نگاه شما: گزارش یک سرقت شبانه

بنفشه پورناجی در مطلب ارسالی برای «نگاه شما» نوشت:

ریموت ماشین را چند بار می‌زنم، اما کار نمی‌کند به تصور اینکه باتری آن تمام شده در تاریکی شب به کمک نور گوشی موبایل به صفحه ریموت نگاه می‌کنم که یکباره سیمی که از درب موتور بیرون آمده، نظرم را جلب می‌کند. به سرعت درب موتور را باز و در حالی که اطراف موتور ماشین را بر انداز می‌کنم، صدای مردی را می‌شنوم که می‌گوید: «خانم کامپیو‌تر ماشین شما را هم دزیده‌اند؟» به یکباره یاد توصیه یکی از دوستان می‌افتم که می‌گفت، «اخیرا سرقت کامپیو‌تر پژو ۲۰۶ خیلی زیاد شده، مواظب باش ماشین را در خیابان نگذاری» ناباورانه نگاهی به مرد می‌اندازم. مرد در حالی که به پژو ۲۰۶ سفیدی که کمی دور‌تر از من پارک شده، اشاره می‌کند، می‌گوید: «کامپیو‌تر ماشین مرا هم همین الان دزدیدند. داشتم کمی آن طرف‌تر با دوستانم فوتبال بازی می‌کردم که این اتفاق افتاد. اینقدر سریع و بی‌صدا بود که نه من و نه دوستانم هیچ یک متوجه نشدیم».

اتفاقا تعجب من هم از همین است که دزد چگونه توانسته با وجود دزدگیر و پارک شدن خودرو در مقابل خانه، بدون کوچک‌ترین صدایی درب موتور را باز و کامپیو‌تر را سرقت کند. اما به هر حال اتفاقی است که افتاده.

• سرقت با زانتیا و ماشین‌های شاسی بلند

با پلیس ۱۱۰ تماس می‌گیرم. کمتر از نیم ساعت بعد پلیس می‌آید. گزارش سرقت خودروی من و پژو آن مرد را تنظیم می‌کند. به گفته پلیس در‌‌ همان شب و در آن منطقه، کامپیو‌تر پنج خودروی ۲۰۶ دیگر را به سرقت برده‌اند. پس از نوشتن گزارش، پلیس به ما می‌گوید، برای تشکیل پرونده می‌بایست به دایره تجسس کلانتری محل مراجعه کنیم تا اگر دزد دستگیر شد و به سرقت اعتراف کرد، کامپیو‌تر را به ما برگردانند. مرد کنار دستی من می‌پرسد، «مگر این‌ها دستگیر هم می‌شوند؟ این طور دزدی‌ها کار سارقان حرفه‌ای است.» پلیس می‌گوید: «اتفاقا در موارد متعددی، سارقان دستگیر می‌شوند و به سرقت خود اعتراف می‌کنند. هر چند برخی از آنان سارقان سابقه دارند، اما برخی، جوانان کم سن و سال هستند. مثلا چندی پیش پسر جوانی را که قطعات خودرو سرقت می‌کرد، دستگیر کردیم که به سرقت ۸۰ کامپیو‌تر پژو ۲۰۶ اعتراف کرد. او در مورد انگیزه‌اش گفت، به مادرم قول داده بودم برایش خانه بخرم.»

