انتخابات مجلس به صرف شربت و شیرینی
«موقع از براى مذاكره شده است. خوب است اجازه بفرمایید.» این اولین جمله ای بود که از تریبون رسمی اولین مجلس سیاسی ایران شنیده شد. جمله ای که میرزا ابوالحسن خان معاضدالسلطنه در جمع 36 نماینده حاضر در صحن اولین مجلس شورای ملی فریاد زد و با وجودی که صنیع الدوله، رئیس مجلس معتقد بود «هنوز عده وكلا به اندازه كفایت نرسیده است» اولین مجلس سیاسی ایران رسمیت پیدا کرد.
به گزارش مجله مهر، 15مهرماه 107 سال قبل بود اولین مجلس شورای ملی ایران افتتاح شد. مجلسی که نمایندگان آن از طبقه اشراف و شاهزادگان و تجار و مالکان و روحانیون و اصناف انتخاب شده بودند و اگرچه عاقبتش به توپ بسته شدن در دوم تیرماه ١٢٨٧بود اما با ادامه 23 دوره دیگر بعد از آن، سابقهای 72ساله را برای این مجلس رقم زد.
انتخابات مجلس به صرف شربت و شیرینی
وقتی در مرداد ماه 1285فرمان مشروطیت صادر شد، مردم اجازه پیدا کردند مجلسی از نمایندگان منتخبشان را برای مشاوره در امور مهم مملکتی و نظارت بر کار وزرا تشکیل دهند. روحانیون مهاجر از قم به تهران آمدند، تجار و وزرا و شاهزادگان جمع شدند و در نهایت حدود 4هزار نفر در مدرسه نظامیه حضور پیدا کردند تا مجلس منتخب شان را معرفی کنند.
مشیرالدوله صدراعظم در سخنرانیاش درباره علت گردهمایی آن روز گفت: «چون لایحه قواعد انتخابات و لایحه نظامنامه این مجلس شورای ملی باید با کمال دقت موافق دستخط مبارک همایونی ترتیب داده شود و البته می دانید که انجام این کار مستلزم وقت و فرصت معینی است لهذا برای اینکه بندگان اعلیحضرت اقدس شاهنشاهی خلدالله ملکه، دلیلی واضح و حجتی کافی در تصمیم رای مبارک خودشان برای تشکیل و ترتیب مجلس شورای ملی به قاطبه اهالی ایران داده باشند مقرر فرمودند که عجالتا محل موقتی این مجلس محترم، معین و در آنجا با حضور آقایان علما و وزراء و اعیان و اشراف و تجار و اصناف، صرف شیرینی و شربت شود.»
با این حال تمام نمایندگان این مجلس از نامزدهای تهرانی بودند. به همین دلیل، حاج شیخ مهدی سلطان المتکلمین به نیابت از نمایندگان ملت پای تریبون رفت و گفت: «عجالتا با این معدود وکلاء که منتخبین از پایتخت می باشند شروع به مقصود نموده انتظار می بریم که به فرصت وکلائی که باید از تمام بلاد منتخب شوند به ترتیب مخصوص انتخاب شده در دارالخلافه حاضر شوند و هر چه زودتر این مجلس که مجلس شورای ملی باشد موافق نظامنامه، تکمیل نواقص خود را نموده در استحکام مبانی سلطنت و استقرار حقوق ملت، نتابج مستحسنه را به عون الهی ظاهر سازد.» بعد از نطق او مردم به صرف شربت و شیرینی پرداختند و مجلس را ترک کردند.
در انتخابات تقلب شده!
مجلسی که در مدرسه نظامیه تشکیل شده بود، مجلسی موقت بود که نمایندگان آن از طریق آراء مردم انتخاب نشده بودند. بنابراین نظامنامه ای تدوین شد تا اولین انتخابات رسمی مجلس شورای ملی را برگزار کند. علاوه بر این، قرار شد فقط با حضور نمایندگان تهران مجلس شورای ملی را افتتاح کنند و منتظر نتیجه انتخابات شهرستانها نمانند! 14نماینده از قشرهای مختلف هم روی صحت این انتخابات نظارت داشتند. با این حال، بعضی از مورخان درستی انتخابات مجلس اول ملی را زیر سوال می دانند. ناظم الاسلام کرمانی در تاریخ بیداری ایرانیان مدعی است که «این مجلس بر وفق نظامنامه نمی باشد و دست تقلب و تدلیس در کار داخل شده» و معتقد است که متمولین با رشوه نتیجه انتخابات را تعیین کرده اند نمونه هایی هم برای اثبات ادعایش ذکر می کند. مرحله بعد تعیین روز تشکیل مجلس بود. ابتدا تصمیم داشتند افتتاح مجلس در نیمه شعبان باشد اما منصرف شدند.
یحیی دولت آبادی می نویسد: «قرار است روز پانزدهم شعبان که عید مولود صاحب الزمان است روز افتتاح رسمی مجلس شورا باشد ولی به دو ملاحظه تأخیر می شود؛ یکی به ملاحظه تمام شدن انتخابات و دیگر آنکه روز افتتاح مجلس عید مخصوص باشد و با عید مذهبی تداخل نشود.»
به این ترتیب در روز 13مهرماه 1285 مجلس با حضور علما، وزراء، شاهزادگان، اعیان و سفرای خارجه افتتاح شد و سه ساعت مانده به غروب مدعوین در اتاق برلیان عمارت گلستان جمع شدند و با خطابه شاه و مارش نظامی، افتتاح این مجلس را جشن گرفتند.دو روز بعد، یعنی در 15مهرماه 1285 مجلس اولین جلسه خود را تشکیل داد.
روزی که مجلس تمام شد
در دوم تیرماه 1287 محمدعلی شاه به کلنل لیاخوف روسی دستور به توپ بستن مجلس را داد که همین اتفاق مشروطه را در سراسر ایران بجز تبریز تعطیل کرد. یک سال و چند هفته بعد از به توپ بستن مجلس دوران استبداد صغیر آغاز شد که در نهایت به فتح تهران به دست مشروطهخواهان گیلان و اصفهان منتهی شد.
اما مجلس شورای ملی، قبل از آنکه تبدیل به مجلس شورای اسلامی شود 24دوره چهارساله را پشت سر گذاشت. آخرین انتخابات این مجلس که به نام انتخابات رستاخیزی شهرت داشت، آخرين مجلس دوران حكومت پهلوي بود را در تاريخ ١٧ شهريور ١٣٥٤افتتاح کرد که در آن به خاطر فضاي انقلابي كشور پنج نخست وزير در طي چهار سال روي كار آمدند كه هيچ کدام از آنها موفق به ادامه کار نشدند.
در نهایت این مجلس در روز 21 بهمن 1357 منحل شد و برای همیشه به کار خود پایان داد.
