مارش دولت با موسیقی سهام عدالت

به گزارش «تابناک»، در روزهایی که بحث واگذاری سهام عدالت مطرح بود، هیاهوی بسیاری پیرامون چند و چون این طرح و مزیت‌ها و معایب آن به راه افتاده بود. برخی آن را بازگشت به نوعی از سیستم اقتصادی سوسیالیستی منسوخ و برخی دیگر راهکاری اساسی برای رسیدن به عدالت اقتصادی و کاهش فقر در جامعه می‌دانستند.

بنا بر این گزارش، قرار بر آن بود که با واگذاری سهام بنگاه‌های دولتی به افراد فقیر و قشر کم درآمد جامعه، سهم این افراد در سرمایه‌های دولتی و ملی لحاظ شده و از شکاف طبقاتی در جامعه به شکلی اساسی کم شود. مخالفت‌ها در‌‌ همان زمان نیز پابرجا بود و بسیاری این راهکار را برای رسیدن به آن هدف اساساً مناسب نمی‌دانستند؛ اما دولت همچنان بر طرح خود پایبند بود و در پایان، قانون اجرای سهام عدالت به تصویب رسد.

امروز اما پس از گذشت مدت زمان بسیاریی از اجرای این طرح، انتقادات از نحوه اجرای آن است که فضای سهام عدالت را در بر می‌گیرد؛ انتقاداتی که دقیقاً در طرح هدفمندی یارانه‌ها نیز به نحوه عمل دولت وارد می‌شود.

همه مشمولین از سهام برخوردار نشده‌اند

ایرادتی که در این میان مطرح است، بیشتر از سوی نمایندگان مجلس مطرح می‌شود. رئیس کمیسیون برنامه و بودجه در این باره بر این باور است که اصل واگذاری سهام عدالت به منظور صاحب سرمایه کردن خانوارهای ایرانی به ویژه اقشار ضعیف خوب بود، ولی کند بودن روند واگذاری ایرادی است که به آن وارد بوده و هنوز همه مشمولین از این سهام بهره‌مند نشدند.

وی با تأکید بر اینکه هنوز مدیریت سهام عدالت به مردم واگذار نشده است، می‌گوید: از محل سهام عدالت سودی پرداخت شد، ولی این سود به دست آمده، ناشی از مدیریت کارآمد که بهره‌وری را در شرکت‌های مشمول سهام عدالت بالا برده باشد، نبوده است. در واگذاری سهام عدالت، هم مالکیت و هم مدیریت سهام باید واگذار می‌شد، ولی واگذاری مالکیت با واگذاری مدیریت همراه نبود و همین، موجب ناکارآمدی این طرح شد.

سهامی که تنها تبلیغات برای دولت بود

از سویی، یکی از اعضای کمیسیون اقتصادی می‌گوید که واگذاری سهام عدالت در یک دوره خاص و همزمان با انتخابات، بیشتر جنبه تبلیغاتی داشت، چرا که بخشی از کارگران از آن محروم ماندند.

وی نیز می‌گوید: کار واگذاری سهام عدالت نخست در راستای سیاست مردمی سازی اقتصاد بود، ولی اکنون که به پایان دوره دولت نزدیک می‌شویم، مردمی بودن این عمل پنهان مانده و مردم از سهامشان آگاهی ندارند. اجرای این سیاست هیچ سودی برای مردم و اقتصاد کشور نداشت و در راستای سیاست عمومی کردن اقتصاد به خوبی حرکت نکرد.

وی با پیش‌بینی از واگذاری فاز دوم سهام عدالت می‌گوید: گویا، واگذاری سهام عدالت به کارگران که در فاز اول از آن محروم شدند، در آستانه انتخابات به مرحله اجرا خواهد رسید که این پذیرفته نیست.

سهام عدالت، عملاً سهام دولتی است

نایب رئیس کمیسیون اقتصادی نیز بر بی‌فایدگی سهام عدالت در راستای مردمی کردن اقتصاد و تقویت اقتصادی اقشار ضعیف تأکید کرده و می‌گوید: به دلیل برنامه‌ریزی نادرست در واگذاری سهام بنگاه‌های دولتی، سهام عدالت هیچ تأثیری بر اقتصاد توده مردم و اقشار کم درآمد نداشت.

وی با اشاره به معایب اجرای این طرح می‌گوید: امکان برداشت منابع مالی اعم از سود تقسیمی، امکان فروش سهام و حق رأی در مجامع از سوی دارندگان سهام عدالت وجود ندارد؛ سهام عدالت اسمی به مردم واگذار شد و در عمل در اختیار دولت است.

خلاصه آن که همه این انتقادات منجر به آن شده است که برخی از احتمال تحقیق و تفحص مجلس از نحوه واگذاری سهام عدالت و بررسی اشتباهات یا تخلفات دولت در اجرای آن، سخن بگویند. گفته می‌شود که طرح تحقیق و تفحص از سهام عدالت، پس از تعطیلات مجلس از سوی کمیسیون اقتصادی مجلس کلید می‌خورد.

سهام عدالت یا سهام دولت برای تبلیغات؟ مردمی‌سازی اقتصاد یا کشیدن پوششی مردمی بر اقتصاد ذاتاً دولتی؟

شاید اکنون باید بازبینی جدی در انتقاد کسانی که معتقد بودند، ایده اجرای سهام عدالت یعنی بازگشت به اقتصاد سوسیالیستی منسوخ شده، انجام داد، زیرا اساساً آن گونه که مطرح است، اتفاق خاصی با اجرای سهام عدالت در جامعه رخ نداده که بتوان از آن به عنوان تغییر کلی یا جزیی سیستم اقتصادی یاد کرد.