بانک مرکزی بالاخره آمار داد/ «نقدینگی» پیش از جنگ رکورد زد؛ رشد «پول پرقدرت» شتاب گرفت!

پس از ماه‌ها وقفه در انتشار آمارهای پولی و اعتباری، سرانجام بانک مرکزی بخشی از داده‌های مربوط به نقدینگی و پایه پولی را منتشر کرد؛ آماری که دست‌کم امکان به‌روزرسانی تحلیل‌های کارشناسی تا پیش از تحولات اسفندماه و آغاز جنگ چهل‌روزه را فراهم می‌کند.

به گزارش سرویس اقتصادی تابناک؛ بیستم خردادماه «تابناک» در گزارشی به تأخیر طولانی در انتشار این داده‌ها اشاره کرده و از بانک مرکزی خواسته بود آمار متغیرهای پولی را سریع‌تر در اختیار افکار عمومی و تحلیلگران قرار دهد. با این حال، بانک مرکزی که پیش از این آمارها را تا پایان آذرماه منتشر کرده بود، در تازه‌ترین به‌روزرسانی خود تنها اطلاعات مربوط به دی و بهمن سال گذشته را منتشر کرده است؛ در حالی که انتظار می‌رفت با توجه به این انتقادها، دست‌کم آمار تا پایان فروردین در دسترس قرار گیرد. با این حال، همین داده‌های محدود نیز حاوی نکات قابل توجهی درباره روند تحولات پولی کشور است.

حجم نقدینگی پیش از جنگ رکورد زد

بر اساس آمار رسمی بانک مرکزی، حجم نقدینگی در پایان بهمن‌ماه سال گذشته به ۱۴ هزار و ۶۴۰ هزار میلیارد تومان (همت) رسیده است. این رقم نسبت به بهمن سال قبل از آن ۴۷.۳ درصد افزایش نشان می‌دهد و در مقایسه با پایان سال پیش‌تر (اسفند ۱۴۰۳) نیز رشد ۴۴ درصدی را ثبت کرده است.

برای درک بهتر ابعاد این افزایش کافی است بدانیم حجم نقدینگی در بهمن سال پیش از آن حدود ۹ هزار و ۹۰۰ همت بود. به بیان دیگر، طی یک سال حدود ۴۷۰۰ همت به حجم نقدینگی کشور افزوده شده است. همچنین نرخ رشد نقدینگی که در بهمن سال پیش‌تر ۲۷.۸ درصد ثبت شده بود، در بهمن سال گذشته به بیش از ۴۷ درصد رسیده است؛ جهشی که از شتاب قابل توجه در گسترش حجم پول در اقتصاد حکایت دارد.

از پایه پولی چه خبر؟

در کنار این افزایش، روند پایه پولی نیز قابل توجه است. پایه پولی – که به آن «پول پرقدرت» یا پول خلق‌شده مستقیم توسط بانک مرکزی گفته می‌شود – در پایان بهمن‌ماه سال گذشته به بیش از ۱۹۶۹ همت رسیده است. این متغیر در مقایسه با مدت مشابه سال قبل رشد ۵۴.۷ درصدی را نشان می‌دهد؛ رقمی که حتی از رشد نقدینگی نیز بیشتر است.

شاخصی که رشدش منفی شد!

با این حال، در دل این تحولات یک نکته مهم وجود دارد: کاهش ضریب فزاینده نقدینگی. طبق داده‌های بانک مرکزی، ضریب فزاینده در بهمن سال گذشته به ۷.۴۳۴ رسیده، در حالی که این شاخص در بهمن سال قبل از آن ۷.۸۱۰ بود. به عبارت دیگر، ضریب فزاینده طی یک سال ۴.۸ درصد کاهش یافته است.

ضریب فزاینده نقدینگی نشان می‌دهد هر واحد از پایه پولی تا چه اندازه می‌تواند در شبکه بانکی به خلق نقدینگی منجر شود. کاهش این شاخص به این معناست که قدرت تبدیل پایه پولی به نقدینگی در نظام بانکی تا حدی تضعیف شده است. به بیان ساده‌تر، اگرچه پایه پولی با سرعت بالایی افزایش یافته، اما شبکه بانکی نتوانسته یا نخواسته است به همان نسبت از طریق اعطای اعتبار و خلق سپرده‌های جدید، نقدینگی بیشتری تولید کند.

این وضعیت می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد؛ از جمله سخت‌گیری‌های نظارتی بانک مرکزی بر رشد ترازنامه بانک‌ها، افزایش نسبت‌های احتیاطی، محدودیت در اعطای تسهیلات یا افزایش ریسک اعتباری در اقتصاد. در چنین شرایطی، بخشی از پایه پولی ممکن است به صورت ذخایر در سیستم بانکی باقی بماند و به چرخه خلق اعتبار وارد نشود.

در عین حال، ترکیب این تحولات تصویری قابل تأمل از وضعیت اقتصاد کلان ارائه می‌دهد. از یک سو، رشد قابل توجه پایه پولی نشان می‌دهد منابع پرقدرت پولی در اقتصاد به سرعت در حال افزایش است؛ از سوی دیگر، رشد بالای نقدینگی نیز بیانگر ادامه روند انبساط پولی است، هرچند کاهش ضریب فزاینده نشان می‌دهد موتور خلق پول بانکی نسبت به گذشته اندکی کندتر شده است.

تورم هم پای نقدینگی قد کشید

این تحولات در شرایطی رخ داده که نرخ تورم سالانه منتهی به بهمن سال گذشته به ۴۶.۳ درصد رسیده بود؛ سطحی که همچنان بیانگر فشارهای تورمی بالا در اقتصاد ایران است. در چنین فضایی، تداوم رشد سریع پایه پولی و نقدینگی می‌تواند به یکی از عوامل اصلی پایداری تورم بالا در اقتصاد تبدیل شود؛ موضوعی که اهمیت مدیریت متغیرهای پولی و شفافیت در انتشار به‌موقع آمارهای اقتصادی را بیش از پیش برجسته می‌کند.