ويژگي واقعي و عجيب داربي تهران !
داربي سنتي تهران از نظر فني هويت جهاني نداشته، اما به لحاظ حساسيت و هيجانهاي غيرفني حاکم بر داربي ها، جزو مهم ترين هاي جهان است. از اين دو جمله به ظاهر بي ربط، يک نتيجه «عملي» ضد گزاره تاريخي نخست، به دست مي آيد: «داربي تهران از نظر فني صاحب فرديتي جهاني شده است. »
گرايش ذهني و عملي به نباختن، مساحت فعال زياد بازي، کمبود حرکات ترکيبي، خطاهاي غير سيستماتيکِ پرتعداد ضد ريتم و ريخت بازي، تأکيد روي موقعيتهاي يک به يک، ريسک پذيري پائين، تغييرات عجيب و فراوان در ترکيب و استفاده از مهره ها در پستهاي غيرتخصصي براي خراب کردن بازي حريف و در يک اصطلاح ترکيبي: «فوتبال خارج از فرم. » اين ويژگيها داربي تهران را صاحب هويتي مستقل کرده و آن را جزو کم مايه ترين داربي ها از نظر فني قرار داده است.
در داربي تهران اما رسوبات تاريخيِ مؤثر در زمان حال، خبر از وجود روحيه «بازي ضد فرم» مي دهد. علي پروين هر وقت به داربي مي رسيد، حتي شش مدافع مياني را در نقش پنج مدافع و يک هافبک دفاعي در ترکيب قرار مي داد و استقلالي ها نيز با مربيان مختلف توان از ريخت انداختن داربي را بارها نشان داده اند.
بي گمان عوامل محيطي در ايحاد اين روحيه مؤثر است که بحثهايي خارج از زمين بازي را مي طلبد. در اين مطلب اما نه با عوامل ايجاد اين روحيه، که با تأثيرهاي وجود اين رويکرد در بازي جمعه کار داريم.
دو نکته: نخست اينکه شايد اين داربي، «خارج از فرم» نباشد، اما رسوبات اين نوع بازي در جسم و روح داربي تهران مانده و هميشه با فواصل مختلف در رويارويي استقلال و پرسپوليس آفتابي مي شود. پس اگر يک بار تيم قلعه نويي، سه بر دو در مسابقه اي جذاب پرسپوليس را مي برد يا پرسپوليس دنيزلي در مسابقه اي مبتني بر فرم و ايده، استقلال مرفاوي را شکست مي دهد يا اگر بازي تيم دايي و مظلومي در ريخت و فرم شکل گرفت، نمي توانيم وجود روحيه «ضد فرم» در داربي تهران را انکار کنيم.
دوم: پاسخ به پرسش مطرح شده در تيتر:« در داربي تهران معمولاً تيم ضعيف خودآگاه يا ناخودآگاه سعي کرده بازي را از فرم خارج کند. هر وقت يک بازي از فرم خارج شود، تيمي که به لحاظ نفرات و توان فني ضعيف تر است، شانس بيشتري دارد، زيرا قدرت تيم برتر، در به نظم کشيده شدن بازي است و تخريب نظم، ذهنيت تيم قوي تر را خراب مي کند. خاصه اينکه داربي تهران گرايش ديرينه به بازي احساسي دارد و با محرکهاي ضعيف هم از فرم و نظم خارج مي شود. »
چه تيمي آمادگي و توانايي بيشتري در خارج کردن بازي از فرم را دارد؟ تيمي که تغييرات نفري و فني اش آن قدر زياد باشد که چندان قابل تحليل براي حريف و قابل پيش بيني براي «خودش» و حريف نباشد. در پرسپوليس علي دايي، يک نظم پروسه اي ديده مي شود؛ آنها ترجيح مي دهند با سيستم 1 - 3 - 2 - 4 بازي کنند، علاقه به استفاده از مهره هاي سرعتي براي انتقال سريع به حمله در خط سوم ديده ميشود، ميل به حفظ و گردش توپ در زمين حريف بالاست، روحيه مبارزه جويي تيم غليظ است و به همان اندازه تمرکز ذهني براي حفظ برتري، چندان مطلوب نيست، تيم دايي از آنجا که نيروهاي هجومي متنوع ندارد و فاقد مهاجم بلندزن است، چنانچه عقب بيفتد و با دفاع فشرده حريف مواجه شود، توان چنداني براي خطرساز شدن با ارسال از کناره ها ندارد. بدين ترتيب تيم دايي در هر يک از شاخه هاي کلي که مورد اشاره قرار گرفت، قابل تحليل براي کادرفني اين تيم و حريف و ناظر بيروني است.