صدای چند نفری که در تاریکی شب دور ما جمع شده‌اند، شنیده می‌شود که افزایش سرقت را به کوتاهی پلیس نسبت می‌دهند. یکی می‌گوید: «گناه این‌ها نیست از بس در جامعه بیکاری و گرانی زیاد است. مردم ندارد، شکمشان را سیر کنند و به خلاف رو می‌آورند.» هر کس به نوعی انتقاد می‌کند. کم رنگ بودن نقش پلیس، اوضاع نابسامان اقتصاد و دیگری... پلیس که از قضا مردی آرام و صبور است، نگاهی به جمعیت انداخته، می‌گوید: «همه ماجرا این نیست. متاسفانه خیلی از جوانان عادت کرده‌اند، بدون زحمت کسب درآمد کنند و یکی از دلایل دزدی اتفاقا همین است.» پیر مردی از میان جمع با صدای بلند می‌گوید: «جوان وقتی می‌بیند، عده‌ای یک شبه ره صد ساله می‌روند و برخی مدیران بلند پایه، وام‌های آنچنانی از همین بانک‌ها می‌گیرند و پول‌ها را پس نمی‌دهند، آیا انگیزه‌ای برای زحمت کشیدن پیدا می‌کند؟» این بار اما نوبت پلیس است که پاسخ جمع را بدهد. «در گذشته شکل و شمایل سارقان متفاوت از افراد عادی جامعه بود. اما امروز در موارد متعددی شاهدیم که برخی از جوانان با زانتیا و ماشین‌های شاسی بلند مدل بالا برای سرقت می‌آیند و پس از دستگیری معلوم می‌شود، سارق معتاد است و خودرو هم متعلق به پدرش».

• هزینه‌های متغییر جرثقیل‌های خودرو بر

در موقع جست‌و‌جو برای پیدا کردن یک جرثقیل خودروبر اطلاعات جالبی به دست می‌آورم. مثلا اینکه جرثقیل‌های امداد خودرو بسته به نزدیک بودن یا دور بودن مسیر، تعرفه‌ای بین ۵۰ تا ۷۰ هزار تومان دارند. اما برخی جرثقیل‌ها که طرف قرار داد با نیروی انتظامی هستند، تعرفه‌شان بین ۱۰۰ تا ۱۲۰ هزار تومان است. صاحب یکی از این جرثقیل‌های طرف قرار داد با نیروی انتظامی می‌گوید: «۴۰ درصد مبلغ دریافتی ما متعلق به نیروی انتظامی است. از طرف دیگر در صورتی که صاحب خودرو مایل باشد، ماشین‌های خودروبر، ماشین مورد سرقت را به پارکینگ‌های طرف قرارداد نیروی انتظامی ببرند به ازای هر شب مبلغ سه هزار تومان از مالک دریافت می‌شود.

