«ژنو 2» بدون ایران؛ تکرار یک اشتباه

بحران سوریه همچنان با تأثیرگذاری بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای ادامه دارد. دراین میان جنگ‌سالاران و بنگاههای تسلیحاتی از غافله عقب نمانده و در بازتولید این بحران و خلق وحشتناک‌ترین صحنه‌های جنگ در سوریه به خوبی ایفای نقش می‌کنند!

نشست ژنو2، که در ادامه‌ی ژنو1 قرار است در 22 ژانویه (دوم بهمن) در شهر مونترو سوئیس برگزار شود، با اما واگرهای فراوانی روبه‌روست و عدم حضور ایران به عنوان یکی از تأثیرگذارترین کشورهای منطقه تا این لحظه می‌تواند چشم انداز این نشست را تیره و تار جلوه دهد.

این کنفرانس که می توان آن را به ظاهر تلاشی علیه خشونت و افراطی‌گری دانست در حالی تشکیل می‌شود که چندی پیش قطعنامه جهان علیه خشونت نیز به تصویب رسید. حسن روحانی، رئیس جمهور کشورمان در سخنرانی مهرماه 1392 در شصت و هشتمین مجمع عمومی سازمان ملل پیشنهاد جهان ضد خشونت و افراطی‌گری را مطرح کرده بود. در این قطعنامه که 18 دسامبر 2013 با رأی قاطع ۱۹۰ کشور جهان و اجماعی کم سابقه به تصویب رسید؛ از تمامی کشورهای عضو، نهادهای سازمان ملل و سایر سازمان‌های بین‌المللی و غیر دولتی خواسته شده تا سیاست‌های جدیدی را با هدف مبارزه با خشونت و افراطی‌گری تدوین و راه‌های عملی مقابله با آن را از طریق آموزش و فعال کردن جوامع و نهادهای اجتماعی معرفی کنند.

پس از تصویب قطعنامه گفت‌و‌گوی تمدن‌ها در مجمع عمومی و نامیدن سال 2001  به نام سال گفت‌و‌گوی تمدن‌ها، این دومین بار است که به پیشنهاد ریاست جمهوری ایران جهان به مقابله با خشونت و افراطی‌گری دعوت میشود.

 اهمیت تصویب قطعنامه در این برهه زمانی، از آنجا ناشی می شود که کنفرانس ژنو2 با هدف پایان دادن به بحران سوریه در 22 ژانویه تشکیل خواهد شد؛ اما در فهرست کشورهای دعوت شده نام جمهوری اسلامی ایران دیده نمی‌شود. جای بسی شگفتی دارد که یکی از مهمترین نشست‌های بین‌المللی بدون حضور ایران برای کشوری شکل می گیرد که دارای روابط استراتژیک با دولت ایران و مهمترین شریک سیاست خارجی این کشور است؛ و عجیب‌تر از همه این است که قطعنامه جهان علیه خشونت به پیشنهاد ایران به تصویب برسد، اما از این کشور برای حل و فصل بحران سوریه دعوت نشود.

ایران قدرت موثری در حل بحران سوریه و همه بحران‌های منطقه به شمار می‌رود  و تلاش برای حضور نیافتن در این کنفرانس می‌تواند دو دلیل عمده داشته باشد. نخست آنکه برخی دولت‌ها، از جمله ایالات متحده، با هدف کاهش قدرت تأثیرگذاری این کشور در منطقه به دنبال آن هستند که نشان دهند بدون کمک ایران نیز خواهند توانست بر بحران‌ها فائق آیند. دلیل دوم به مسائل توازن قدرت درمنطقه برمی‌گردد. به عبارتی آمریکا تلاش دارد عربستان سعودی و دیگر متحدین منطقه‌ای را که به دنبال حفظ موازنه قدرت هستند راضی نگه دارد؛ چرا که با حضور ایران در این کنفرانس، معادلات منطقه‌ای و این توازن دستخوش تغییراتی خواهد شد که بر نگرانی آنها می‌افزاید.

همه این مقاومت‌ها در برابر حضور ایران درحالی شکل گرفته است که ولید المعلم، وزیر خارجه سوریه اعلام کرد دمشق به مشارکت ایران در کنفرانس ژنو2 درباره سوریه نیاز دارد. همچنین بسیاری از کشورها از جمله روسیه، چین و همچنین اخضر ابراهیمی، نماینده سازمان ملل در امور سوریه و بان کی مون دبیرکل سازمان ملل نیز بر حضور ایران در این کنفرانس با توجه به تأثیرگذاری این کشور در تحولات سوریه تأکید داشته‌اند.

با این حال باید گفت تجربه نشان داده است که  تداوم سیاست نادیده گرفتن ایران در صحنه خاورمیانه، تدام بی‌ثباتی‌ها خواهد بود. کنفرانس ژنو1 هیچ‌گاه اجرایی نشد و شاید بتوان یکی از دلایل اصلی آن را در عدم حضور تأثیرگذار ایران دانست. در ژنو2 نیز همان اشتباه در حال تکرار است.