جرم سیاسی، جرمی است با انگیزه شرافتمندانه

از ديرباز مفهوم جرم سياسي در اذهان عمومي و تشخيص آن از جرايم ديگر بدون آنكه تعريفي از آن شده باشد، قابل درك بوده است. بزهكاران سياسي در ترازو‌ قضاوت مردم با بزهكاران عادي ـ كه تحت تأثير انگيزه‌هاي فردي و اغراض پليد مرتكب جرم مي‌شدند ـ هيچ گاه برابر نبوده‌اند‌‌.

به گزارش «تابناک»، امروزه نیز بزهکاران سیاسی ـ که عموماً به پیشینه میهن‌پرستی و دفاع از آرمان‌های انسانی با قطام‌های حکومتی مخالفت می‌ورزند و‌ خواهان استقرار حکومتی موافق رأی و نظر خود هستند ـ بر خلاف بزهکاران عادی ـ که مورد انزجار و نفرت عموم‌اند ـ شأن و منزلتی ‌گاه ستایش‌آمیز دارند، ولی در ورای فهم عام، هنگامی که از نظر علمی نوبت به تعیین حد و مرز جرایم سیاسی و تمییز آن‌ها از جرایم دیگر می‌رسد، رفته رفته ‌دشواری کار نمایان می‌شود.

اما مشکل اساسی که همواره ذهن جرم‌شناسان و حقوقدانان را به خود مشغول داشته، یافتن ضابطه‌‌ برای شناسایی مجرم سیاسی از دیگر مجرمان است.

سال‌هاست ‌در کشور ایران، تعریفی برای جرم سیاسی نشده و به همین منظور، مجلس شورای اسلامی، چند وقتی است‌ پیگیر این موضوع شده ‌و امروز توانسته‌اند در کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس، تعریف مشخصی برای جرایم سیاسی ارائه دهند.

در این باره، محمدعلی اسفنانی، سخنگوی کمیسیون حقوقی و قضایی خانه ملت با اعلام اینکه در نشست امروز این کمیسیون، جرم سیاسی تعریف و‌ تصویب‌ شد، گفت: این کار برای نخستین بار پس از انقلاب و بعد سال‌ها انجام می‌گیرد.

سخنگوی کمیسیون حقوقی و قضایی خانه ملت، ماده یک این طرح را که به تعریف جرم سیاسی اختصاص دارد، این گونه بیان کرد: «ماده۱‌ ـ هر یک از جرایم مصرح در ماده۲ این قانون چنانچه با انگیزه اصلاح امور کشور علیه مدیریت و نهادهای سیاسی و یا سیاست‌های داخلی یا خارجی کشور ارتکاب یابد، بدون آنکه مرتکب قصد ضربه زدن به اصل نظام را داشته باشد، «جرم سیاسی» محسوب می‌شود».

در این باره از ابوالفضل ابوترابی، طراح این طرح پرسیده شد، جرم سیاسی در کشور ما تعریف نشده، در حالی که افراد زیادی به‌ جرم امنیتی در زندان هستند. بین جرم سیاسی و امنیتی تفکیکی نشده و در این زمینه ‌شفافیتی نیست. در طرح اخیری که نوشته‌اید، جرم سیاسی را چگونه تعریف کرده‌اید و چه زمانی به قانون تبدیل خواهد شد؟
 
وی در پاسخ گفت: از این نظر که تعریف جرم سیاسی نداریم، در نتیجه حکمی به معنای جرم سیاسی نداریم. چون جرم سیاسی تعریف نشده، مجرم سیاسی هم نداریم. اما اصل ۱۶۷ قانون اساسی مغفول مانده و به آن توجه نشده است. با کمک دوستان کارهایی انجام ‌و مطالعات بسیاری در این زمینه انجام شده است و بالاخره طرح آن را به مجلس دادیم.

وی افزود: شمار کمی ‌از کشور‌ها جرم سیاسی را تعریف کرده‌اند و برخی مصداق جرم سیاسی را گفته‌اند. ما بین تعریف جرم سیاسی و مصداق آن هر دو را با هم انجام دادیم. جلسات متعددی داشتیم و نتیجه این شد که بین جرم سیاسی و جرم امنیتی، تفکیک قائل شویم. جرم سیاسی جرمی است که با انگیزه سیاسی انجام شود. انگیزه سیاسی انگیزه شرافتمندانه‌ای است که شخص منفعت شخصی نمی‌برد. همچنین جرایم خشونت بار مشمول جرم سیاسی نیست.

هم‌اکنون جرایم امنیتی در دادگاه با یک قاضی تشکیل می‌شود؛ اما در طرحی که داده‌ایم، دادگاه برای بررسی جرم سیاسی با پنج قاضی برگزار می‌شود. هیأت منصفه باید تشکیل شود که مانند قانون مطبوعات می‌شود. یکسری امتیازاتی را متهم جرم سیاسی برخوردار می‌شود. اگر فرد محکوم شد، جرایمش تفاوتی با جرایم دیگر نمی‌کند، ولی می‌تواند دیدار روزانه، اینترنت، روزنامه، تلویزیون و... ‌داشته باشد.

در جلساتمان ‌در کارگروه، از وزارت کشور، قوه قضائیه، وزارت اطلاعات ‌و همچنین از اساتید نیز بودند. قوه قضائیه از این نظر که تعریف جرم سیاسی، تکلیف قانون اساسی است، نمی‌تواند مخالفت کند. پیشنهادهای خوبی داشتند. اراده کمیسیون قضایی است که این کار انجام شود و قوه قضائیه فرصت خواسته‌ تا پیشنهاد‌هایش را بدهد. هر کار‌شناسی می‌تواند نظرش را به کمیسیون بدهد.