موانع «عون» برای رسیدن به ریاست جمهوری

یاسر مرادی در «فارس» نوشت:

علیرغم این مساله هنوز میشل عون شانس اول انتخاب به عنوان رییس جمهور توافقی است و خود احتمال به قدرت رسیدنش را بیش از 90 درصد اعلام کرده است.

در حالی که بیش از سه هفته از پایان دوران ریاست جمهوری میشل سلیمان در لبنان و ترک کاخ بعبدا توسط وی می گذرد، جلسات مجلس این کشور برای تعیین رییس جمهور جدید یکی پس از دیگری به شکست می انجامد. ناکام ماندن تمامی رایزنی ها در حالی تداوم دارد که منابع سیاسی تا چندی پیش بر این باور بودند که توافقات اولیه برای انتخاب گزینه مد نظر حزب الله برای ریاست جمهوری یعنی میشل عون کاملا فراهم شده اما برخلاف انتظارات، به یک باره ورق برگشت و همه چیز به نقطه صفر بازگشت. علیرغم این مساله هنوز میشل عون شانس اول انتخاب به عنوان رییس جمهور توافقی است و خود احتمال به قدرت رسیدنش را بیش از 90 درصد اعلام کرده است اما بر سر راه وی مشکلات عمده ای وجود دارد که وی برای رسیدن به کاخ بعبدا قطعا باید این موانع را از پیش رو بردارد تا بتواند به آرزوی دیرینه اش برای تصدی این پست برسد. ژنرال عون را باید در راس رهبران مسیحی سنتی در لبنان به شمار آورد که دارای پایگاه و جایگاه مردمی مناسبی در میان مسیحیان لبنان است. در حال حاضر، وی مهمترین نامزد جریان 8 مارس و به طور مشخص دو گروه حزب الله و جنبش امل است.

*سیزدهمین رییس جمهور

هرچند از سال 1943 تاکنون که لبنان استقلال خود را از فرانسه اعلام کرده، 12 نفر بر کرسی ریاست جمهوری این کشور تکیه زده اند اما عون راه بسیار دشواری تا رسیدن به کاخ بعبدا را پیش رو خواهد داشت؛ بویژه آنکه وی دوبار با چند قدمی ریاست جمهوری پیش رفته اما از این مهم بازمانده است. ریاست جمهوری در لبنان قانون مشخصی ندارد اما توافقنامه طائف (سال 1989) تا حدودی مسوولیت‌های آن را مشخص کرده و ریاست سه گانه دولت، مجلس و جمهوری به ترتیب به سه طایفه بزرگ لبنان یعنی سنی، شیعه و مسیحیان مارونی می رسد. میشل عون متولد سال 1935 بیروت است که در سال 1984 در حالی که کم سن و سالترین فرمانده نظامی به شمار می‌رفت، به فرماندهی ارتش لبنان رسید. او در پایان دوران امین جمیل یعنی سال 1988 ریاست دولت نظامی را برعهده گرفت. عون چندین بار با نیروهای لبنانی به رهبری سمیر جعجع جنگید. یک بار نیز در جنگ آزادیبخش با نیروهای سوریه شرکت کرد. او در سال 1988 پس از پایان دوره ریاست جمهوری امین جمیل و ناتوانی پارلمان لبنان در تعیین رئیس جمهور جدید با حکم امین جمیل به عنوان رئیس دولت انتقالی منصوب شد اما از آنجا که در سال 1988 سلیم الحص ریاست کابینه قانونی لبنان را نیز برعهده داشت، بنابراین میشل عون کاخ بعبدا، مقر ریاست جمهوری لبنان را تصرف و خود را حاکم مطلق لبنان تلقی کرد. این امر باعث شد وی پس از حمله نیروهای سوری به سفارت فرانسه در لبنان پناهنده شود و از آنجا به پاریس برود. در سال 2005 با تحولات جدید لبنان او نیز به بیروت بازگشت و بزرگترین فراکسیون مسیحی را در پارلمان این کشور تشکیل داد.

