چرا اوباما از توافق با ایران ناتوان است؟

به گزارش «تابناک»، نشریه آمریکایی «کریستین ساینس مانیتور» در مطلبی به آسیب‌شناسی روند مذاکرات هسته‌ای با ایران پرداخته و می‌نویسد: تلاش دولت اوباما در مقابل برنامه هسته‌ای ایران، به طور خاص بر ابزارهای تنبیهی متمرکز شده و تلاش دیپلماتیک بسیاری در این عرصه انجام نمی‌گیرد. به همین دلیل، منتقدان بر این باورند که شاید، این رویکرد دولت آمریکا اصل مذاکرات را به مخاطره بیندازد.

«اسکات پترسون»، تحلیلگر این نشریه اشاره می‌کند، دولت اوباما مجموعه‌ای از تحریم‌های شدید را علیه بانک مرکزی و بخش نفتی ایران اعمال کرده و هدفش، فشار بر ایران به منظور‌‌ رها کردن برنامه هسته‌ای این کشور بوده است.

با این حال، یک سال مذاکرات فشرده میان ایران و قدرت‌های جهانی، تنها به پیشرفت اندکی منجر شده است. اکنون، شماری از مقامات ارشد سابق و نیز تحلیلگران آمریکایی این ایده را مطرح می‌کنند که دل‌مشغولی کاخ سفید نسبت به مسیر فشار، ممکن است اثر معکوس داشته باشد و از دولت آمریکا می‌خواهند با تغییر جهت به سوی مسیر دیپلماتیک، توازن را برقرار سازد.

«جان لیمبرت»، معاون وزارت خارجه آمریکا در سال‌های ۲۰۰۹ و ۲۰۱۰ می‌گوید: «زمانی که آن‌ها درباره به اصطلاح سیاست دوجهتی صحبت می‌کردند، من در وزارت خارجه بودم. مشخص بود که کل موضوع بی‌معناست. هرگز دو جهت در میان نبود... بحث تحریم‌ها همه هوای موجود در اتاق را گرفته بود. ۹۵ درصد ماجرا، تحریم بود و تازه آن روز‌ها اوضاع بهتر بود».

لیمبرت که در جریان تسخیر سفارت آمریکا پس از انقلاب اسلامی مدتی در ایران ‌گروگان بوده، می‌افزاید: «یکی از دلایل تمرکز بر تحریم‌ها آن است که ما می‌دانیم چطور آن را انجام دهیم. این موضوع برای ما آشناست. علاوه بر این، برای انجام آن نیازی به تعامل با ایرانی‌ها نداریم، بلکه با انگلیس، سازمان ملل، روس‌ها و چینی‌ها تعامل می‌کنیم».

وی در تکمیل اظهارات خود می‌گوید: «با وجود تأکید بر دیپلماسی با ایران، این کار سخت است. هیچ کس نمی‌داند چگونه این کار را انجام دهد و هر بار که ما آن را امتحان می‌کنیم، شکست می‌خوریم و هر بار که شکست می‌خوریم، کار را‌‌ رها کرده و مشغول انجام آن چیزی می‌شویم که بهتر بلدیم».

اما لیمبرت تنها منتقد سیاست‌های دولت آمریکا نیست. «تام پیکرینگ»، معاون سیاسی پیشین وزارت خارجه آمریکا نیز می‌گوید: «وقتش رسیده که دولت به‌‌ همان میزان که به موضوع تحریم‌ها و استفاده احتمالی از نیروی نظامی تأکید می‌کند، روی موضوع مذاکرات نیز سرمایه گذاری کند».

می‌افزاید: «نخست و پیش از هر چیز، ما معتقدیم که رئیس جمهور باید چنین تصمیمی را بگیرد و بگوید «من به دنبال توافق هستم». سپس به افرادش دستور بدهد در راستای رسیدن به چنین توافقی حرکت کنند».

لیمبرت و پیکرینگ جزو ۳۵ نفری بودند که به تازگی با تهیه و تأیید گزارشی درباره ایران، خواستار تغییر جهت سیاست‌های آمریکا در قبال این کشور شدند. از جمله دیگر افراد این فهرست می‌توان به «زبیگنیو برژینسکی»، مشاور امنیت ملی دولت «کار‌تر» و «رایان کروکر»، سفیر پیشین آمریکا در عراق و افغانستان اشاره کرد.

