دستاورد سفر لاتینی احمدينژاد چه بود؟
روزنامه ملت ما نوشت:
همانطور كه مشاهده ميشود تركيب هيئت همراه نشان از اهداف اقتصادي اين سفر بوده است، اما با توجه به محدوديتهاي اقتصادي كشورهاي مقصد و دشواريهايي كه مسئولان اين كشورها براي همكاري با ايران از سوي امريكا با آنها مواجه هستند بايد ديد كه اين سفر چه دستاوردهايي براي ايران داشته است. بهطور كلي بايد گفت كه ايران با توجه به تحت فشار گرفتن از سوي «مجامع بينالمللي» در پي يافتن متحدان جديد و گسترش بخشيدن به روابط فعلي خود است.
بدون ترديد ميتوان گفت كه مهمترين كشور متحد ايران در منطقه امريكاي لاتين ونزوئلا است. احمدينژاد و هيئت همراه نيز بيشترين مذاكرات و گفتوگوهاي خود را در كشور ونزوئلا انجام دادند. علاوه بر اين روابط دوستانه ميان ايران و ونزوئلا از عوامل مهم نگراني واشنگتن بوده است. سفر رئيسجمهور ايران به امريكاي جنوبي با توجه به تهديدهاي امريكا و اعمال فشارهاي بينالمللي بر ايران در حالي آغاز شد كه هوگو چاوز هشدارهاي امريكا درباره برقراري ارتباط با ايران را ناديده گرفته و به ادامه ارتباط نزديك با ايران تمايل نشان داده است.
كارشناسان امور بينالملل ميگويند كه در صورت موفقيت احمدينژاد در هم پيماني با كشورهاي امريكاي لاتين، تهديدات چاوز در زمينه توقف صادرات نفت به امريكا ادامه يافته و واشنگتن مجبور ميشود كه از فشارهاي بينالمللي خود عليه ايران بكاهد. در روند مذاكرات محمود احمدينژاد و هوگو چاوز با اشاره به روابط راهبردي دو كشور ايران و ونزوئلا، افزايش روزافزون سطح روابط و تعاملات سياسي و اقتصادي تهران ـ كاراكاس را به نفع دو ملت و صلح و امنيت جهاني دانستند.
در مذاكرات ميان احمدينژاد و چاوز و با هدف افزايش مبادلات دوجانبه بر سر محورهايي از جمله تجديد اراده مبني بر گسترش هر چه بيشتر همكاري در كليه حوزهها، ادامه مبادله هيئتهاي رسمي در سطوح مختلف با هدف رايزني در راستاي گسترش و تعميق همكاري گسترده، تعميق همكاري گسترده دو جانبه جاري بين دو كشور و رد سياستهاي زورمدارانه برخي از قدرتهاي جهاني به توافق نائل شدند. در جريان سفر احمدينژاد به ونزوئلا، دو يادداشت تفاهم نيز ميان مقامات دو كشور به امضا رسيد.
يادداشت تفاهم ايجاد گروه دوجانبه براي همكاري و پيگيري متمم اقتصادي و توليدي راهبردي و يادداشت تفاهم آموزش و توانمندسازي در بخش نانو و نانوتكنولوژي، دو تفاهمنامهاي بود كه در حضور رئيسان جمهور ايران و ونزوئلا امضا شد. ايران در هفتاد طرح اقتصادي به ارزش هفده ميليارد دلار با ونزوئلا در زمينههاي انرژي و تاسيسات مشاركت دارد.
از نظر كارشناسان هر چند بخش اعظم اين طرحها در مراحل ابتدايي هستند ولي نشانههايي که ديده ميشود حاكي ازاين است كه همكاريهاي ايران با اين كشورها در زمينههاي دفاعي و امنيتي نيز به سرعت در حال رشد است. رئيسجمهوري اسلامي ايران در سفر به امريكاي لاتين همچنين در مراسم تحليف رئيسجمهور انقلابي و ضدامپرياليستي نيكاراگوئه حضور يافت.
ديدار و مذاكره با دانيل اورتگا رئيسجمهوري نيكاراگوئه درباره مسائل مهم منطقهاي و بينالمللي و شركت در مراسم تحليف وي از مهمترين برنامههاي سفر دكتر احمدينژاد به نيكاراگوئه بود. رئيسجمهور نيكاراگوئه با حمايت قاطع خود از حق ملت ايران در برخورداري از انرژي صلحآميز هستهاي گفت: حق هر ملتي است كه از انرژي صلحآميز هستهاي استفاده كند و هيچ كس نميتواند اين حق را از هيچ ملتي سلب كند.