*دو بار ناکامی عون

این بار عون برای تصدی ریاست جمهوری به کشور بازگشته بود اما کناره گیری امیل لحود و روی کارآمدن موقت فواد سینیوره در اوج درگیریهای بعد از ترور رفیق حریری در لبنان باعث شد تا انتخاب رئیس جمهور جدید این کشور عملا با انتخابات داخلی غیرممکن شود، بنابراین با وساطت قطر ژنرال عون از میان گزینه های اصلی کنار رفت و ژنرال میشل سلیمان که فرماندهی ارتش را برعهده داشت، به عنوان دوازدهمین رئیس جمهور از سال 2008 تا 2014 بر مسند ریاست جمهوری این کشور تکیه زد. عون بعد از بازگشت به لبنان ترجیح داد از جریان 14 مارس جدا شده و با حزب الله هم پیمان شود و در جنگ 33 روزه سال 2006 هم به شیعیان کمک شایانی انجام داد؛ از این رو به عنوان یک مسیحی دارای پشتوانه مردمی، امروز ریاست جمهوری کشورش را حق خود می‌داند ولی در عین حال تاکید دارد که نامزدی وی به شکل توافقی صورت گیرد تا بتواند در مرحله بعد از پس اداره کشور برآید. با اینکه نام وی هنوز رسما در میان نامزدهای پارلمان لبنان برای انتخاب رئیس‌جمهور این کشور مشاهده نشده؛ حزب الله با قدرت از نامزدی عون حمایت می‌کند. در واقع عون برای نشستن بر مسند ریاست جمهوری نیازمند توافقی اکثریتی است تا برای فعالیت شش ساله خود با بحرانهای جدی مواجه نشود اما کارنامه همپیمانی وی با حزب الله، حمایت از بشار اسد در طول سالیان اخیر علی رغم اختلافات قبلی و در نهایت مواضع جنجالی وی علیه رفیق و سعد حریری باعث شده تا توافق بر سر وی به عنوان شخصیت توافقی کمی سخت به نظر رسد. به همین دلیل، وی طی یک سال اخیر کوشید تا با فاصله گرفتن از حزب الله و جریان هشتم مارس، نقشی میانه را بازی کند اما بخش اهل سنت 14 مارس برای اعلام موافقت خود با ریاست جمهوری عون از وی خواستند تا رضایت دیگر مسیحیان 14 مارس را به دست آورد. این امر نشان می دهد که جریان المستقبل به عنوان بزرگترین جریان اهل سنت لبنان از ریزش همپیمانان مسیحی خود به شدت نگران است و در واقع احتمال می دهد حتی در صورت حمایت از عون، نتواند مسیحیان جریان 14 مارس را با خود همراه کند و آنها حاضر به تبعیت از وی نشوند.

*چراغ سبز السیسی به عون

به هر حال جریان 8 مارس هم اکنون 57 رای برای عون کنار گذاشته و برای به قدرت رساندن وی تنها نیاز به 8 رای دیگر دارد اما خود عون حمایت جریان المستقبل را شرط خود برای کاندیداتوری ریاست جمهوری عنوان کرده و در عین حال به رایزنی ژنرال السیسی رییس جمهور جدید مصر برای رایزنی با کشورهای عربی بویژه عربستان شدیدا امیدوار است. در عین حال رسانه های لبنانی بر این باورند که سعود الفیصل وزیر خارجه عربستان سعودی به مقامات لبنانی و خارجی خبر داده که با ریاست جمهوری میشل عون مخالف است چراکه وی گفته: "ما تاریخ این مرد (میشل عون) را فراموش نکرده ایم، او نمی تواند نامزدی توافقی برای ریاست جمهوری لبنان باشد، چنانچه رییس جمهوری لبنان شود مقابل توافقنامه طائف می ایستد و می ترسیم بخواهد این میثاق ملی را از میان بردارد." برخی منابع برخلاف این نظر می گویند که مقرن بن عبدالعزیز ولی عهد جدید عربستان و « علی عواض عسیری» سفیر سعودی در بیروت نه تنها از گفت وگوهای بین سعد حریری رییس حزب المستقبل و ژنرال عون خرسند هستند بلکه آن را تشویق می کنند. عسیری از مدت ها قبل برای رسیدن ژنرال میشل عون به ریاست جمهوری و همچنین رسیدن تمام سلام به نخست وزیری لبنان تبلیغ می کند. شاهزاده مقرن که زمینه ساز و مرجع تاریخی و همیشگی تحرکات عسیری بوده، اعلام کرده است که بازگشت حریری به نخست وزیری لبنان دو شرط دارد و آن اینکه از روسای اصلی طوایف دیگر (مسیحی مارونی و شیعه)هم باید در راس ریاست جمهوری و مجلس قرار گیرند و آنها می توانند میشل عون و نبیه بری باشند.

