روایت فولاد ۱۴۰۴؛ فولاد مبارکه چگونه سدهای تولید را شکست؟

پیش از وقفه دوماهه اخیر در فعالیت‌های تولیدی، گروه فولاد مبارکه یکی از درخشان‌ترین دوره‌های عملکردی خود را رقم زده بود. این گزارش، مروری تحلیلی بر آن مقطع طلایی است؛ فصلی که با ثبت چندین رکورد تاریخی در تولید فولاد خام، تختال و آهن اسفنجی همراه شد. در اوج ناترازی‌های انرژی، تحریم و فشارهای منطقه‌ای، فولاد مبارکه با تغییر پارادایم به «تولید مبتنی بر بهره‌وری سیستماتیک» و سرمایه‌گذاری در خودتأمینی انرژی، نقش محوری خود را به‌عنوان لنگرگاه اصلی صنعت فولاد ایران تثبیت کرد. این دستاوردها نه فقط برای یک بنگاه صنعتی، بلکه به‌عنوان سپری دفاعی برای اقتصاد کلان کشور، ارزش استراتژیک دارد.

در ژانویه ۲۰۲۶، صنعت فولاد جهان با افت ۶.۵ درصدی و کاهش تولید به ۱۴۷.۳ میلیون تن، در مسیر انقباض قرار گرفت؛ روندی که با کاهش ۱۳.۹ درصدی تولید چین به‌عنوان موتور محرک بازارهای جهانی، شدت بیشتری یافت. در همین شرایط، صنعت فولاد ایران - تا پیش از وقفه اخیر در فعالیت‌های تولیدی - با جهشی چشمگیر معادل ۱۵.۱ درصد و تولید ۲.۶ میلیون تن، مسیر متفاوتی پیمود و جایگاه خود را در میان ۱۰ تولیدکننده برتر جهان تثبیت کرد. محور این تاب‌آوری و رشد ساختاری، گروه فولاد مبارکه بود که در آن مقطع حدود ۳۴ درصد از کل تولید فولاد خام کشور را در اختیار داشت.

تولید در کانون بحران‌های متقاطع

سال ۱۴۰۴ در حالی آغاز شد که صنعت فولاد با مجموعه‌ای از چالش‌های هم‌زمان روبه‌رو بود. ناترازی شدید انرژی، از نخستین ماه‌های سال، همچون ترمزی بر رشد صنعتی کشور عمل کرد. دستور کاهش ظرفیت مصرف برق از فروردین‌ماه اجرایی شد و در مرداد، سهم مصرف برق کارخانه‌های فولادی به حدود ۱۱ درصد از کل شبکه سقوط کرد؛ سطحی که در دهه اخیر بی‌سابقه بود.

این محدودیت‌های انرژی در کنار تورم تولیدکننده ۶۰ درصدی، افزایش ۶۶ درصدی نرخ گاز و کمبود آن – که به‌طور مستقیم بخش آهن اسفنجی را تحت فشار قرار داد – و نیز جهش ارزی در ماه‌های پایانی پاییز، مجموعه‌ای از فشارهای توأمان را بر زنجیره تولید تحمیل کرده بود. افزون بر این، وقفه‌های مقطعی در فعالیت‌های اقتصادی به‌دنبال ناآرامی‌های منطقه‌ای و جنگ رمضان نیز شرایط محیطی صنعت را دشوارتر ساخت.

با این وجود، فولاد مبارکه توانست در همین بستر پرتلاطم، رکوردهای تاریخی در تولید فولاد خام، تختال و آهن اسفنجی به جا بگذارد؛ رکوردهایی که حاصل تغییر پارادایم مدیریتی از «تولید متکی بر منابع» به «تولید متکی بر بهره‌وری سیستماتیک» بود.

خلق مزیت رقابتی از دل محدودیت‌ها

رکوردهای ثبت‌شده فولاد مبارکه در آن دوره، نمونه‌ای روشن از چگونگی خنثی‌سازی تهدیدهای محیطی از طریق مدیریت مبتنی بر بهره‌وری است. در واقع، راهبرد مجموعه بر تغییر پارادایم از «تولید متکی بر منابع» به «تولید متکی بر بهره‌وری سیستماتیک» استوار شد؛ مدلی که ثبات تولید را نه نتیجه وفور منابع، بلکه حاصل هماهنگی هوشمندانه میان زیرساخت، انرژی و نیروی انسانی می‌دانست.

