«نگاه شما»: درباره دلار کی مقصر است؟

یکی از بینندگان «تابناک» در مطلب ارسالی برای «نگاه شما» نوشته است:

در مورد نابسامانی قیمت ارز که یک سال عمر دارد و در این چند ماه به اوج خود رسیده باید گفت که زاویه دید یک شهروند عادی، فارغ از هر گونه دسته بندی سیاسی و اقتصادی و دولتی و بازرگانی، خالی از لطف نیست.

به نظر اینجانب اتفاقاتی که منجر به صعود قیمت دلار تا 1600 تومان افتاد ناشی از اتفاقات پیچیده و غیر قابل فهم نیست.

بر خلاف ادعای برخی مسئولان که این اتفاق را ناشی از جو روانی و سفته بازی میدانند اعتقاد دارم تمامی اتفاقات صد در صد ناشی از اقدامات اقتصادی خود مسئولین است.

اصولا خود جو روانی و تمایل مردم یا دلالان به خرید دلار خود نتیجه اقدامات اقتصادی ریز و درشت دولت و بانک مرکزی است و نه اینکه علت و عامل ایجاد کننده باشند.

در مورد کم کاری و اقدامات نا به جای دولت و بانک مرکزی لیست طولانی ای میتوان نوشت. از جمله این «شایعه اثبات نشده» که دولت برای کسری بودجه شدید خود بازار ارز را ملتهب کرده تا با افزایش درآمد ریالی خود کسری را تأمین کند.

ولی این دلیل دور از ذهن است، چون احتمالا دولت خود می‌داند که اگر به چنین اقدامی دست بزند ظرف مدت کوتاهی هزینه‌های بیشتر و کسری بودجه بیشتر در سال آینده گریبان دولت و مردم را خواهد گرفت.

فارغ از آن لیست طولانی اتهامات اثبات نشده، فقط می‌خواهم به سه مورد اشاره کنم که در درستی آنها شکی نیست و منابع مختلف آن را تأیید می‌کنند:

1 ـ فاصله بسیار زیاد نرخ تورم و نرخ بهره بانکی: دولت و بانک مرکزی از ابتدا میدانستند که بعد از حذف یارانه‌ها باید انتظار افزایش تورم را داشته باشند با این حال در حال حاضر نرخ تورم به بازه 20 تا 25 درصد صعود کرده است، ولی نرخ بهره بانکی 12 درصد است. پس دور از انتظار نیست مردمی که از افت ارزش پول خود و کاهش قدرت خریدشان که از تورم ناشی شده، نگران (یا حتی عصبانی) شده باشند و تمام پس انداز خود را از بانک در بیاورند تا بلکه با خرید دلار و یورو از کاهش ارزش پس انداز خود جلوگیری کنند.

برخی از کارشناسان از سال‌های 81 تا 85 به عنوان سال‌هایی برای ثبات نرخ ارز مثال می‌آورند، ولی وقتی این موضوع را یادآور می‌شویم باید به یاد بیاوریم که در آن سال‌ها تورم بین 12 تا 16 در نوسان بود و هیچ گاه از رقم 16 بالا نیامد. در همان سال‌ها برخی بانک‌های خصوصی تا 28 درصد سود بانکی بابت سپرده‌ها پرداخت می‌کردند، که این رقم نه تنها تورم را خنثی می‌کرد بلکه اختلاف مثبت12 درصدی آن با نرخ تورم باعث می‌شد مردم پول شان را در بانک‌ها سپرده گذاری کنند.

2 ـ تزریق ارز به قیمت نزدیک به بازار آزاد با استفاده از صرافی‌های خاص و صرافی‌های بانکی دولتی: در اینجا بگذارید مثالی بزنم: ماه رمضان، بانک مرکزی به بهانه این ماه، بازار را از حتی یک بسته دلار خالی نگه داشت. در انتهای ماه بازاری که تشنه ارز بود و قیمت ارز در آن رشد پیدا کرده بود منتظر عرضه ارز از سوی بانک مرکزی بود.

در کمال تعجب صرافی‌هایی منتخبی که ادعا میکردند دارند دلار از بانک مرکزی میگیرند به جای اینکه دلار را به نرخ رسمی و پایین تر از 1120 تومان به بازار بدهند آنرا به 20 تا 10 تومان ارزان تر از قیمت ملتهب بازار عرضه کردند. این اتفاق نه یکبار و 2 بار بلکه بارها اتفاق افتاد و هر بار که عرضه ارز در مقیاس وسیعی و نزدیک به قیمت بازار اتفاق می‌افتد کف بازار بر روی آن قیمت قفل می‌شد و قیمت از آن پایین تر نمی‌آمد.

3 ـ فروش سکه با احتساب قیمت دلار آزاد: به نظرتان در چند ماه گذشته بازار نرخ دلار را از کجا برداشت می‌کرد؟ من به شما خواهم گفت: از قیمت متورم سکه. سکه‌های طلا مقدار خاصی طلای خالص دارند و قیمت سکه از ضرب گرم طلایی که سکه دارد (7.3 گرم 24 عیار) در قیمت جهانی یک گرم آن بر حسب دلار به دست میاید. تا اینجا مشکلی نیست، مشکل از آنجا شروع می‌شود که بانک مرکزی دست به فروش یا حراج سکه با دلار بالاتر از نرخ رسمی (1050 تا 1080 تومان) می‌زند. ابتدا سکه را با احتساب قیمت دلار 1120 به بازار مصرف عرضه کرد. سپس 1170 و بعد به تدریج 1250 و 1300 و حتی 1350 و 1400. در حال حاضر نیز سکه پیش فروش شده با دلار 1500 تومانی پیش فروش می‌شود. به راستی باید از دولت و بانک مرکزی پرسید، در حالی که ادعا دارید دستی در التهاب بازار ندارید، علت فروش سکه با احتساب دلار‌هایی بالاتر از 1100 تومان چیست؟

البته به این سه مورد مورد چهارمی هم می‌توان اشاره کرد: فروش ارز به مسافرین با قیمتی تا 200 تومان گران تر از نرخ رسمی، محدود کردن به 2000 دلار و در مراحل بعدی محدودیت‌های بیشتر از جمله سالی یک بار شدن و نصف شدن آن. در حال حاضر هم 1350 تومانی شدن این دلار مسافرتی. همه و همه این علامت را به بازار میدهد: دلار گران و گران و گرانتر.

کلام آخر اینکه، با فرض تعهد بانک مرکزی و دولت به بازگرداندن قیمت می‌بایست هر چه سریعتر جلوی گران فروشی ارز و سکه و افزایش نرخ بهره اقدام شود. حتی چند روز در اصلاح مواردی که به آنها اشاره شد، موجب افزایش هر چه بیشتر قیمت ارز و تشدید تورم خواهد شد و نتایجی برای اقتصاد ایران به بار خواهد آورد که تا مدت‌ها اثرات آن باقی خواهد ماند.