مقصد بعدي احمدينژاد كوبا بود. احمدينژاد در سفر يكروزهاش به كوبا علاوه بر ديدار و مذاكره با همتاي كوبايي خود رائول كاسترو، با فيدل كاسترو رهبر انقلاب كوبا نيز ديدار و مذاكرهاي مفصل و مشروح داشت و در دانشگاه تاريخي و باسابقه هاوانا نيز براي دانشگاهيان اين كشور به ايراد سخنراني پرداخت.
در ديدار احمدينژاد با رئيسجمهور كوبا كاسترو با اشاره به اينكه ايران و كوبا از روابط استراتژيك و راهبردي برخودار هستند، بر ضرورت هماهنگي و تعاملات هر چه نزديكتر تهران – هاوانا در تمامي زمينهها تاكيد كرد. آخرين مقصد رئيسجمهور ايران كشور اكوادور بود. سفر رئيسجمهور ايران به اكوادور در حالي صورت ميگيرد كه روابط كيتو و واشنگتن كه از فروردين ماه سال جاري به دليل اخراج سفير امريكا در اين كشور مخدوش شده بود، اخيرا و با معرفي سفراي جديد از سوي دو كشور در روند عاديسازي قرار دارد.
در مذاكرات بين احمدينژاد و طرف اكوادوري روسايجمهور ايران و اكوادور بر لزوم تشكيل جبهه منسجم و مشترك براي حمايت از ملتهاي مستقل و انقلابي كه تحت فشار و تهديد سياستهاي استعماري و امپرياليستي هستند، تاكيد كردند. در نشستي مطبوعاتي با حضور رافائل كرهآ رئيسجمهور اكوادور و محمود احمدينژاد رئيسجمهوري اسلامي ايران بر گسترش روابط اقتصادي ايران با اكوادور تاكيد شد.
احمدينژاد با بيان اينكه اين سفر در چارچوب مناسبات دوستانه بين ايران و كشورهاي امريكاي لاتين انجام ميشود گفت كه ما تقريبا با همه اين كشورها رابطه خوبي داريم و اين سفر نيز تاكيد بر دوستيها، پيگيري برنامههاي مشترك، توافقات گذشته و برداشتن موانع از مسير گسترش روابط بوده است.
با اين وجود، با گذشت نزديك به چهار سال از آغاز روابط دو كشور ايران و اكوادور هنوز يك پروژه جدي از طرف ايراني در اين كشور امريكاي لاتين به مرحله اجرا نرسيده و مناسبات دو كشور در سطوح سياسي باقيمانده است. اين در حالي است كه دو طرف تاكنون بيش از 33 موافقتنامه همكاري امضا كردهاند.
طبيعتا تلاشهاي رقباي متخاصم و محدوديتهاي موجود براي مبادلات مالي بين دو كشور، يكي از موانع اصلي اجرايي شدن موافقتنامههاي مذكور بوده است، اما اينكه ضعف عملكرد و كمكاريهاي خود را ناديده گرفته و تمام تقصير را بر گرده دشمن بگذاريم نيز پذيرفته نيست.حال بايد با ارزيابي كلي از سفر احمدينژاد به امريكاي لاتين به اين پرسش پاسخ داد.
كه اين سفر داراي چه اهميتي بوده است و همچنين چه دستاوردهايي را براي ايران به همراه داشته است؟ بهطور كلي بايد گفت كه مخالفت با ساختارهاي ناعادلانه جهاني و انتقاد از نظام سلطه به واسطه به رسميت نشناختن حقوق ملتها، تهران و پايتختهاي امريكاي لاتين را بيش از پيش به يكديگر نزديك كرده است.
از نظر سياستگذاران ايران، رابطه جمهوري اسلامي ايران با كشورهاي منطقه لاتين به قدري مستحكم است كه سران بعضي از اين كشورها مثل چاوز اعلام آمادگي كردهاند تا براي دور زدن تحريم بانك مركزي يا حتي تحريمهاي نفتي به ايران كمك كنند. در مقابل براي كوبا به عنوان مثال، ايران اعتبار لازم براي بهبود زيرساختهاي حمل و نقل را قرض داده است.
در نيكاراگوئه نيز مهندسان ايراني پروژه احداث بيمارستان، پروژههاي برق آبي و ايجاد يك كانال خشك بين اقيانوس آرام و سواحل اقيانوس اطلس را در دست دارند. اما نكته مهم اينجاست كه اكنون و پس از گذشتها سالها، اكثريت تفاهمات دو جانبه روي كاغذ معطل مانده است.
حقيقت اين است كه اراده روسايجمهور مبني بر توسعه روابط به بدنه دولتها و دستگاهها اجرايي تعميم نيافته و متاسفانه اين نقص در طرف ايراني به مراتب بيشتر است. هنوز بسياري از توافقات امضا شده اجرايي نشده و با گذشت سالها در برخي از كشورها همچون نيكاراگوئه و اكوادور هنوز يك پروژه قابل ذكر از سوي ايران به مرحله اجرا نرسيده است.
