد که بخشی از نقدینگی در وضعیت آماده خرج شدن قرار دارد؛ موضوعی که در صورت تشدید انتظارات تورمی می‌تواند به سرعت وارد بازار کالا، خدمات یا دارایی‌ها شود و فشارهای قیمتی را افزایش دهد.

شبه‌پول؛ انباشت گسترده در سپرده‌های بانکی

در بخش شبه‌پول، بیش از ۱۱ هزار و ۵۰۰ همت در قالب انواع سپرده‌های بانکی نگهداری می‌شود که نسبت به سال قبل ۵۳.۸ درصد رشد داشته است. این در حالی است که رشد این بخش در سال پیش از آن ۲۶.۴ درصد بوده است؛ بنابراین، شاهد دو برابر شدن سرعت رشد در این حوزه هستیم.

بررسی جزئی‌تر ترکیب شبه‌پول نشان می‌دهد:

• سپرده قرض‌الحسنه پس‌انداز: بیش از ۱,۹۴۸ همت با رشد ۶۹.۴ درصدی
• سپرده‌های کوتاه‌مدت: بیش از ۳,۴۳۶ همت با رشد ۶۲.۱ درصدی
• سپرده‌های یک‌ساله: بیش از ۲,۷۷۰ همت با رشد قابل توجه ۷۴.۸ درصدی
• سپرده‌های دوساله: کاهش ۴۰.۷ درصدی و رسیدن به ۱۶۷ هزار و ۱۰۰ میلیارد تومان

این تغییر ترکیب نشان می‌دهد سپرده‌گذاران تمایل بیشتری به نگهداری منابع خود در قالب سپرده‌های کوتاه‌تر یا یک‌ساله دارند و از سپرده‌های بلندمدت فاصله گرفته‌اند. چنین رفتاری می‌تواند ناشی از نااطمینانی اقتصادی، پیش‌بینی تغییرات نرخ سود یا انتظار نوسانات تورمی باشد.

بنابراین افزایش هم‌زمان حجم نقدینگی و رشد سریع‌تر اجزای نقدشونده آن، نشانه‌ای از افزایش پتانسیل تورمی در اقتصاد است. هرچند بخش عمده نقدینگی همچنان در قالب شبه‌پول قرار دارد، اما رشد بالای سپرده‌های دیداری و کوتاه‌مدت نشان می‌دهد فاصله تبدیل این منابع به تقاضای بالفعل چندان زیاد نیست.

در صورتی که سیاست‌های پولی و مالی هماهنگ با این رشد عمل نکنند، امکان تشدید فشارهای تورمی، افزایش تقاضای سفته‌بازانه در بازار دارایی‌ها و بی‌ثباتی بیشتر اقتصادی وجود خواهد داشت. از این رو، مدیریت رشد پایه پولی، کنترل کسری بودجه و تقویت ابزارهای سیاست پولی برای مهار سیالیت نقدینگی، بیش از هر زمان دیگری ضروری به نظر می‌رسد.