6 سايت تالابی كشور در فهرست قرمز

در آستانه روز جهاني تالابها (2 فوريه/13 بهمن) اعلام شد كه همچنان 6 سايت تالابي ايران در فهرست تالابهاي داراي تغييرات شديد اكولوژيك يا «فهرست قرمز» كنوانسيون رامسر قرار دارند و ايران پيشنهاد افزوده شدن يك سايت تالابي جديد را نيز به فهرست تالاب‌هاي بين‌المللي جهان ارايه كرده است.

ايران بنيانگذار كنوانسيون رامسر (كنوانسيون حفاظت از تالابهاي جهان) است كه در اين فهرست بيشترين تالابهاي ثبت‌شده به ترتيب متعلق به انگليس، مكزيك و استرالياست.

در حالي كه ارزش اكولوژيك تالابها 10 برابر جنگل‌ها و 200 برابر زمين‌هاي زراعي است، تالابهاي 27 كشور در قالب 48 سايت تالابي در فهرست مونترو كنوانسيون رامسر (فهرست قرمز) قرار گرفته‌اند كه به ترتيب يونان با 7 تالاب، ايران 6 تالاب، جمهوري چك با 4 تالاب، بيشترين مونترو تالابها را دارند. همچنين نام 32 تالاب 20 كشور جهان نيز به دليل بهبود شرايط اكولوژيكي تالابهايشان از اين فهرست خارج شده است.

شناسايي بيش از 84 تالاب در ايران با اهميت بين‌المللي

بر اساس برآورد مركز نظارت و پايش محيط زيست جهاني وسعت تالابهاي جهان 570 ميليون هكتار است كه تقريبا 6 درصد مساحت كره زمين را تشكيل مي‌دهند. طبق تقسيم‌بندي كنوانسيون رامسر 42 تيپ تالاب در سه دسته اصلي «تالاب‌هاي ساحلي ـ دريايي»، «تالاب‌هاي داخل خشكي» و «تالاب‌هاي مصنوعي» در جهان وجود دارد و در ايران بيش از 84 تالاب با اهميت بين‌المللي شناسايي شده است كه از بين آنها تا كنون 24 رامسر سايت با مساحت يك ميليون و 486 هزار و 438 هكتار در كنوانسيون رامسر ثبت شده‌اند.

اين در حاليست كه به گفته كارشناسان تغييرات كاربري اراضي تالابي، عدم رعايت حق‌آبه طبيعي محيط‌هاي طبيعي از سوي مجريان مختلف طرح‌هاي آبي، عدم ملاحظات زيست محيطي در پروژه عمراني ورود آلاينده‌هاي مختلف بيولوژيكي، شيميايي و فيزيكي به محيط‌هاي تالابي، شكار و صيد غيرمجاز، بي‌رويه و قاچاق، خشكسالي‌هاي پي در پي كه قطعا بخشي از آن به دلايل تغييرات اقليم در سطح جهاني تاثير مي‌گذارد و بهره‌برداري بي‌رويه از منابع آبي زيرزميني در اطراف تالابها و نجات تالاب‌هايي مانند اروميه نيازمند عزمي جدي در تمامي بخش‌هاست.

دكتر فاضل، معاون محيط طبيعي و تنوع زيستي سازمان حفاظت محيط زيست با اشاره به اين كه اخيرا تالاب‌هاي «آلاگل، آلماگل و آجي‌گل» از فهرست تالابهاي داراي تغييرات شديد اكولوژيك كنوانسيون رامسر خارج شدند، به ايسنا گفت: ايران در تلاش است تا درياچه زريوار را نيز به فهرست رامسر سايت‌هاي خود اضافه كند كه در اين خصوص اقدامات لازم انجام شده است.

وي با اشاره به اين كه تالاب به مكاني اطلاق مي‌شود كه آب عامل اصلي براي محيط زيست گياهي و جانوري آن باشد، افزود: كليه محيط‌هاي رودخانه‌اي‌، درياچه‌ها، كرانه‌هاي ساحلي، جنگل‌هاي حرا، لجن‌زارها، تپه‌هاي مرجاني و محدوده‌هايي از سواحل درياها و درياچه‌ها كه عمق آنها در پايين‌ترين حد جزر بيش از 6 متر نباشد، در زمره تالابهاي طبيعي قرار مي‌گيرد. همچنين محيط‌هاي آبي ساخته بشر نيز نظير حوضچه‌هاي پرورش ماهي و ديگر سدها، كانال‌هاي آب و غيره نيز در زمره تالابها قرار مي‌گيرند.

