مذاکرات ایران و آمریکا در عمان با الگوی قبل از جنگ؛ هدف دستیابی به نقشهراهی برای توافق جامع/ پیروزی تاکتیکی تهران بر واشنگتن
در این راستا شبکه الجزیره به نقل از منابع خود میگوید: آنچه اکنون در حال آمادهسازی است نه یک توافق جزئی یا موقت، بلکه یک نقشهراه بهسوی یک توافق جامع ایران و آمریکاست.
به گزارش سرویس بین الملل تابناک، «سید عباس عراقچی» وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران روز چهارشنبه 15 بهمن ماه و در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: مذاکرات هستهای با ایالات متحده روز جمعه حدود ساعت ۱۰ صبح در مسقط برگزار میشود.
عراقچی افزود: از برادران عمانی بابت فراهمکردن تمامی ترتیبات لازم سپاسگزارم.
آکسيوس هم در این ارتباط اعلام کرده است: «استیو ویتکاف»، فرستاده کاخ سفید و جرد کوشنر (داماد کوشنر)، صبح جمعه در عمان با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، دیدار خواهند کرد.
باراک راوید، خبرنگار اکسیوس نوشت: طرح گفتوگوهای هستهای آمریکا و ایران در عمان روز جمعه دوباره برقرار شد، پس از آنکه چندین رهبر عرب و مسلمان روز چهارشنبه عصر بهطور فوری از دولت ترامپ خواستند به تهدیدهای خود برای کنارهگیری عمل نکند، دو مقام آمریکایی به من گفتند.
او افزود: آنها از ما خواستند جلسه را برگزار کنیم و به آنچه ایرانیها میگویند گوش دهیم. ما به عربها گفتهایم که اگر اصرار دارند، جلسه را برگزار خواهیم کرد. اما ما بسیار بدبین هستیم»، یک مقام آمریکایی گفت.
خبرنگار اکسیوس ادامه داد: مقامات گفتند حداقل نه کشور از منطقه پیامهایی را به بالاترین سطوح دولت ترامپ منتقل کردند و بهطور قوی و سطح بالا درخواست کردند که آمریکا جلسه با ایرانیها در عمان را لغو نکند. یک مقام آمریکایی دوم گفت که دولت ترامپ موافقت کرده است جلسه با ایرانیها را «از احترام به درخواست متحدان آمریکا در منطقه» و «بهمنظور ادامه دادن مسیر دیپلماتیک» برگزار کند.
پیش از این اکسیوس اعلام کرده بود: امریکا با تغییر مکان و شکل مذاکرات با ایران موافقت نکرده است.
ایسنا پیشتر اعلام کرده است این مذاکرات با فرمت پیشین برگزار خواهد شد؛ یعنی مانند ۵ دور مذاکره قبل از جنگ میان عراقچی وزیر خارجه ایران و استیو ویتکاف نماینده دولت ترامپ.
با وجود این «مارکو روبیو» وزیر خارجه آمریکا گفته است: تصور میکردیم بر سر برگزاری گفتوگوها در ترکیه به توافق رسیدهایم، اما دیروز گزارشهای متناقضی از سوی ایران دیدم و در حال پیگیری این موضوع هستیم. ما ترجیح میدهیم با ایرانیها دیدار کنیم، اما مطمئن نیستیم که امکان دستیابی به توافق با آنها وجود داشته باشد.
وزیر خارجه آمریکا همچنین اعلام کرده برای آنکه مذاکرات با ایران به نتیجهای معنادار منجر شود، باید شامل بحث درباره موشکهای بالستیک باشد.
پیش از این رسانهها از برگزاری این مذاکرات در استانبول ترکیه خبر داده بودند که مقرر شده بود برخی کشورهای منطقه به عنوان ناظر در آن حاضر باشند.
شبکه الجزیره در این خصوص گفته است: ایران میخواهد ابتدا گفتوگوها با آمریکا به ثبات برسد و سپس کشورهای منطقه را وارد روند کند؛ در حالی که ترامپ پیامهای متناقضی ارسال میکند.
در همین حال، منابع در گفتوگو با وبسایت آکسیوس مدعی شدند که ایرانیها نظرشان را درباره تفاهماتی که در روزهای اخیر پس از دعوت از چندین کشور برای شرکت در مذاکرات حاصل شده بود، تغییر دادهاند. به ادعای این منابع، ایران میخواهد مذاکرات را از استانبول به عمان منتقل کند.
آکسیوس همچنین ادعا کرد: «آنها (ایرانیها) همچنین اکنون میخواهند مذاکرات را به صورت دوجانبه، فقط با حضور ایالات متحده، به جای حضور چندین کشور عرب و مسلمان به عنوان ناظر، برگزار کنند.»
این منبع گفت که بحثها در مورد پیوستن سایر کشورهای منطقه به مذاکرات در عمان ادامه دارد.
یک منبع مدعی شد که دلیل این امر این است که ایرانیها میخواهند مذاکرات را به مسائل هستهای محدود کنند و در مورد مسائل موشکی و گروههای مقاومت، بحث نکنند.