*رقیب ضعیف

در مقابل عون، سمیر جعجع، رئیس حزب قوات اللبنانیه کاندیدای فعلی مخالفان حزب الله به شمار می‌آید که قبل از اعلام نظر جریان 14 مارس، خود را برای انتخابات ریاست جمهوری نامزد کرده است. با توجه اینکه محافل سیاسی لبنان به ویژه محافل اهل سنت سمیر جعجع را عامل ترور رشید کرامی، نخست وزیر اسبق کشورشان می دانند، بخش عظیمی از ملت لبنان و نمایندگان آنها در پارلمان با موضوع تصدی پست ریاست جمهوری توسط جعجع مخالفت سرسختانه ای از خود نشان داده و تحقق این سناریو را خطر بزرگی برای وحدت، یکپارچگی و حاکمیت ملی می دانند. اما او برای رسیدن به کرسی قدرت، مسیری بسیار دشوارتر از عون در پیش دارد؛ چراکه نزدیکی او به رژیم صهیونیستی و نقش او در ربایش چهار دیپلمات ایرانی ازجمله حاج احمد متوسلیان باعث شده تا امکان توافق بر سر وی تقریبا به صفر برسد.

هرچند اخبار اولیه از توافق سعد حریری و عون برای به قدرت رسیدن عون و انصراف 14 مارس از حمایت از جعجع حکایت داشت اما برخی منابع اعلام کردند که حریری اخیرا تلاش داشته که مقامات سعودی را به ریاست جمهوری میشل عون قانع کند اما در این مسئله موفق نبوده است. تلاش های حریری برای جلب حمایت جریانهای سیاسی از میشل عون با مخالفت اکثر جریان های عضو ائتلاف 14 مارس نیز روبرو شده است لذا حریری و عربستان در حال حاضر کنار گذاشتن هر دو گزنه عون و جعجع و تلاش برای انتخاب گزینه ای جدید را در دستور کار خود قرار داده اند. البته از ابتدا هم به نظر می رسید که جعجع شانسی برای تصدی این پست ندارد و مطرح کردن وی صرفا برای گران فروختن انصرافش از کاندیداتوری و تلاش برای انصراف عون بوده است.

*منتظر مذاکرات ایران و عربستان نباشید

انتشار اخباری مبنی بر مذاکرات ایران و عربستان سعودی و نتیجه دادن این مذاکرات در برخی پرونده ها از مسائلی است که تحلیلگران خوش باور را نسبت به کاهش اعمال نفوذ ریاض در لبنان امیدوار کرده بود. هرچند برخی افراد هم امیدوار بودند تفاهم ایرانی - سعودی از طریق فشار بر جریان المستقبل، شانس میشل عون را برای رسیدن به قدرت تقویت کند اما به نظر می‌رسد که سعد حریری به تنهایی این قدرت را ندارد و مسیحیان افراطی مانند سمیر جعجع تن به این خواسته احتمالی عربستان و اهل سنت نخواهند داد و از سوی دیگر، حریری نگران است که با حمایت خود از عون، همپیمانان مسیحی خود را از دست داده و عملا باعث فروپاشی جریان 14مارس شود. در عین حال سید حسن نصرالله در آخرین سخنرانی خود عملا آب پاکی را روی دست خوش باوران به این تئوری ریخت و گفت که کسی برای انتخاب رییس جمهور لبنان منتظر توافق ایران و عربستان نباشد. این حرف وی بدین معنا خواهد بود که انتخاب رییس جمهور آتی بیش از آنکه حاصل رایزنی های خارجی باشد، حاصل مذاکرات و لابی های داخلی خواهد بود. هم اکنون جریان 14 مارس چند راه بیشتر ندارد: اول آنکه به ریاست جمهوری عون رضایت دهد این امر قطعا راه را برای به قدرت رسیدن سعد حریری و تصدی کرسی نخست وزیری توسط وی هموار می سازد. دوم اینکه بتوانند با حزب الله و عون بر سر کاندیدای توافقی دیگری به نتیجه برسند که در این شرایط فرمانده کنونی ارتش یا ریاست بانک مرکزی بیشترین شانس را دارند. راه حل سوم هم این است که مانع از به قدرت رسیدن گزینه های موجود شوند و مسئولیت ناامنی سیاسی و اقتصادی را به عهده گیرند. قطعا معادله تعیین رئیس جمهور جدید لبنان را نمی‌توان معادلهای جداگانه از انتخاب روسای جمهور عراق و سوریه دانست. آنچه مسلم است این است که میشل عون و هموطنانش راه دشواری را تا انتخاب رییس جمهور آتی خود پیش رو دارند.