سناریوی جدید برای بنزین ۵ هزار تومانی با کارت جایگاه/ افزایش قیمت بنزین در راه است یا مدیریت مصرف؟

در روزهای اخیر بار دیگر موضوع قیمت بنزین و احتمال تغییر در نرخ بنزین به یکی از بحث‌های داغ اقتصادی تبدیل شده است. اگرچه هنوز هیچ مقام رسمی از افزایش قیمت بنزین خبر نداده و دولت نیز موضع صریحی در این باره اعلام نکرده، اما مجموعه تصمیمات و اقدامات اخیر در حوزه سوخت نشان می‌دهد سیاست‌گذار به‌طور جدی در پی مدیریت مصرف بنزین و کنترل روند رو به رشد مصرف در کشور است.

به گزارش سرویس اقتصادی تابناک، نخستین نشانه از این رویکرد چندی پیش با انتشار اطلاعیه‌ای از سوی شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران نمایان شد؛ اطلاعیه‌ای که در آن از رانندگان خواسته شد هنگام مراجعه به جایگاه‌ها حتماً از کارت سوخت شخصی خود استفاده کنند.

در این اطلاعیه تأکید شده بود: «به منظور مدیریت صحیح مصرف بنزین، استفاده از کارت هوشمند سوخت شخصی هنگام مراجعه به جایگاه‌ها و سوخت‌گیری (اعم از نرخ اول و دوم) ضروری است.» همچنین در ادامه این اطلاعیه آمده بود که کارت‌های سوخت موجود در جایگاه‌ها صرفاً برای شرایط اضطراری در نظر گرفته شده‌اند و استفاده مداوم از این کارت‌ها می‌تواند باعث ایجاد صف و اختلال در خدمت‌رسانی شود.

شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی در این اطلاعیه از شهروندان خواسته بود برای تسهیل در سوخت‌گیری و جلوگیری از ازدحام در جایگاه‌ها، حتماً کارت سوخت شخصی خود را همراه داشته باشند. حتی در بخش دیگری از این اطلاعیه تأکید شد رانندگان خودروهای وارداتی که تاکنون کارت سوخت شخصی دریافت نکرده‌اند نیز باید برای دریافت کارت هوشمند سوخت اقدام کنند.

این تأکید دوباره بر استفاده از کارت سوخت شخصی در حالی مطرح شده که طی یک ساله اخیر بخش قابل توجهی از سوخت‌گیری‌ها با کارت‌های اضطراری جایگاه‌ها انجام می‌شد؛ موضوعی که به اعتقاد کارشناسان، امکان رصد دقیق مصرف سوخت و مدیریت توزیع بنزین را دشوار می‌کند.

در ادامه همین رویکرد، مدیرعامل شرکت ملی پخش و پالایش فرآورده‌های نفتی نیز از اجرای طرحی جدید برای ساماندهی مصرف سوخت خبر داده است. به گفته این مقام مسئول، طرحی با عنوان شناسنامه‌دار کردن سوخت به صورت پایلوت در دو جایگاه سوخت در تهران آغاز شده است.

بر اساس توضیحات ارائه شده، هدف از اجرای این طرح مدیریت مصرف بنزین و جلوگیری از قاچاق سوخت است. در این طرح حتی اگر فردی به جای استفاده از کارت سوخت شخصی از کارت اضطراری جایگاه استفاده کند، اطلاعات مربوط به خودرو و میزان سوخت دریافت‌شده ثبت و قابل ردیابی خواهد بود.

وی با اشاره به اینکه بر اساس این برنامه، اگر فردی با کارت اضطراری سوخت‌گیری کند، اطلاعات تراکنش ثبت می‌شود و مشخص خواهد بود چه شخصی و برای چه خودرویی از کارت اضطراری استفاده کرده است، گفت: زیرساخت‌های فنی و آزمایشگاهی این طرح در سامانه هوشمند سوخت آماده شده و اجرای آزمایشی آن به‌زودی آغاز می‌شود تا از استفاده مکرر و خارج از ضابطه از کارت‌های اضطراری، به‌ویژه در برخی مناطق مرزی جلوگیری شود. یعنی اگر شخصی به جایگاه مراجعه کرد و به جای استفاده از کارت سوخت شخصی، از کارت اضطراری استفاده کند، مشخص می‌شود که این دو تا ۱۵ لیتر سوخت را فلان شهروند با مشخصات خودروی فلان دریافت کرده است.

مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران با تأکید بر ضرورت استفاده از کارت هوشمند سوخت شخصی گفت: کارت اضطراری جایگاه‌ها فقط برای مواقع اضطراری و افرادی در نظر گرفته شده که یا کارت آنها مفقود و معیوب شده یا در فرآیند صدور قرار دارد. ویس‌کرمی در پاسخ به برخی انتقادها درباره نحوه استفاده از کارت‌های اضطراری جایگاه‌ها تصریح کرد: از نام این کارت‌ها نیز مشخص است که برای شرایط اضطراری تعریف شده‌اند، اما برخی هموطنان با وجود در اختیار داشتن کارت شخصی، همچنان اصرار به استفاده از کارت اضطراری دارند.

بر اساس این گزارش؛ مجموع این اقدامات نشان می‌دهد سیاست‌گذار در گام نخست تلاش کرده از ابزارهای غیرقیمتی برای مدیریت مصرف سوخت استفاده کند. الزام به همراه داشتن کارت سوخت شخصی و اجرای طرح شناسنامه‌دار شدن سوخت، بخشی از این اقدامات محسوب می‌شود که هدف اصلی آن‌ها کنترل مصرف و کاهش احتمال قاچاق بنزین است.

با این حال، همزمان با این تصمیمات، بحث‌هایی نیز درباره احتمال تغییر در قیمت بنزین مطرح شده است؛ موضوعی که ریشه آن به مصوبه سال گذشته دولت درباره نحوه قیمت‌گذاری بنزین بازمی‌گردد.

مجوز قانونی برای تغییر نرخ سوم بنزین

طبق این مصوبه، نرخ سوم بنزین برای سوخت‌گیری با کارت اضطراری جایگاه‌ها تعیین شد. بر اساس قانون، قیمت سوخت‌گیری بنزین با کارت جایگاه حداقل معادل ۱۰ درصد قیمت خرید بنزین از پالایشگاه‌ها در نظر گرفته شده که در حال حاضر رقمی حدود ۵ هزار تومان برای هر لیتر است.

بر اساس همین مصوبه، وزارت نفت موظف است قیمت نهایی سوخت‌گیری با کارت اضطراری جایگاه را به‌صورت فصلی و بر اساس میانگین قیمت فصل قبل محاسبه و اعلام کند. به عبارت دیگر، نرخ بنزین در این بخش می‌تواند در بازه‌های زمانی مشخص مورد بازنگری قرار گیرد.

افزایش قیمت بنزین در راه است؟

با توجه به اینکه فصل بهار در پایان خردادماه به پایان می‌رسد، برخی احتمال می‌دهند در صورت تصمیم دولت و طبق قانون، در شروع فصل تابستان تغییراتی در نرخ بنزین مربوط به کارت‌های اضطراری جایگاه‌ها اعمال شود؛ موضوعی که باعث شده بار دیگر بحث افزایش قیمت بنزین در فضای رسانه‌ای و کارشناسی مطرح شود.

با این حال باید توجه داشت که تاکنون هیچ مقام رسمی به‌طور مستقیم از افزایش قیمت بنزین سخن نگفته و سیاست‌گذاران فعلاً تمرکز خود را بر مدیریت مصرف و نظارت دقیق‌تر بر توزیع سوخت قرار داده‌اند.

در شرایطی که مصرف روزانه بنزین در کشور طی ماه‌های اخیر روندی افزایشی داشته، به نظر می‌رسد دولت در مرحله نخست تلاش می‌کند با ابزارهایی مانند ساماندهی کارت سوخت، شفاف‌سازی مصرف و کنترل سوخت‌گیری با کارت جایگاه‌ها روند مصرف را مدیریت کند.

حال باید دید در هفته‌های آینده و به‌ویژه با نزدیک شدن به پایان خردادماه، سیاست دولت در قبال قیمت بنزین چه خواهد بود؛ آیا اقدامات مدیریتی و غیرقیمتی می‌تواند مصرف سوخت را کنترل کند یا در نهایت تغییر در نرخ بنزین نیز به یکی از گزینه‌های روی میز تبدیل خواهد شد.