• در جست‌و‌جوی کامپیو‌تر

 تماس با چند نمایندگی ایران خودرو، عمق فاجعه را از دو بعد روشن می‌کند. هر چند این دو در ‌‌نهایت یک علت دارد. گرانی قطعه مورد نظر و نایاب بودن آن. مسئول یکی از نمایندگی‌ها می‌گوید:» این قطعات مشابه داخلی ندارد. از سوی دیگر به دلیل تحریم‌ها، ورود آن به کشور با مشکلاتی همراه است. افزایش سرقت و به دنبال آن افزایش تقاضای مشتریان نیز از عمده دلایل کمبود و گرانی این کالاست. تازه اگر خوش شانس باشید و آن را پیدا کنید. «
 از حدود پانزده نمایندگی ایران خودرو که تماس می‌گیرم، هیچ یک کامپیو‌تر مذکور را موجود ندارند. به گفته مسئول یکی از این نمایندگی‌ها، طی هفته گذشته ۱۰۰ کامپیو‌تر پژو ۲۰۶ تنها در این نمایندگی به فروش رفته و در حال حاضر منتظر رسیدن اجناس جدید هستند. از یکی از مکانیک‌های یک نمایندگی ایران خودرو سوال می‌کنم، آیا تمام مدل‌های پژو ۲۰۶ دارای کامپیو‌تر هستند؟ او که در پاسخ می‌گوید:» کلیه خودروهای پژو ۲۰۶ آنژکتوری دارای کامپیوترند. «از مارک آن‌ها می‌پرسم. چون شنیده‌ام قطعات چینی هم در بازار موجود است. می‌گوید:» کامپیوترهایی که ما می‌فروشیم، مربوط به فرانسه و آلمان است. «صاحب یک نمایندگی دیگر اظهار می‌دارد:» آنچه تحت عنوان بوش آلمان فروخته می‌شود در مجارستان و تحت لیسانس آلمان به تولید می‌رسد. «
 کامپیو‌تر فابریک پژو ۲۰۶ را شرکت ایساکو به قیمت ۲ میلیون و ۲۴۰ هزار تومان به مشتری تحویل می‌دهد و قیمت آن در نمایندگی‌های ایران خودرو از حدود یک میلیون و ۹۰۰ هزار تومان تا دو میلیون و ۶۰۰ هزار است. البته به غیر از کامپیو‌تر پژوهای دوگانه سوز ۲۰۶ که قیمت آن در حدود سه میلیون و ۸۰۰ هزار تومان است.
 از چند نمایندگی، علت تفاوت قیمت‌ها را جویا می‌شوم؛ یکی از آن‌ها می‌گوید:» برخی از نمایندگی‌ها کامپیوتر‌های دست دوم را که عمدتا دزدی هستند، خریداری می‌کنند و پس از بی‌کد کردن، آن‌ها را با قیمت پایین تری روی خودرو‌ها نصب می‌کنند. «
 خودروهای پژو ۲۰۶ دارای چهار کامپیو‌تر هستند. یکی در زیر پای راننده که BSI نام دارد. دومی داخل موتور و پشت باتری، سومی‌‌ همان کامپیوترهایی که مورد سرقت واقع می‌شود و در کنار موتور است و با نام ESU شناخته می‌شود و چهارمین کامپیو‌تر هم خود سوئیچ خودروست. وقتی فردی استارت می‌زند، خودور چهار کد را با هم تطبیق می‌دهد، اگر کامپیو‌تر‌ها» دی کد «با بدون کد شوند با هر سوئیچی روشن می‌شود که این امر ضریب ایمنی خودرو را کاهش می‌دهد.
سری به بازار دست دوم کامپیو‌تر پژو ۲۰۶ می‌زنم؛ قیمت‌ها از دو میلیون و ۲۰۰ هزار تومان تا یک میلیون و ۸۰۰ هزار تومان متغییر است. البته نوع چینی آن کمی ارزان‌تر است. می‌گویند، این‌ها متعلق به خودروهای سرقتی است. در این آشفته بازار، طبیعتا هر کس ادعایی دارد. یکی می‌گوید:» این‌ها اصل اروپاست. «دیگری می‌گوید:» چینی است، اما از نوع مرغوب آن. «اما غیر از سرقتی بودن، نداشتن گارانتی از دیگر مشکلات این قطعات است. سرانجام یک نمایندگی را در آن سر شهر پیدا می‌کنم که به شرط اصل بودن کامپیو‌تر را ۲۰ درصد ارزان‌تر از قیمت ایساکو می‌فروشد به شرط آنکه خود نمایندگی قطعه را نصب کند. از مدیر این نمایندگی در مورد توجیه این ۲۰ درصد کاهش قیمت می‌پرسم و او دلیل این کار را جذب مشتری عنوان می‌کند و می‌گوید:» ایساکو کامپیو‌تر را مجزا به مشتری می‌دهد در حالی که ما قطعه را تحویل مشتری نمی‌دهیم بلکه خودمان آن را روی خودرو نصب می‌کنیم در حقیقت سود قیمت قطعه با اجرت نصب جبران می‌شود. «این نمایندگی قیمت قطعه کامپیو‌تر را حدود یک میلیون و ۹۰۰ هزار حساب می‌کند و در ‌‌نهایت با هزینه‌های مربوط به نصب کامپیو‌تر و محافظ و رفت و آمد نصاب، کل هزینه‌ها دو میلیون و ۴۰۰ هزار تومان می‌شود. به این‌ها اضافه کنید، هزینه‌های حمل جرثقیل و سایر هزینه‌های جانبی را.