معاون محيط طبيعي و تنوع زيستي سازمان حفاظت محيط زيست با اشاره به ارزش‌هاي اكولوژيك و اقتصادي تالابها گفت: توليد و ذخيره‌سازي آب، حفظ و توسعه تنوع‌زيستي گياهي و جانوري، مهار سيل و جلوگيري از فرسايش، پالايش محيط، كانون‌هاي گردشگري، تثبيت آب و هواي محلي بويژه تعديل درجه حرارت، تامين غذا و توليد فراورده‌هاي شيلاتي و پرندگان (بطوريكه بيش از دو سوم از برداشت محصول ماهي جهان به سلامت مناطق تالابي بستگي دارد) و ... از ارزش‌هاي اكولوژيك و اقتصادي تالابها به حساب مي‌آيد.

وي با اشاره به اينكه ايران بايد در قبال اين كنوانسيون پاسخگو باشد، افزود: اضافه كردن تالاب جديد به اين فهرست نيازمند پذيرش مسووليت جديد است.

معاون محيط طبيعي و تنوع زيستي سازمان حفاظت محيط زيست با اشاره به اين كه 6 سايت تالابي بين‌المللي ثبت‌شده كشورمان در كنوانسيون رامسر در معرض تهديد و تغييرات شديد اكولوژيكي قرار دارند افزود: از 22 تالاب ثبت شده ايران در كنوانسيون رامسر، تالاب‌هاي «شورگل، يادگارلو و درگه سنگي»، «مجموعه تالاب انزلي»، «شادگان، خورالاميه و خورموسي»، «نيريز و كميجان»، «انتهاي جنوبي هامون پوزك» و «هامون صابري و هامون هيرمند»، 6 سايت تالابي هستند كه در معرض تغييرات اكولوژيكي بوده و به همين دليل در فهرست «مونترو» رامسر قرار گرفته‌اند.

وي افزود: تالاب‌هاي «شورگل، يادگارلو و درگه سنگي» به وسعت 2500 هكتار در سال 1990 به دليل احداث سازه‌هاي آبي و سد حسنلو (سد شورگل) كه موجب شده اين تالاب از آب شور به آب شيرين تبديل شود و ايجاد زهكش سد حسنلو كه باعث خشك شدن تالاب‌هاي «يادگارلو و درگه سنگي» شده است، همچنين برداشت بي‌رويه از آبهاي زيرزميني و راندمان پايين آبياري كشاورزي، «مجموعه تالاب انزلي» به وسعت 15 هزار هكتار در سال 1993 به دليل رسوبات ناشي از تخريب جنگل و مراتع بالادست كه موجب كاهش عمق تالاب از 6 به 2متر طي 30 سال گذشته شده است، ورود پسابهاي شهري و صنعتي و كشاورزي و ورود گونه غيربومي آزولا از سوي وزارت جهاد كشاورزي، تالابهاي «شادگان، خورالاميه و خورموسي» به وسعت 400 هزار هكتار در سال 1993 به دليل آلودگي‌هاي نفتي و زهكش‌هاي بسيار شور صنايع كشت و صنعت نيشكر جنوب، «نيريز و كمجان» به وسعت 108 هزار هكتار در سال 1990 به دليل خشك شدن تالاب و كمبود آب و بهره‌برداري از منابع آبي براي كشاورزي و تالابهاي «انتهاي جنوبي هامون پوزك» به وسعت 10 هزار هكتار و «هامون صابري و هامون هيرمند» به وسعت 50 هزار هر دو در سال 1990 به دليل ايجاد سازه‌هاي آبي در افغانستان، تخصيص آب براي مقاصد شرب و كشاورزي از سوي ايران و افغانستان و ورود ماهي غيربومي «آمور» از سوي شيلات كه نسل ني‌هاي منطقه را از بين برده است در فهرست مونترو كنوانسيون رامسر قرار گرفته‌اند.

