اوپک؛ ناجی بازار نفت یا متهم همیشگی اقتصاد جهان!
با وجود همه انتقادها، فشارهای سیاسی و پیشبینیهای مکرر درباره افول اوپک، این سازمان همچنان یکی از مهمترین بازیگران بازار جهانی انرژی باقی مانده است؛ نهادی که طی بیش از شش دهه، نهتنها مسیر بازار نفت بلکه بخشی از معادلات اقتصادی و سیاسی جهان را تحت تأثیر قرار داده است.
به گزارش تابناک، دبیرخانه سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) در تازهترین تحلیل خود تلاش کرده تصویری متفاوت از این سازمان ارائه دهد؛ تصویری که در آن اوپک نه صرفاً یک ائتلاف نفتی، بلکه بازیگری اثرگذار در ثبات اقتصاد جهانی معرفی میشود. شش محور اصلی بهعنوان مهمترین دستاوردهای اوپک برای کشورهای عضو مطرح شده است؛ محورهایی که از تثبیت حاکمیت ملی بر منابع نفتی آغاز میشود و تا مدیریت بحرانهای جهانی انرژی ادامه پیدا میکند.
اوپک و بازپسگیری کنترل منابع نفتی
یکی از مهمترین ادعاهای مطرحشده در این گزارش، نقش تاریخی اوپک در تقویت حاکمیت کشورهای عضو بر منابع طبیعیشان است. در دهههایی که شرکتهای بزرگ نفتی عملاً کنترل بخش بزرگی از منابع انرژی جهان را در اختیار داشتند، اوپک به بستری برای هماهنگی کشورهای تولیدکننده تبدیل شد تا بتوانند مالکیت و مدیریت منابع نفتی خود را بازپس بگیرند. این روند در نهایت به شکلگیری شرکتهای ملی نفت و تثبیت مفهوم «حاکمیت دائمی بر منابع طبیعی» در حقوق بینالملل منجر شد؛ اصلی که بعدها حتی در سازمان ملل نیز به رسمیت شناخته شد.
سازمانی که بازار نفت را از بحران عبور داد
اوپک در بخش دیگری از این گزارش، خود را یکی از عوامل اصلی ثبات بازار جهانی نفت معرفی میکند. از نگاه این سازمان، بدون وجود ظرفیت مازاد تولید و هماهنگی میان اعضا، جهان در بحرانهایی مانند رکود مالی ۲۰۰۸، سقوط قیمت نفت در سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۶ و حتی دوران همهگیری کرونا، با شوکهای شدیدتری روبهرو میشد. مطالعاتی که اوپک به آنها استناد کرده، نشان میدهد مداخلات این سازمان طی سالهای اخیر توانسته نوسانات قیمت نفت را بهطور محسوسی کاهش دهد و حتی به رشد اقتصاد جهانی کمک کند.
نفت؛ سوخت پنهان توسعه جهانی
گزارش اوپک تأکید میکند بسیاری از پیشرفتهای جهان مدرن، از کشاورزی و حملونقل گرفته تا پزشکی، فناوری و هوش مصنوعی، همچنان وابسته به فرآوردههای نفتی هستند. به اعتقاد نویسندگان این گزارش، حتی توسعه فناوریهای نوین و انرژیهای جدید نیز بدون زنجیره تأمین مبتنی بر نفت امکانپذیر نیست. در این روایت، اوپک خود را بخشی از موتور محرک توسعه جهانی معرفی میکند؛ سازمانی که وظیفهاش تنها تنظیم عرضه نفت نیست، بلکه تضمین امنیت انرژی جهان نیز هست.
جنگ رسانهای علیه نفت
در بخش دیگری از گزارش، اوپک از آنچه «روایت منفی علیه صنعت نفت» میخواند، انتقاد کرده است. دبیرخانه اوپک معتقد است این سازمان در سالهای اخیر تلاش کرده از طریق حضور رسانهای، پژوهشهای تخصصی و مشارکت در نشستهای بینالمللی، تصویر متفاوتی از نقش نفت در اقتصاد جهانی ارائه کند. اوپک همچنین تأکید میکند که دفاع از سرمایهگذاری در صنعت نفت، برای جلوگیری از بحرانهای انرژی آینده ضروری است.
اوپک؛ صدای کشورهای در حال توسعه
شاید مهمترین بخش این گزارش، تأکید بر هویت سیاسی و تاریخی اوپک باشد. سازمانی که در سال ۱۹۶۰ توسط چند کشور در حال توسعه تأسیس شد تا در برابر سلطه شرکتهای بزرگ نفتی و قدرتهای اقتصادی جهان، از منافع تولیدکنندگان دفاع کند. اکنون نیز اوپک تلاش میکند خود را صدای کشورهای در حال توسعه در مذاکرات انرژی و اقلیم معرفی کند؛ نهادی که معتقد است بدون در نظر گرفتن واقعیتهای اقتصادی این کشورها، گذار انرژی امکانپذیر نخواهد بود.
پرسش اصلی؛ جهان بدون اوپک چگونه بود؟
اگرچه منتقدان، اوپک را متهم به دستکاری بازار نفت میکنند، اما این سازمان در گزارش اخیر خود مدعی است نبود اوپک میتوانست به معنای نوسانات شدیدتر، بحرانهای گستردهتر انرژی و آسیب بیشتر به اقتصاد جهانی باشد. ادعایی که همچنان محل مناقشه است؛ اما یک واقعیت را نمیتوان انکار کرد: با گذشت ۶۶ سال، اوپک هنوز یکی از مهمترین بازیگران بازار جهانی انرژی است.