روزنامه آمریکایی «والاستریت ژورنال» این موضوع را پیروزی تاکتیکی تهران در تحمیل خواستههای مذاکراتی خود دانسته و گفته است استراتژی فشار تهران برای بر هم زدن تمرکز طرف مقابل است.
در گزارش این روزنامه آمده است: «ایران با موفقیت در انتقال مذاکرات به عمان (مکانی محرمانهتر که در آن فشار کمتری از سوی قدرتهای بزرگ منطقهای مثل ترکیه و نظارت کمتری از سوی رسانههای جهانی مستقر در استانبول وجود دارد) احتمالاً به یک پیروزی تاکتیکی دست یافته است.»
در این زمینه نیز رویترز به نقل از یک مقام منطقهای گزارش داده که ایران خواستار مذاکرات با آمریکا در عمان، به عنوان ادامه مذاکرات هستهای قبلی است و تهران تاکید دارد که فقط در مورد برنامه هستهای خود در مذاکرات بحث خواهد کرد.
در این گفتوگوها، همچون گفتوگوهای دوره قبل، «سید عباس عراقچی» وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران ریاست هیئت ایرانی را بر عهده خواهد داشت و دیپلماتهایی، چون «مجید تختروانچی» و «کاظم غریبآبادی»، وزیر خارجه را همراهی میکنند.
در گفتوگوهای عمان حضور «استیو ویتکاف» نماینده ویژه «دونالد ترامپ» رئیسجمهور آمریکا به عنوان مذاکرهکننده ارشد این کشور قطعی است؛ به گفته خبرنگار آکسیوس حضور «جرد کوشنر» داماد ترامپ نیز در این دور از گفتوگوها قطعی است.
در ارتباط با محتوای گفتوگوها تاکنون گمانهزنیهای مختلفی مطرح شده است، اما مقامات جمهوری اسلامی ایران تاکید کردهاند که موضوع اصلی، پرونده هستهای ایران خواهد بود و یکی از مهمترین خواستههای ایران، رفع تحریمهای آمریکاست.
شبکه المیادین به نقل از یک منبع آگاه در تهران نوشته است: تهران خواهان ازسرگیری مذاکرات از همان نقطهای است که پیش از «تجاوز ۱۲ روزه» متوقف شده بود؛ این گفتگوها منحصراً درباره موضوع هستهای خواهد بود.
بر اساس این گزارش، مذاکرات به صورت غیرمستقیم آغاز خواهد شد و پس از آنکه تهران تضمینی از آمریکا مبنی بر پایبندی به توافقات احتمالی دریافت کرد، به گفتوگوهای مستقیم تبدیل میشود. تهران درخواست کرده است که تعداد زیادی از کشورها در این نشست حضور نداشته باشند.
به نوشته المیادین، برگزاری مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط در روز جمعه، تأکیدی بر اعتماد ایران به میانجیگری عمان و همچنین برای جلوگیری از ایجاد آشفتگی و اخلال در روند مذاکرات است.
در این راستا شبکه الجزیره به نقل از منابع خود میگوید: آنچه اکنون در حال آمادهسازی است نه یک توافق جزئی یا موقت، بلکه یک نقشهراه بهسوی یک توافق جامع ایران و آمریکاست.
در تهران، دیگر پرسش این نیست که آیا دیپلماسی آغاز شده یا نه، بلکه این است که آیا میتواند به اندازه کافی سریع پیش برود تا جلوِ تشدید تنشها را بگیرد.
به گفته این مقام، بیمیلی ایران برای وارد کردن کشورهای منطقه به مذاکرات در مقطع کنونی نه از تمایل به کنار گذاشتن دیگران، بلکه از نگرانی بابت این موضوع ناشی میشود که حضور بازیگران بیشتر در اتاق مذاکره میتواند «فرآیند را به یک نمایش سیاسی بدل کند، نه یک مذاکره متمرکز».
او افزود که ایران ترجیح میدهد ابتدا قالب گفتوگو با آمریکا تثبیت شود.
در مقابل، میانجیهای منطقهای که در این روند نقش دارند دیدگاه متفاوتی ارائه میکنند: آنها در این مرحله خود را تسهیلکننده مذاکرات نمیدانند، بلکه ضامنهای بالقوه هر توافق آینده تلقی میکنند. در نهایت، این کشورها هستند که ثبات خودشان مستقیماً تحت تأثیر بحران میان آمریکا و ایران قرار دارد.
این تحول، فاصلهگیری آشکاری از توافق هستهای سال ۲۰۱۵ است که بر منطق معاملاتی کنترل تسلیحات استوار بود. در سال ۲۰۲۶، تنشها کاملاً ماهیتی نظامی پیدا کردهاند. بازیگران منطقهای دیگر ناظران حاشیهای نیستند؛ آنها منفعت راهبردی مستقیمی در مهار بحران، کاهش تنش و جلوگیری از سرایت درگیری دارند.