معاون محيط طبيعي و تنوع زيستي سازمان حفاظت محيط زيست در خصوص فهرست مونترو كنوانسيون رامسر گفت: تالاب‌هايي كه دچار تغييرات شديد اكولوژيكي شده‌اند در مونترو ليست كنوانسيون رامسر قرار مي‌گيرند كه اين تالاب‌ها يا دچار دستكاري انسان يا تغييرات اقليمي شده‌اند كه برگشت به شرايط طبيعي آنها نيازمند اعمال مديريت‌هاي ويژه در جلوگيري از تغيير كاربري‌ها و استفاده انساني، تامين حق آبه مورد نياز، عدم تجاوز به عرصه‌هاي تالابي و ... است.

وي با اشاره به اينكه مجموعه سايت تالابي «آلاگل، آلماگل و آجي‌گل» از فهرست مونترو كنوانسيون رامسر خارج شده‌اند گفت: در عين حال پيگيري‌هاي لازم در خصوص خروج سايت تالابي «يادگارلو و درگه سنگي» نيز در حال انجام است كه اميدواريم در سال جاري ميلادي اين مهم محقق شود.

فاضل در خصوص آخرين اقدامات انجام شده براي تالاب‌هايي كه دچار تغييرات شديد اكولوژيكي در كشور شده‌اند گفت: در خصوص سايت تالابي «شورگل، يادگارلو و درگه سنگي» موضوع تامين حق‌آبه از سد حسنلو و تعيين حدود تالاب، حذف عوامل تخريب، جلوگيري از توسعه چاه‌هاي كشاورزي و مديريت منابع آب در حال پيگيري است كه به نظر مي‌رسد مي‌توانيم اين سايت تالابي را از فهرست مونترو كنوانسيون رامسر خارج كنيم.

وي در خصوص «مجموعه تالاب انزلي» نيز گفت: پروژه‌اي با همكاري مركز همكاري‌هاي ژاپن (جايكا) در حال انجام است از سوي ديگر موضوع نسب تله‌هاي رسوب‌گير، جلوگيري از ورود پساب‌ها و سموم كشاورزي، كنترل منابع آب، جلوگيري از تبديل اراضي تالابي به كشاورزي و مديريت پسماندهاي كشاورزي در خصوص اين تالاب در حال انجام است. هرچند معتقديم يكي از سخت‌ترين اقدامات مي‌تواند خروج تالاب انزلي از فهرست تالاب‌هاي دچار تغييرات شديد اكولوژيكي باشد.

معاون محيط طبيعي و تنوع زيستي سازمان حفاظت محيط زيست به سايت تالابي «شادگان، خورالاميه و خورموسي» اشاره كرد و گفت: اين سايت يكي از سايت‌هاي طرح حفاظت از تالاب‌هاي بين‌المللي ايران است و يكي از مهمترين مشكلات آن موضوع صنايع اطرافش است. لذا پيگيري‌هايي نيز در اين خصوص همچنين در خصوص تعيين حق‌آبه، جلوگيري از تغيير كاربري و تخريب اراضي در آن صورت گرفته و طرح پايلوت تالاب شادگان نيز با همكاري با جوامع محلي در حال انجام است.

وي به سايت تالابي «نيريز و كمجان» اشاره كرد و افزود: ‌در خصوص تامين حق‌آبه اين تالاب با وزارت نيرو مذاكره شده و پيشرفت‌هاي خوبي صورت گرفته كه اميدواريم تعرض و استفاده بي‌رويه از آب اين تالاب كه يكي از عوامل تخريب آن است هرچه سريعتر متوقف شود. از سوي ديگر در تلاشيم با همكاري جوامع محلي و روستايي كودهاي شيميايي را در اطراف اين تالاب حذف و نسبت به كشت ارگانيك محصولات زراعي اقدام كنيم.

فاضل به 2 سايت تالابي هامون اشاره كرد و به ايسنا گفت: مهمترين موضوع تالاب‌هاي هامون تامين حق‌آبه آنهاست كه در اين خصوص مذاكرات متعددي با طرف افغاني داشتيم و كارگروه مشتركي نيز در اين زمينه تشكيل شده است كه اميدواريم طرف افغاني به تعهدات خود در خصوص تامين حق‌آبه اين تالاب عمل كند.