تيم مظلومي اما همان صفتي را دارد که «معمولاً» به کار داربي آمده است:«پيش بيني ناپذيري.» استقلال در اين فصل تنها در 10 بازي چندين بار سيستم بازي اش را تغيير داده، گرايش کاري اش را عوض کرده و به طور کلي مظلومي هنوز در پروسه «پيدا کردن شناسنامه بازي تيمش مي گردد.» اين مشکلي است که حتي در تيمهاي بزرگ، در ماه هاي نخست حضور يک مربي تازه ايجاد مي شود.
اشاره کليدي به «گشتن دنبال شناسنامه و هويت بازي» چيزي است که هفته گذشته مورينيو در مورد نمايش اين روزهاي رئال مادريد به کار برد. يکي از بهترين مربيان جهان به تيمي رفته که با فلسفه فوتبال اين مربي ضديت دارد و مورينيو براي اينکه تيمش را «رام» کند، هنوز زمان نياز دارد. قياس استقلال و رئال به طور کلي مع الفارق است، اما ناهماهنگي ذهني سرمربي جديد با تيمش يک مسأله عمومي است. استقلال از اينجا داستان خاص خودش را پيدا ميکند که بپرسيم اصلا مظلومي دنبال چه ميگردد و اصولاً اين مربي با چه گرايش و کدام فلسفه خاص بازي شناخته ميشود: با تأکيد روي استفاده از چهاربک خطي؟ تأکيد به استفاده از سه مدافع مياني؟ تأکيد روي بازي تهاجمي؟ گرايش به بازي تدافعي؟ ميل به مالکيت توپ بالا؟ تأکيد روي بازي فيزيکي و زهردار بودن در دقايق پاياني؟
شايد فقط در مورد پرسش آخر ميتوان به قطعيت پاسخ داد که بله، تيمهاي مظلومي فيزيکي بازي ميکنند و در دقايق پاياني زهر زيادي دارند. در موارد ديگر، اما تغييرات سيستمي استقلال در فصل جاري نشان مي دهد مظلومي غير از جستجوگري براي پيدا کردن هويت استقلال، دنبال هويت فوتبال خودش هم ميگردد. داشتن دو پروژه همزمان به اين بزرگي، براي تيم مشکلاتي ايجاد ميکند.
در ليگ قهرمانان اروپا و بخصوص در مراحل حذفي تأثير مثبت تصميمات غيرقابل پيش بيني مربيان بزرگي مثل مورينيو و فرگوسن و ونگر را مي بينيم. آنها در جزئيات و در نقشه بازي( Game plan ) پيش بيني هاي فني را خراب مي کنند نه در کلياتي که خبر از بلاتکليفي فني خودشان بدهد.
* پروين، حجازي، وينگادا
حالا يک طرف تيمي است قابل تحليل با شاخصه هاي کلي شناخته شده و سوي ديگر تيمي که مي تواند خودش، حريف و تماشاگر(ضلع سوم) را غافلگير کند. در داربي تهران معمولا اين طرف دوم (البته در صورت خراب کردن بازي) خوب نتيجه گرفته است، چون توانسته با حربه غيرقابل پيش بيني بودن که البته از مشکلات فني خودش متأثر بوده، نظم حريف را خراب کند. بازي پرسپوليس وينگادا با استقلال قلعه نوئي را به ياد بياوريد که سرمربي پرسپوليس در نخستين بازي خود سيستم اين تيم را تغيير داد و استقلالي که آن روزها در نوع بازي و نتيجه گيري به نظم و ثبات نسبي رسيده بود، يک نيمه را تنها صرف شناخت و تحليل کليات بازي حريف کرد.بازي رفت پرسپوليس قطبي با استقلال ناصر حجازي را به ياد بياوريد؛سرمربي آبي ها که اغلب تماشاگران منتظر شکست تيمش در داربي بودند، در آستانه اين مسابقه تغيير سيستم و ترکيب داد و تا 8 دقيقه مانده به پايان بازي، سه امتياز را در جيب داشت. اين نمونه ها مال همين دو سه سال اخير است و مي توان تصميمات علي پروين در داربي ها را نيز به اين مجموعه اضافه کرد. امروز استقلال هم شرايطي دارد که صفت «غيرقابل پيش بيني» را مي توان برايش به کار برد؛صفتي مؤثر از ضعف فني اين تيم که مي تواند در داربي به سودش تمام شود.
