هشدار درباره تبعات رایگان شدن مترو و اتوبوس

به گزارش تابناک به نقل از ایسنا؛ طرح رایگان شدن دائمی حمل و نقل عمومی اخیرا از سوی برخی از اعضای شورای شهر تهران مطرح شده است و فردا (سه‌شنبه) این طرح روی میز بررسی شورای شهر تهران قرار گرفته و نتیجه گیری خواهد شد.

سیدمجتبی شفیعی دبیر شورای عالی ترافیک کشور در گفت‌و‌گو با ایسنا درباره این طرح و تبعات آن اظهار کرد: ظاهرا هدف مثبت این طرح افزایش سهم حمل و نقل عمومی از مجموعه جابجایی‌های شهر است؛ تصمیم گیری در این موضوع نیازمند مطالعه استانداردی بر پایه «آنالیز حساسیت تقاضا به کرایه» (Demand to fare sensitivity analysis) است؛ نتیجه این آنالیز به ما می‌گوید تغییر در نرخ کرایه چقدر به افزایش مسافران در حمل و نقل عمومی منجر می‌شود.

حذف کرایه پایین بر رفتار ترافیکی شهروندان اثر چندانی ندارد

وی ادامه داد: این طرح ایده جدیدی نیست و در اغلب دوره‌های مدیریت شهری مطرح بوده است. دیدگاه‌های مختلفی از منظر اجتماعی، مالی، ترافیکی و مدیریتی بر این طرح وجود دارد که به دنبال آن هم تبعات مثبت و هم تبعات منفی‌اش بین متخصصین مطرح است. این طرح در تعدادی از شهر‌های دنیا اجرا شده است، اما طبق برآورد کلی در شهر‌هایی که نرخ اولیه کرایه بالا نبوده است، اثر چندانی روی افزایش تمایل مردم به حمل و نقل عمومی و تبعات مثبت آن نداشته است. در واقع حذف کرایه پایین روی رفتار ترافیکی شهروندان اثر چندانی نداشته است.

تجربه جهانی در اجرای طرح دائمی حمل و نقل عمومی رایگان چه می‌گوید؟

دبیر شورای عالی ترافیک کشور اضافه کرد: چنین طرحی که در برخی شهر‌های جهان تاثیر آنچنانی روی حمل و نقل نداشته است و حتی نگرانی‌هایی را به وجود آورده که حمل و نقل فعال (Active transpost) را به سمت حمل و نقل عمومی سوق داده؛ این اتفاق خوبی نیست. از طرفی در بعضی از شهر‌ها که نرخ کرایه عدد قابل توجه بوده، موجب تمایل مردم به حمل و نقل عمومی شده است. اجرای این طرح در شهری که نرخ کرایه آن قابل توجه بوده و ظرفیت مازاد کافی در سامانه حمل و نقل عمومی باشد می‌تواند روش مؤثری باشد.

‌

نمی‌توان صرفاً با حذف هزینه بلیت، انتظار تحول در الگوی سفر‌های شهری داشت

وی اضافه کرد: هر چند به نظر می‌رسد با نرخ پایین کنونی، رایگان شدن بلیت، با وجود همه تبعات منفی آن، افزایش محسوسی در سهم حمل‌ونقل عمومی ایجاد نکند؛ اما قضاوت دقیق براساس مطالعه لازم بدست می‌آید. اگر اهداف دیگری برای این طرح تعریف شده، باید سیاست از منظر همان اهداف مورد ارزیابی قرار گیرد چرا که نمی‌توان صرفاً با حذف هزینه بلیت، انتظار تحول در الگوی سفر‌های شهری داشت.

تبعات رایگان شدن دائمی حمل و نقل عمومی

دبیر شورای عالی ترافیک همچنین نسبت به تبعات بلندمدت چنین تصمیماتی هشدار داد و گفت: در صورت اجرای این سیاست و عدم موفقیت آن، بازگشت دوباره به دریافت کرایه، هزینه اجتماعی سنگینی برای مدیریت شهری آینده ایجاد خواهد کرد مثل حذف هزینه پارک حاشیه‌ای در سال‌های گذشته که بازگرداندن آن با مقاومت اجتماعی همراه است.

وی اضافه کرد: تصمیم‌های این چنینی در حوزه مدیریت شهری، به ویژه در بخش حمل‌ونقل عمومی، نیازمند پشتوانه کارشناسی، اجماع نهادی و نگاه بلند مدت است؛ نه تصمیم‌هایی که ممکن است در کوتاه‌مدت جذاب به نظر برسند؛ اما در آینده، می‌تواند هزینه‌های اقتصادی و اجتماعی سنگینی به شهر تحمیل کند.

لزوم توسعه حمل و نقل فوق سبک در شهر‌های متراکم از جمعیت

شفیعی همچنین پیشنهاد داد: می‌توان به جای رایگان سازی کامل حمل و نقل عمومی، به سراغ توسعه و نوسازی ناوگان حمل و نقل عمومی برای افزایش جذب سفر و همچنین ایجاد سامانه‌های حمل و نقل فوق سبک (میکرومبیلیتی) مانند انواع دوچرخه و اسکوتر برقی اشتراکی رفت. تجربه سال‌های اخیر در شهر‌های متراکم دنیا، نشان می‌دهد توسعه میکروموبیلیتی بسیار اقدام موثر و مقرون به صرفه‌ای است چرا که این اقدام با وجود هزینه پایین و پیاده سازی سریع و نه چندان سخت، در بهبود کلی منافع شهر و شهروندان تاثیرگذار خواهد بود. در کشور ما و خصوصا پایتخت توجه به اضافه شدن جدی این مد حمل و نقل شهری بسیار کم بوده که نیازمند اقدام جدی‌تر در این راستا هستیم.

وی همچنین خاطرنشان کرد: اقدامات این دوره مدیریت شهری در خصوص توسعه و نوسازی ناوگان اتوبوس مثبت و قابل تقدیر است و البته در توسعه ناوگان مترو هم باید با جدیت بیشتر دنبال شود. به طور کلی باید از خودرو محوری فاصله بگیریم و با افزایش سهم بودجه در حوزه حمل و نقل عمومی، بجای توسعه معابر، توسعه جدی این بخش در دستور کار قرار بگیرد.