یک کتاب خواندنی، سفری در پی حقیقت

«کمدی منطق»، کتابی است خواندنی و جذاب درباره مبانی ریاضیات که به صورت داستان مصور (کُمیک استریپ) تالیف شده و به تازگی توسط امیرحسین اصغری به زبان فارسی ترجمه شده و انتشارات فاطمی آن را منتشر کرده است.    

خانم وندی گراسمن، روزنامه‌نگار و نویسنده معروف درباره کتاب کمدی منطق می‌گوید: «معلم ریاضی دبیرستان من، اغلب در مورد تمایلش به شرح دادن اصول اساسی هندسه از طریق کارتون‌های انیمیشن صحبت می‌کرد. او فکر می‌کرد توضیح دادن در مورد نقاط، خطوط و زوایا قابل فهم‌تر و بصری خواهد بود اگر فقط بتوان به عنوان مثال، نزدیک شدن، قطع کردن و سپس عقب نشینی کردن یک خط از یک دایره را نشان داد. حال اگر او زنده بود، فلش ویدئوهای درسی امروزی او را بسیار خرسند می‌کردند. او هرگز فکر نمی‌کرد که بتوان اصول منطق را به این روش شرح داد، اما من فکر می‌کنم او با خواندن کتاب «کمدی منطق» ذوق زده می‌شد.»

وندی گراسمن همچنین می‌گوید: «نتیجه این داستان، یک روایت پیروزمندانه از ایده‌ها است و اگر «استیون هاوکینگ» از این تکنیک برای داستانش استفاده کرده بود جلدهای بیشتری از کتابش به فروش می‌رسید.»

نقاشی‌های دنباله‌دار درباره منطق ریاضیات

کتاب کمدی منطق نوشته «آپوسدولوس دوکسیادیس» و «کریستوس پاپادیمیتریو» است که اکنون توسط «امیرحسین اصغری» به زبان فارسی ترجمه و به تازگی توسط «انتشارات فاطمی» منتشر شده است. قیمت این کتاب ۳۸۰۰۰ تومان است.

به عنوان یک ویژگی مثبت درباره ترجمه فارسی کمدی منطق باید گفت، امیرحسین اصغری که دارای مدرک دکترای آموزش ریاضی از لندن بوده و اکنون استادیار دانشگاه شهید بهشتی تهران است، این کتاب جذاب و محبوب را بسیار خوب و روان ترجمه کرده است.

نکته قابل توجه دیگر این است که حق انتشار (کپی رایت) کتاب کمدی منطق به زبان فارسی در ایران و استفاده از تصاویر آن به صورت انحصاری طبق قرارداد با ناشر اصلی به انتشارات فاطمی واگذار شده است.

اما شاید اصلی‌ترین ویژگی کتاب کمدی منطق این باشد که به صورت داستان مصور (کُمیک استریپ) منتشر شده و به همین دلیل می‌تواند جذابیت بالا و محبوبیت خاصی نیز داشته باشد.  

داستان مصور یا کُمیک‌استریپ مجموعه‌ای از نقاشی‌های دنباله‌دار است که ماجرایی را روایت می‌کند و همانطور که از نام کُمیک بر می‌آید، محتوای آن اساساً مطلب خنده‌دار است. اولین کمیک‌استریپ‌هایی که در دهه ۱۹۳۰ پا به‌عرصه وجود گذاشتند، شامل ماجراهای خنده‌دار و ماجراجویانه قهرمانانی چون باک راجرز، تارزان و ماجراهای تن تن بود. البته قرار گرفتن نام کمیک مربوط به تاریخچه آن است. اکنون با وجود تغییرات عمده‌ای که در نوع طراحی، موضوع، کمپزسیون، انتخاب زاویه دید و دیگر المان‌های کمیک به وجود آمده و این هنر روایت‌گر را بسیار متفاوت از گذشته خود کرده، هنوز نام کمیک روی آن باقی‌مانده است. درحالی که مایه طنز تنها در شاخه خاصی از این هنر به کار گرفته می‌شود.

«برتراند راسل» قهرمان اصلی کمدی منطق، یکی از بزرگ‌ترین و محبوب‌ترین فلاسفه معاصر و از شاخص‌ترین جستجوگران یقین مطلق بوده و یکی از مشهورترین پایه‌گذاران مبانی منطق و ریاضیات است.

واقعیت و کمدی منطق به روایت نویسندگان

کمدی منطق با الهام از داستان جستجوی مبانی ریاضیات نوشته شده است که جدی‌ترین و عمیق‌ترین وقایع آن از اواخر قرن نوزدهم تا شروع جنگ جهانی دوم رخ داده است. با وجود اینکه بیشتر شخصیت‌های این کتاب واقعی هستند، اما داستان کتاب چنین نیست و قرار نبود روایتی گام به گام از تاریخ باشد. این کتاب، یک رمان تصویری است و قرار است به همین شکل باشد.

نویسندگان این کتاب می‌گویند: «در بازسازی زندگی برتراند راسل، ناچار بودیم راه خود را از میان منابع بسیاری پیدا کنیم، بنابراین آنها را انتخاب، خلاصه و ساده کرده‌ایم، تغییر داده‌ایم و در مواردی از نو آفریده‌ایم. اگرچه روایت ما از شخصیت‌های اصلی در حد امکان به زندگی واقعی آنها نزدیک است، اما در چند مورد ناچار بودیم جهت حفظ انسجام و عمق داستان از بعضی از واقعیت‌های تاریخی فاصله بگیریم. بیشتر این موارد درباره ملاقات‌هایی است که شاهدی در مورد وقوع آنها در دست نیست یا حتی، در بعضی مواقع، اصلا اتفاق نیافتاده‌اند. اما این ملاقات‌های خیالی مبتنی بر تاثیرات فکری متقابل این متفکران در عالم واقعیت بر یکدیگر با استفاده از نامه‌ها یا نوشته‌هایشان بوده است. باید اضافه کنیم که جدا از ساده‌سازی‌هایی که لازمه چنین روایت‌هایی است، به هیچ‌وجه به خود اجازه ندادیم که در ایده‌های ماجراجویانه بزرگی که طرح داستان را شکل می‌داد، بینش‌ها و مفاهیم محوری آنها، و مهم‌تر از همه، چالش‌های عاطفی، وجودی و فلسفی در هم تنیده با آنها دست ببریم.»