* سود کوتاه مدت، ضرر درازمدت
تجربه نشان داده آن تيمي که در داربي غيرقابل پيش بيني بوده، در صورت موفقيت در اين بازي سنتي، در مجموع در ليگ به اندازه حريف منظم و قابل تحليلش موفق نمي شود، زيرا اگر در يک مسابقه خاص، غيرقابل پيش بيني بودن به کمک تيم مي آيد، در يک فرايند چند ماهه عوارض و ضربات سنگين خود را به بدنه مجموعه وارد خواهد کرد. در مقياسي ديگر تيم ملي ايران هم توانسته در ملبورن شگفتي بسازد و به جام جهاني برسد و از آن سو چند بار فرصت صعود آسان به جام جهاني را از دست بدهد، اما برآيند غيرقابل پيش بيني بودن که معلول برنامه ريزي نداشتن است، چيزي جز عقب افتادگي فوتبال ما نبوده است.
استقلال در حالي جمعه با پرسپوليس روبه رو مي شود که هنوز پرسپوليسي ها و حتي خود استقلالي ها نمي دانند اين تيم با چه سيستمي قرار است ارنج شود. همان موقعيتي که وينگادا و ناصر حجازي و حريفان آنها در داربي داشتند. وقتي سيستم و قالب تيم مشخص نباشد، ترکيب تيم هم روشن نيست و رويارويي هاي يک مقابل يک هم در ذهن سرمربي حريف شکل نمي گيرد. بدين ترتيب کادرفني پرسپوليس براي طراحي تمرينات تيمش دچار مشکل ميشود و شايد دقايق اول بازي را هم با سردرگمي ناشي از تغييرات استقلال سپري کند.
* صفر نيست، صد نيست، وجود دارد
اين روحيه «پيش بيني ناپذيري» و «تغييرات موسمي» که در سطح تيم ملي ايران هم بارها در تورنمنت هاي بزرگ مثل جام ملتها و حتي جام جهاني، خودش و حريفان را به دردسر انداخته، يک موضوع مهم و عميق است که ريشه هاي فني و جامعه شناختي دارد، چون در زمينه هاي ديگر غير از فوتبال هم جامعه ما را تحت تأثير قرار داده و براي بررسي ريشه هاي آن و راه هاي برون رفت از آن(البته اگر قبول داشته باشيم که غيرقابل پيش بيني بودن در نهايت به ضرر خود ماست و ناشي از بي فلسفگي و دمدمي مزاج بودن و برنامه نداشتن و عقب افتادگي و به توسعه پايدار نرسيدن) بايد برويم دنبال تحقيق و برنامه ريزي. در اين مطلب، اما تمرکز روي يک موضوع خاص مربوط به داربي پيش رو بود. نه در صورت پيروزي استقلال، موفقيت اين تيم «تنها» مربوط به غيرقابل پيش بيني بودن و تغييرات زياد و متداومش ميشود و نه پيروزي تيم دايي، تئوري دردسرساز شدن تيم غيرقابل پيش بيني و ناشناخته براي مجموعه قابل تحليل و ارزيابي را نفي مي کند. اين يک موضوع کلي تأثيرگذار در داربي بوده که مي تواند اين بار هم در نتيجه نهايي تأثير بگذارد و شايد هم زورش به تأثيرگذاري روي سرنوشت کار نرسد و پرسپوليس به سه امتياز برسد.
