چشمانداز و امکانات توسعه
سند چشمانداز بیست ساله جمهوری اسلامی ایران، سندی بلند مدت و در واقع سند آیندهنگری کشور به شمار میرود. این سند در پی آن است که یک دیدگاه و دورنمای بلند مدت و دراز مدت را بر برنامه ریزی کشور حاکم کند و اهداف کلی توسعه کشور دچار خدشه نشود و بدون تلاطم و به دور از کوتاهنگری و بخشی نگری، کشور راه خود را بپیماید.
کشور ما تا پیش از سال 1327 شمسی، برنامه توسعه نداشت. در سال 1327 و با مشاوره آمریکاییها مقرر شد سازمانی متولی امور برنامه ریزی در کشور به وجود بیاید و از آن سال به بعد، کشور ما دارای برنامههای میان مدت پنج ساله با نام برنامه توسعه عمرانی بوده است.
اجرای این برنامهها در زمان ملی شدن صنعت نفت و تحریم نفتی ایران و دو دهه بعد و در زمانی که فروش نفت ایران به رقم سالیانه بیست میلیارد دلار در سال رسید، دچار مشکل شد. پس از انقلاب برنامههای توسعه به طور عملی وجود نداشت و نخستین برنامه توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور در سال 1368 آغاز شد. تاکنون چهار برنامه توسعه به اجرا درآمده و برنامه پنجم توسعه از سال 1386 آغاز شده است.
در گفتوگو با دکتر محمد ستاری فر، اقتصاددان و استاد دانشگاه که در سالهای 1380 تا 1383 رئیس سازمان مدیریت و برنامه ریزی بوده، در مورد چگونگی تهیه و تدوین سند چشمانداز بیست ساله کشور گفتوگو کردیم. سازمان مدیریت و برنامه ریزی در سال 1378 با ادغام سازمان برنامه و بودجه و سازمان مدیریت امور استخدامی تأسیس شد و سرانجام در سال 1386 و در دولت اول دکتر محمود احمدی نزاد منحل شد و وظیفه بودجه زیری، برنامه ریزی و نظارت فرابخشی این سازمان بر دستگاههای اجرایی به معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور سپرده شد.
• نزدیک یک دهه پیش، سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور با همکاری مجمع تشخیص مصلحت نظام، کار تهیه و تدوین سند چشمانداز 20 ساله را آغاز کرد. آن موقع که سند چشمانداز تدوین شد، در کشور ما چه شرایطی وجود داشت و ما دنبال چه اهداف استراتژیکی بودیم؟
ـ من چون خودم در تهیه این دست داشتم، نمیتوانم در مدت چند دقیقه دیدگاه خود را مطرح کنم و واقعا در این قضیه عاجز هستم. چون نیاز دارد که مقدمه ای را برای آن بگویم و آن را توضیح دهم.
• اهدافی در سند چشمانداز تعریف شده است. موقعی که داشتید این سند را با همکاری برخی نهادهای دیگر تهیه میکردید، این اهداف را در چه مواردی میشود خلاصه کرد؟
ـ ما به مدت دو و نیم سال روی این سند یک صفحهای کار کردیم؛ بنابراین، نمیشود در چند دقیقه در این زمینه توضیح داد.
• این که سند چشمانداز تهیه شدف تهیه این سند چقدر کار دولت بود و تا چه حد کار کارشناسی مجمع تشخیص مصلحت؟
ـ تقریبا همه کار آن مال دولت بود و بعد هم مجمع در نشستهایی که برگزار کرد به نوعی متن تهیه شده را ویرایش و متن نهایی را با ادبیات خاص خودش تهیه کردند.
• تهیه این سند تا چه میزان برگرفته از سند چشمانداز بلند مدتی بود که دولت ماهاتیر محمد برای کشور مالزی تهیه کرده بود؟
ـ اصلا سند چشمانداز ربطی به آن ندارد.
• برنامه 2020 مالزی هم اهداف بلند مدت را برای توسعه مالزی تعریف کرده بود و برنامه پنج ساله در قالب آن اجرا میشد؟
ـ نه، به آن ربطی نداشت. بحث ایده گرفتن یک موضوع است؛ اما سند چشمانداز برخاسته از تحلیل مسائل اقتصادی و اجتماعی داخل کشور و آینده نگری داخل کشور است و ارتباطی با کاری که در مالزی شده، ندارد.
• برنامههای بیست ساله درازمدت و نیز برنامههای کوتاه مدت و میان مدت هم داشتهاند؟
ـ در همه جای دنیا، برنامهریزی و آیندهنگری، علم است. چشمانداز، علم است. میتوانید این اسناد را بردارید و با هم مقایسه کنید و ببینید مثل هم هستند یا نه. اگر بگویید شما مثل آنها، من میگویم که سندهای چشمانداز ما متفاوت است. اگر بگویید که آنها چشمانداز داشتهاند، میگویم بله آنها زودتر از ما سند چشمانداز داشتهاند.
• در مالزی بحث این بوده است که در بیست سال چقدر درآمد سرانه افزایش پیدا کند، ولی در مورد سند کشور خودمان، سراغ این موضوع رفته اید که قدرت اول منطقه ای شویم؟
ـ ما وضع کشور خودمان از اول انقلاب تا سال 1380 شمسی را تحلیل و قوتها و ضعفها را مشخص کردیم. یک آیندهنگری داشتیم. بر پایه آن حرفهایی مطرح شده است. همه این حرفها مستند است؛ یعنی سند دارد. بند بند سند چشمانداز و کلمه به کلمه آن سند دارد؛ مثلا درباره این که چرا گفتهایم مردسالاری و چرا گفتهایم آزادی، برای آن سند داشتیم و بحثهای ما مستند بود. این که چرا گفتهایم ایران رتبه نخست منطقه را داشته باشد، همه این موارد با اگر و مگر و سند همراه بوده است.
• در مورد این که در سند چشمانداز بیست ساله تأکید شده است که ایران قدرت نخست منطقه خاورمیانه باشد، واقعا بر پایه واقعیتها بود یا گمان میکردید میتوانیم به ایدهآلهایی برسیم؟
ـ ایده آل نبوده است. رشد اقتصادی ما 6 /7 درصد بوده است. کار کردیم و گفتیم این توانایی را داریم، این فرصت هست و ما این امکانات را داریم. در نتیجه میتوانیم در منطقه با این امکانات و با رشد 8 درصدی، رتبه نخست شویم.
• بقیه کشورهای رقیب ما از جمله ترکیه و عربستان قاعدتا بیکار نمینشینند تا ما مقام نخست اقتصادی منطقه را به دست آوریم؟
ـ ما نگفتیم آن کشورها بیکار مینشینند. ما گفتیم این جمعیت و فرصت و امکانات را داریم و در سی سال از این فرصت کمتر بهره گرفتیم.
منبع: ویژه نامه ملت ما