برای تحقق این رویکرد جدید، دو محور اصلی به‌منزله‌ی ستون‌های تاب‌آوری عملیاتی تعریف شد:

نخست، سرمایه‌گذاری زیرساختی در حوزه‌ خودتأمینی برق و آب که وابستگی به شبکه‌های سراسری را به حداقل رساند و پایداری تأمین انرژی را تضمین کرد؛

دوم، مدیریت هوشمندانه‌ توقف‌های برنامه‌ریزی‌شده یا شات‌داون‌ها در دوره‌های اوج مصرف انرژی، که همراه با ارتقای بهره‌وری سرمایه انسانی، از اتلاف ظرفیت در خطوط تولید جلوگیری نمود.

حاصل این هماهنگی، تثبیت شاخص کیفیت در بالاترین سطوح ممکن بود؛ به‌گونه‌ای که در شش‌ماهه‌ی نخست سال، با وجود شرایط پرریسک ناشی از بحران انرژی و محیطی، شاخص بازده کیفی کل شرکت در عدد ۹۶ تثبیت شد؛ عددی که نشان‌دهنده‌ حفظ استاندارد تولید حتی در نقطه‌ی اشباع فشارهای بیرونی است.

آناتومی یک رکوردشکنی تاریخی

اجرای این معماری عملیاتی نتیجه‌ای جز ثبت رکوردهای تازه نداشت. گروه فولاد مبارکه ۲۱ روز پیش از پایان سال ۱۴۰۴، از بالاترین رکورد تاریخی تولید خود – ۱۰.۳ میلیون تن در سال ۱۴۰۱ – عبور کرد و در ۷ اسفند، تولید ۱۰ میلیون و ۳۲۳ هزار تن فولاد خام را به ثبت رساند. ترکیب این رشد در سبد شرکت‌های گروه به شرح زیر بود:

• شرکت مادر (فولاد مبارکه) با ۲.۹ درصد رشد، تولید خود را به ۷ میلیون و ۹۲ هزار تن افزایش داد.

• فولاد هرمزگان با جهش قابل توجه ۳۶.۲ درصدی، به تولید یک میلیون و ۴۵۵ هزار تن دست یافت که نشان‌دهنده بهبود چشمگیر بهره‌وری سرمایه در این مجموعه است.

• فولاد و نورد سبا با ۲.۶ درصد رشد، موفق به تولید یک میلیون و ۵۵۹ هزار تن فولاد شد.

• فولاد سفیددشت نیز در این مسیر ۲۱۸ هزار تن فولاد خام تولید کرد.

روند صعودی تولید تا پایان سال نیز ادامه پیدا کرد؛ به‌نحوی که در پایان اسفند ۱۴۰۴، رکورد تولید ۷میلیون و ۵۰۴ هزار تن در مجتمع مادر و ۱۰ میلیون و ۸۷۹ هزار تن در گروه فولاد فولاد مبارکه رسید. اعدادی که در میان انبوهی از محدودیت‌ها و فشارهای محیطی حاصل شد.

اثرگذاری ملی؛ فراتر از مرزهای یک بنگاه اقتصادی

اهمیت این رکوردها، فراتر از عملکرد یک بنگاه صنعتی بود. در آن مقطع، استراتژی تاب‌آور فولاد مبارکه به‌عنوان یک سپر دفاعی برای اقتصاد کلان ایران عمل کرد؛ تولید داخلی بیش از ۱۰ میلیون و هشتصد هزار تن فولاد، صرفه‌جویی ارزی معادل حدود ۱۰ درصد از کل درآمدهای نفتی کشور را به همراه داشت. این تثبیت تولید، شرایطی را فراهم آورد که علیرغم جو انقباضی حاکم بر بازارهای جهانی، زنجیره تأمین صنایع پایین‌دستی دچار اختلال نشود و رکود از بخش فولاد به سایر بخش‌های اقتصادی سرایت نکند. نقشی که شاید مهم‌ترین وجه تمایز فولاد مبارکه از سایر بازیگران صنعتی کشور در آن سال‌ها بود.

این گزارش، مروری بود بر یکی از طلایی‌ترین فصل‌های عملیاتی گروه فولاد مبارکه؛ فصلی که با وجود محدودیت‌های گسترده، الگویی عملیاتی از تاب‌آوری صنعتی را به نمایش گذاشت. با توقف موقت تولید در دو ماه اخیر، شاید امروز پاسخ به این پرسش از همیشه مهم‌تر باشد: چگونه می‌توان از دل بحران‌های بزرگ‌تر، مسیر بازگشت به نقطه اوج را بازتعریف کرد؟