بعضي كارشناسان غربي سفر محمود احمدينژاد رئيسجمهوري اسلامي به امريكاي لاتين را تضمين ورود ايران به بازارهاي ممتاز جديد و به حاشيه رفتن تحريمها عليه تهران خواندند. از نظر اين كارشناسان، امريكا از نزديك شدن ايران به كشورهاي امريكاي لاتين به دنبال افزايش تحريمها عليه اين كشور ميهراسد و نگران است.
اين سفر همچنين تاييدي بر تعهد اخير ايران مبني بر سرمايهگذاري و توسعه طرحهايي براي اقتصاد امريكاي مركزي و جنوبي است كه شامل ايجاد يك مشاركت تجاري در اكوادور و برخي صنايع پتروشيمي در ونزوئلا ميشود. احمدينژاد نيز اظهار داشته است كه همكاري با امريكاي لاتين در اولويت سياست بينالمللي ايران قرار دارد.
كارشناسان عقيده دارند كه توسعه روابط ايران با امريكاي لاتين ميتواند يك مزيت استراتژيكي براي تهران در زورآزمايي با قدرتهاي غربي داشته باشد. كارشناسان ميگويند، ائتلاف و اتحاد ميان ايران و كشورهاي چهارگانه امريكاي لاتين (ونزوئلا، اكوادور، كوبا و نيكاراگوئه) بهويژه در زمينه تصميمات نفتي، ميتواند عامل فشار بزرگي بر ايالات متحده باشد.
نكته ديگر اينكه در شرايط افزايش تقابل ميان ايران و امريكا، افكار عمومي هدف اين سفر رئيسجمهوري ايران را جستوجوي همپيمانان خود براي رويارويي با امريكا عنوان ميكنند. اين در حالي است كه امريكا نميخواهد همكاري مقامات كشورهايي كه آنها را مخالفان خود ميداند، با ايران را مشاهده كند.
از نظر امريكا اكنون زمان مناسبي براي تقويت روابط امنيتي و اقتصادي با ايران نيست البته برخي كارشناسان هم بر اين اعتقادند كه اين سفر بيشتر جنبه تبليغاتي داشته است تا اقتصادي. اما در عين حال واضح است كه ايران درصدد يافتن بازارهاي جديد و روابط اقتصادي نيز بوده و هست. از سوي ديگر، افزايش ارتباط تجاري و اقتصادي جمهوري اسلامي ايران با كشورهاي جهان رسما به معناي دور زدن و بياثر كردن تحريمهايي است كه سران كاخ سفيد از آنها به عنوان «فلجكننده» نام ميبرند.
از طرف ديگر در حالي كه ايران ادعا ميكند كه منافع امريكا در منطقه امريكاي لاتين را به خطر انداخته كه امريكا بزرگترين مشتري نفت ونزوئلاست و عموما به علت بازدهي بيشتر اقتصادي، امريكا ترجيح ميدهد انرژي خود را از اين منطقه تامين كند. نكته آخر اينكه از نظر كارشناسان، كشورهاي امريكاي لاتين شركاي طبيعي تجارت خارجي ايران محسوب نميشوند.
بعد مسافت، رشد اندك صنعتي، تفاوتهاي فرهنگي، انجام دادوستدهاي آزاد بازرگاني ميان ايران و كشورهاي كوچك امريكاي لاتين را بيخاصيت و غير مولد ساخته است. در عين حال اين آمار را نيزبايد مورد توجه قرار داد كه مجموع حجم معاملات اقتصادي ايران در منطقه امريكاي لاتين حدود 5/2 ميليارد دلار است كه حدود 2 ميليارد دلار آن با دو كشور برزيل و آرژانتين و مربوط به واردات از آن كشورها به ايران است.
از اين لحاظ، توسعه مناسبات ايران با اين كشورها رنگ سياسي گرفته و در نتيجه احساسات مشترك ضد امريكايي، به صورت تحميلي در دستور كار دولتها قرار داده شده است. بهطور كلي در منطقه امريكاي لاتين كشور برزيل بزرگترين صادركننده كالا به ايران محسوب ميشود. در حالي كه ونزوئلا بزرگترين بازار ايران در اين منطقه است.
آرژانتين دومين شريك بزرگ تجاري ايران در اين منطقه محسوب ميشود. بعد از اين دو كشور ونزوئلا و اكوادور در ردههاي سوم و چهارم قرار دارند. البته ذكر اين نكته نيز خالي از اشكال نيست كه در سال گذشته تجارت ايران با ونزوئلا و اكوادور كاهش پيدا كرده است.
