روحانی و روحانیت

به نظر می‌رسد تبیین رسالت روحانیت مشروط به تعریف آن است. یعنی اگر یک روحانی مفهوم روشن و قابل قبولی از نهاد روحانیت و شخص روحانی و صنف روحانی نداشته باشد، چندان کوششی بایسته در راه رسالت خود نخواهد داشت. از این رو از گفتار شهید آیت الله بهشتی وام گرفته و تا حدی هویت روحانی را مطرح خواهیم کرد.

روحانی کیست؟ روحانی یک عالم دینی است که در راه تزکیه و تعلیم و تلاوت و خواندن آیات خدا بر مردم می‌کوشد و کار پیامبران را ادامه می‌دهد. روحانی مسئولیت آموزش دادن اسلام به مردم و نشان دادن راه زندگی سالم و سعادت‌آفرین به مردم را بر پایه تعالیم خدا بر عهده گرفته است.

ایفای این مسئولیت خطیر و سازنده انسانی به وسیله روحانی ایجاب می‌کند که روحانی خودش اهل علم باشد. خودش درباره قرآن و اسلام بخواند و مطالعاتی داشته باشد. کتاب و سنت را بفهمد و چون می‌خواهد دیگران را تزکیه کند، اول باید خودش را تزکیه کند. در راه تقوا باشد. خود را بسازد. عادل، با تقوا، خداترس و دارای مکارم اخلاق باشد. چون می‌خواهد دیگران را بسازد و به آنها یاد بدهد، باید آدمی باشد دارای جوهر سازندگی و یاددهندگی.

ساختن مردم و یاد دادن به مردم علاوه بر آگاهی بر اسلام، قرآن و سنت و سیره پیامبر(ص) و عترت(ع) نیاز دارد به این که آدم، خود و مردم و زمان خودش را درک کند. روحانی کسی است که با این اندوخته‌ها و با این سرمایه‌ها می‌آید میان مردم و در متن مردم زندگی و کار می‌کند.

روحانی و مردم مثل ماهی می‌ماند و آب. روحانی با مردم و در مردم زنده است. بدون مردم او نمی‌تواند رسالتش را ایفا کند. علاوه بر این، روحانی در جامعه ما یک نقش دیگر را هم خود به خود بر عهده دارد، آن خدمت بی‌منت به مردم است...»

آیت الله بهشتی در این عبارات به چند شاخص درباره روحانی و هویت صنفی آن اشاره کرده است که به برخی از آنها می‌پردازیم.

جوهر سازندگی و یاددهندگی
روحانیت در کنار آنچه به عنوان ضرورت‌های صنفی هدایتگر نامیده می‌شود، بايد نیروی سازندگی و یاددهندگی در ارتباط با ذهنیت‌های متفاوت و گاه متضاد و از ایمان رمیده را داشته باشد. اگر روحانی نقش پدرانه‌اش را درست ایفا کند، بی‌شک خواهد توانست گروه‌های گونه‌گون جامعه را جذب کند و آنان را پشتوانه معنوی حرکت تاریخی‌اش سازد. بنابراین مهم این است که روحانیون از استعدادهای الهی و انبیایی خود سود اندوخته و به‌راستی آموزگاران روحانی مردم باشند که آنان را چنین می‌شناسند.

آیا جز از روحانیت متعهد و آراسته به مکارم اخلاق محمدی(ص) چنین نقشی تأثیر‌گذار و ماندگار ساخته است؟ نگاهی به منطقه‌ها و حتی محله‌هایی که روحانی عالم و بزرگواری سکونت و دیدار داشته است، به دست می‌دهد که روحانیت در صورت التزام عملی به آموزه‌های اخلاقی اولیای دینبه سرعت می‌تواند مردم را به سمت دین کشانده و سلامت خانواده را تضمین کند. زیرا آنان عالم دینی و پارسا و بی‌طمع و ریا را الگوی اخلاقی و زندگی‌شان ساخته و از او پیروی می‌کنند.

خود‌شناسی، مردم‌شناسی و زمان‌شناسی
تحقق تمام عیار رسالت بیدارگری روحانیت مشروط به معرفت‌های واقع بینانه‌ای است که یک عالم درباره نفس و خلق و عصر خود به چنگ آورده است. هر فرد روحانی که از این سه بی‌بهره باشد، همانند نابینایی است که می‌خواهد عصاکش نابینای دیگر شود. راز منزوی شدن بسیاری از روحانیون در شهرها به دلیل عدم شناخت و درک اجتماع و جهانی بوده است که در آن می‌زیسته‌اند.

اگر یک روحانی نتواند با زبان و آهنگ مردم آشنا گردد، مثل بیگانه‌ای است که برای آموختن یا مومن ساختن سراغ آنان آمده است، اما کسی سخن او را نمی‌فهمد. یعنی تبلیغ مثل بارانی در شوره‌زار خواهد ریخت، بی‌آنکه محصولی که از آن انتظار می‌رفت به دست دهد. از این رو بایسته است که در انجام رسالت روحانیت به عناصری از این دست که جنبه عینی و ملموس دارد، اعتنا داشت.

منبع: روزنامه «19 دي» قم