وي در خصوص وضعيت ساير تالاب‌هاي بين المللي كشور نيز گفت: به نظر مي‌رسد به جز درياچه اروميه و تالاب گاوخوني كه تغييرات شديد اكولوژيكي دارند در ساير تالاب‌ها مشكلي نداشته باشيم اما در صورت ادامه اين روند، اين دو تالاب به فهرست مونترو كنوانسيون رامسر افزوده خواهد شد.

معاون محيط طبيعي و تنوع زيستي سازمان حفاظت محيط زيست تاكيد كرد: دولت‌هايي كه تالاب‌هاي آنها در ليست «مونترو» قرار گرفته است، بايد تلاش كنند تا مشكلات اين تالاب‌ها رفع شود تا شاخص آنها به وضعيت مطلوب تغيير يابد.

وي در پايان تاكيد كرد: تالاب‌ها سرمايه‌هاي ملي هستند و زندگي ما وابسته به آنهاست و بايد تلاش كنيم تا اين نعمت الهي را به نسل‌هاي بعدي تحويل دهيم.

امسال دوم فوريه 2012 ميلادي/ 13 بهمن ماه 90 مراسم روز جهاني تالاب‌ها در شهر انزلي استان گيلان برگزار مي‌شود كه شعار امسال آن «گردشگري تالاب‌ها يك تجربه بزرگ» است.

هدف از انتخاب اين شعار ايجاد حس آگاهي در بين مردم درباره نقش گردشگري در محيط زيست‌هاي گوناگون بوده است. به مناسبت اين روز دپارتمان‌ها و سازمان‌هاي مختلف دولتي و خصوصي در بسياري از كشورهاي دنيا سمينارها، كنفرانس‌ها، گردهمايي‌ها و بسياري از برنامه‌هاي ديگر را برگزار خواهند كرد تا بر مزاياي تالاب‌ها براي مردم و حيات وحش به لحاظ اطمينان از دستيابي به اقتصادهاي قوي تر، پايداري احشام،‌ سلامت مردم و حفظ اكوسيستم‌ها تاكيد كنند.

بر اساس اعلام دانشمند‌ان و محققان دانشگاه «بوتسوانا» اين موضوع مشخص شد كه اين ارزش تالاب‌ها تنها مختص به مساله حفاظت از تنوع زيستي نيست، بلكه اين نوع از مناطق دست نخورده طبيعت مي‌توانند در جذب گردشگر نيز مؤثر واقع شوند.

لازم به ذكر است كنوانسيون رامسر يا كنوانسيون تالاب‌ها پيماني بين‌الدولي است كه در دوم ماه فوريه 1971 /13 بهمن ماه 1349 در رامسر به امضاء رسيد.

اين كنوانسيون اولين پيمان بين الدولي جهاني است كه نگاهي تازه به حفاظت و بهره‌برداري پايدار از منابع طبيعي داشته، ولي با اين وجود در مقايسه با پيمان‌هاي مشابه بعدي مقرراتي كلي و ساده دارد و بر حفاظت و بهره‌برداري معقول از تالاب‌ها به خصوص در جهت فراهم ساختن زيستگاهي براي پرندگان آبزي تاكيد مي‌كند، با اين وجود طي گذشت سال‌ها گستره ديد خود را چنان افزايش داده كه تمام ابعاد حفاظت و بهره‌برداري معقول از تالاب‌ها را در بر مي‌گيرد و تالاب‌ها را در زمره اكوسيستم‌هايي مي‌داند كه در حفاظت از تنوع‌زيستي و رفاه جامعه بشري اهميت فوق‌العاده‌اي دارد.

كنوانسيون رامسر در سال 1975 جنبه قانوني يافت و هم اكنون 160 كشور عضو رسمي دارد و يكهزار و 994 تالاب با اهميت بين‌المللي با مجموع مساحت 191 ميليون و 860 هزار و 656 هكتار را در سطح جهان به ثبت رسانده است.

منبع: ایسنا