• فرار شرکت‌های بیمه از پرداخت خسارت

مراجعه به شرکت بیمه برای دریافت خسارت سرقت و استفاده از بیمه بدنه نیز انگیزه‌ای شد تا با مراجعه به چند شرکت بیمه، تعهدات این شرکت‌ها را در برابر سرقت قطعات و کل خودرو جویا شوم. شرکت اول شرکت بیمه» م «است. یکی از شرکت‌های کارگزاری این بیمه می‌گوید:» طی یک سال اخیر به ما دستور داده شده با توجه به سرقت زیاد کامپیو‌تر خودروهای پژو ۲۰۶ سرقت کامپیو‌تر و ایربگ را از تعهدات بیمه بدنه خارج کنیم. «از وی می‌پرسم، آیا در موقع بیمه کردن این نکته را به مشتری یادآوری می‌کنید؟ می‌گوید:» خیر، اما اگر بپرسد به او می‌گوییم، کامپیو‌تر و ایربگ شامل بیمه بدنه نمی‌شود. «این کارگزار بیمه با اشاره به اینکه بیمه تنها سرقت ضبط، باند، رینگ، لاستیک و سرقت کلی ماشین را آن هم تا سقف خاصی متعهد می‌شود از شکایت فراوان مشتریانی خبر می‌دهد که به خیال پوشش بیمه‌ای قطعات فابریک خودرو با این شرکت قرارداد می‌بندند.
 یکی از ماموران اداره آگاهی در این زمینه اظهار می‌دارد:» ضبط، باند، رینگ و لاستیک جزو وسایل جانبی خود رو تلقی می‌شود و شرکت‌های بیمه اجازه ندارند، تحت پوشش بیمه بدنه، تنها وسایل جانبی - و نه سرقت قطعات فابریک- را پوشش دهند. «
 یکی از مراجعان به این شرکت بیمه‌ای می‌گوید:» شرکت بیمه مذکور همه ساله به مناسبت‌های مختلف از قبیل روز خبرنگار، روز پزشک و... تخفیف‌های نسبتا بالایی را – حدود ۳۵ درصد- به مشاغل خاص می‌دهد و در حالی به جذب مشتری اقدام می‌کند که در سکوت و بدون اطلاع رسانی از سقف تعهدات خود می‌کاهد که این امر کلاهبرداری آشکار است. «
 خانم دیگری می‌گوید:» بیست روز پیش بیمه بدنه خودرویم را نزد این شرکت تمدید کردم و طی این مدت متوجه شدم که بیمه نامه جدید تنها شامل سرقت رینگ و لاستیک، ضبط و باند می‌شود و حالا که پس از ۲۰ روز می‌خواهم، بیمه نامه‌ام را ابطال کنم، می‌گویند ۴۰ درصد از رقم بیمه را کسر می‌کنند در حالیکه طی تحقیقی که از بیمه مرکزی کرده‌ام، طبق قانون می‌بایست، تنها ۳۰ درصد رقم را بپردازم. این خانم از رویه‌های متفاوت شرکت‌های بیمه گلایه دارد و خواستار نظارت هر چه بیشتر بیمه مرکزی در این زمینه است. «
 آقای علی رحمتی ۶۰ ساله می‌گوید:» خودرو خود را نزد شرکت بیمه «آ» بیمه کردم که ادعا می‌کرد، سرقت درجای قطعات و سرقت کلی را تا سقف ۹۰ درصد پوشش می‌دهد. چندی بعد خودروی پژوی صفری خریدم که سارقان کل ماشین را دزدیند و بعد از پیدا شدن ماشین از ۱۰ میلیون تومانی که به دلیل خسارت دیدن ماشین هزینه کردم، بیمه تنها یک میلیون و ۸۰۰ هزار تومان آن را پرداخت کرد. «
 در حالی اکثر مراجعه کنندگان به شرکت‌های بیمه از ارایه خدمات این قبیل شرکت‌ها ناراضی هستند که بیمه مرکزی به تازگی جدولی را از آمار حق بیمه تولیدی، خسارت پرداختی و ضریب خسارت به تفکیک شرکت‌های بیمه در سال ۱۳۹۲ ارایه داده است که نشان می‌دهد، ضریب پرداخت خسارت‌ها رو به افزایش است در این جدول، عملکرد شرکت‌های بیمه نشان می‌دهد که ضریب خسارت برخی شرکت‌ها به بیش از ۸۰ درصد رسیده است.
 سری به شرکت بیمه» الف «که یک شرکت بیمه خصوصی است، می‌زنم. ظاهرا اوضاع در اینجا بهتر است. سقف تعهدات تا ۸۰ درصد است و نه تنها شامل سرقت قطعات شامل کامپیو‌تر، ایربگ و کلیه قطعات فابریک می‌شود که هزینه‌های مربوط به جرثقیل حمل خودرو را نیز پوشش می‌دهد. در اینجا کارمندان اما از آمار بالای سرقت قطعات خودرو از جمله کامپیو‌تر پژو ۲۰۶ گله مندند. به گفته یکی از کارکنان این شرکت بیمه، تنها در این شعبه روزانه هزینه حدود هشت کامپیو‌تر پژو ۲۰۶ به مشتریان پرداخت می‌شود. این در حالیست که این شرکت دارای شعبات دیگر و واحدهای خسارت سیار نیز هست که آن‌ها نیز در این زمینه فعال هستند. از او می‌پرسم، پس چطور در رسانه‌ها از قول رییس پلیس کشور از کاهش روند سرقت‌ها خبر داده شده است؟ می‌گوید:» اگر سرقت کلی خودرو را در نظر بگیریم، بلی. اما سرقت قطعات خودرو بسیار زیاد‌تر از قبل شده است.
«
• سرقت کلی خودرو