تحلیلگر مانیتور با اشاره به این موضوع می‌نویسد، به نظر می‌رسد پیام این ۳۵ نفر، راه خود را به درون کاخ سفید پیدا کرده است، زیرا با وجود مخالفت‌های موجود، «جان کری»، وزیر خارجه آمریکا چند روز پیش از کنگره خواست تا دست نگه دارد: «در حال حاضر نیازی به افزایش فشار‌ها نیست... باید پنجره را جهت تلاش برای کار ‌روی کانال دیپلماتیک باز بگذارید».

در گزارش تهیه شده توسط «پروژه ایران» که توسط ۳۵ نفر مذکور به امضا رسیده، ضمن تأکید بر جلب فرصت‌ها در زمینه دیپلماسی، آمده بود، هرچند ممکن است سیاست‌های آمریکا موجب کند شدن توسعه برنامه هسته‌ای ایران شده باشد، ‌در عین حال، با افزایش مقاومت حکومت ایران در مقابل فشار‌ها، موجب کاسته شدن از گزینه‌های تعاملی نیز می‌شود».

این گزارش همچنین بیان می‌کرد که بعید است فشار‌ها به تنهایی به تغییر تصمیمات حکومت ایران منجر شود. در عین حال، دیپلماسی قوی‌تر که شامل تعهد به کاهش تحریم در ازای همکاری معتبر باشد، می‌تواند به ‌توافق منجر شود.

اما یکی از مسائل مهم در روند مذاکرات ایران، ماهیت پیشنهاد ۱+۵ است که از سوی ایران غیرمنصفانه ارزیابی می‌شود. «جیمز دابینز»، معاون وزارت خارجه آمریکا در دوره جورج بوش می‌گوید: «احتمالاً پاسخ این مسأله بسیار ساده است. ما باید پیشنهادمان درباره تخفیف تحریم‌ها را جذاب‌تر کنیم». به اعتقاد وی، تحریم‌ها باید به حال تعلیق دربیاید و در مقابل، ایران نیز آمادگی خود را برای تعامل نشان دهد.

اما مانیتور اشاره می‌کند که «پروژه ایران»، تنها نهادی نیست که به انتقاد از سیاست‌های آمریکا پرداخته است. اوایل ماه جاری میلادی نیز اندیشکده «شورای آتلانتیک» از دولت آمریکا خواست با تهیه یک نقشه راه، گام‌های متقابل و برنامه مناسب خود برای برداشته شدن تحریم‌ها را تهیه کند.

افزون بر این، «مؤسسه صلح بین‌المللی کارنگی» و «فدراسیون دانشمندان آمریکایی» این ماه اعلام کردند: «تمرکز غالب واشنگتن بر اجبار و تهدیدات نظامی، سیاستگذاران آمریکایی را در منگنه قرار داده است».

«گروه بین المللی بحران» نیز با انتشار گزارشی در ماه فوریه اشاره کرد، ایران و غرب، موضوع تحریم‌ها را از دو زاویه متفاوت مورد توجه قرار می‌دهند. در شرایطی که آمریکا و اروپا بر اساس تحلیل هزینه ـ فایده معتقدند که ایران سرانجام به خاطر سختی‌ها تسلیم خواهد شد، دیدگاه غالب در تهران این است که رنج کشیدن از تحریم‌ها، بهتر از تسلیم شدن در مقابل آن هاست.

به هر حال، اکنون این دیدگاه در میان کار‌شناسان و سیاستمداران آمریکایی رو به رشد است که سیاست‌های اوباما در مقابل ایران شکست خورده است. افرادی از قبیل «ولی نصر» نیز به این نکته اشاره می‌کنند و بر این باورند که سیاست اوباما نه تنها رفتار ایران را تغییر نداده، بلکه این کشور را به تسریع تلاش‌های هسته‌ای خود تشویق کرده است.

در پایان، «جیمز والش»، متخصص عدم اشاعه هسته‌ای در دانشگاه «ام آی تی» می‌گوید: «ما باید کاری انجام دهیم که ایرانی‌ها انتظار آن را ندارند. این کار سبب می‌شود آن‌ها اندکی تأمل کرده و بگویند شاید آمریکایی‌ها جدی باشند».

وی می‌افزاید: «تنها راهی که از طریق آن می‌توان این کار سخت را به انجام رساند، این است که رئیس جمهور ایالات متحده شخصاً وارد عمل شود. به جز این، ما همچنان به تکرار آنچه پیشتر انجام دادیم، ادامه خواهیم داد و هر بار تنها اوضاع بد‌تر خواهد شد».