 خانم فراهانی یک خودروی مزدا ۳ دارد که تا به حال دوبار سرقت و پس از چندی در بیابان‌های اطراف تهران پیدا شده است. آقای سالاری ۵۷ ساله نیز یک خودروی پژو پرشیا دارد که به تازگی آن را خریده است. او می‌گوید:» چندی پیش این خودرو را در یکی از خیابان‌های اصلی تهران جلوی آتش نشانی که دارای دوربین‌های مدار بسته نیز هست، پارک کردم که سارقان در روز روشن کل خودرو را سرقت کردند و پس از چندی ماشین به شکل اوراق پیدا شد. «به گفته یک مامور نیروی انتظامی، بیشتر سرقت‌های کلی خودرو‌ها برای انجام اعمال مجرمانه از قبیل سرقت و حمل مواد مخدر است. خودرو معمولا کمتر از یک ماه پیدا می‌شود و با توجه به اینکه سارقان پس از اتمام کارشان آن را در نقطه دورافتاده‌ای‌‌ رها می‌کنند تا زمان کشف و شناسایی، خودرو حدودا دو هفته‌ای در اختیار سارقان است.
 

• خودرو سازان هم مقصرند:

 یک مامور نیروی انتظامی، یکی از دلایل افزایش سرقت کامپیوترخودروهای پژو ۲۰۶ را کوتاهی خودروسازان در طراحی خودرو با رعایت استانداردهای ایمنی عنوان می‌کند. به اعتقاد او خودروسازان به جای اینکه سیم درب موتور را از زیر چراغ رد کنند و تمهیداتی بیندیشند تا درب موتور به سهولت از بیرون باز نشود، سیم مذکور را از مسیر دیگری عبور می‌دهند.

• مردم چه کنند؟

به غیر از پارک کردن خودرو در مکان‌های امن مانند پارکینگ، بیمه بدنه خودرو آنهم نزد شرکت‌های بیمه‌ای که سقف تعهداتشان به طور دقیقی مشخص باشد از دیگر راهکارهایی است که حتی در صورت سرقت خودرو و قطعات آن، حداقل بخشی از خسارات را جبران خواهد کرد. از سوی دیگر با توجه به اینکه در حال حاضر بیشترین آمار سرقت قطعات خودرو مربوط به پژو ۲۰۶ است، قرار دادن یک محافظ به همراه یک قفل روی کامپیو‌تر خودرو، ضریب ایمنی آن را افزایش می‌دهد.