هشدار محبوبيتآفرين آقای پرحاشیه
سفر اخير ساركوزي به ارمنستان و انتقاد از سياست تركيه در به رسميت نشناختن نسلكشي ارمنيها و به دنبال آن، نامهنگاري اردوغان در هشدار به ساركوزي براي جلوگيري از تصويب لايحه مجازات افرادي كه نسلكشي ارامنه توسط تركها را منكر شوند، در مجلس فرانسه بيشتر از زاويه بهرهبرداري داخلي و تأثير بر افكار عمومي دو كشور قابل بحث است.
مسأله نسلكشي ارامنه در اواخر عمر امپراتوري عثماني در سال 1915، همچنان از حساسيت بسیاری در افكار عمومي تركيه و كشورهاي اروپايي برخوردار است. اين مسأله به ویژه در فرانسه ـ كه يك لابي قوي ارمني مسايل سياست داخلي اين كشور را تحت تأثير قرار ميدهد ـ حايز اهميت بيشتري است.
اما هماکنون حساسيت کنوني به رسميت شناختن يا نشناختن اين رخداد از سوي تركيه به عنوان وارث امپراتوري عثماني است. ارمنيها ميگويند، نزديك به يك ميليون و پانصد هزار ارمني به دست تركها در آن زمان قتلعام شدند. اين در حالي است كه تركها بر این باورند اين آمار اغراقآميز است و تنها بين سیصد هزار تا پانصد هزار نفر از ارمنيها در يك جنگ مستقيم كه در آن ارمنيها طرف روسها را گرفته بودند، از بين رفتند؛ افزون بر اينكه بسياري از تركها نيز در آن جنگ جان خود را از دست دادند.
هرچند اين موضوع، گاهي روابط تركيه با طرفهاي غربي به ویژه اروپاييان را تحت تأثير قرار ميدهد، اين بار بيشتر با هدف بهرهبرداري داخلي از افكار عمومي داخلي دو كشور صورت ميگيرد.
براي ساركوزي در آستانه انتخابات رياستجمهوري فرانسه، تأكيد بر مليگرايي فرانسوي از راه مخالفت سنتي فرانسه با پيوستن تركيه به اتحاديه اروپا و به طور كلي مخالفت با سياستهاي حداكثري اين كشور درباره حق و حقوق جريانهاي مذهبي و قومي خارجي، خود به نوعي بر محبوبيت او در سطح داخلي و به دنبال موفقيت در انتخابات آتي ميافزايد.
حال آن که بسیاری نیز بر این باورند كه اين سياست، ميتواند نتيجه عكس داشته و او را از آرای قشرهاي مهاجر فرانسوي محروم كند. در كنار پانصد هزار ارمني، نزديك به پانصد هزار ترك هم در فرانسه زندگي ميكنند.
دليل ديگر، ميتواند نقش تركيه در تحولات جهان عرب باشد. برخی از ديدگاههاي غربي اين روزها به نوعي تركيه را برنده تحولات جهان عرب ميدانند. همين امر ميتواند جريانهاي موافق پيوستن تركيه به اتحاديه اروپا (از جمله ديدگاه بريتانيا) را با توجه به نقش به اصطلاح مثبت و سازنده تركيه در تحولات جهان عرب تقويت كند.
ديدگاه بريتانيا استدلال ميكند كه وجود تركيه در اين اتحاديه و تمركز بر اسلام ميانهرو، امنيت و ثبات را به مرزهاي اتحاديه اروپا از طريق متعادل كردن جريانهاي تندرو اسلامي ميآورد. ساركوزي به عنوان سردمدار مداخله در جهان عرب، به ویژه در ليبي، به نوعي با اين مسأله از لحاظ اقناع افكار عمومي داخلي فرانسه مشكل خواهد داشت. طرح اين لايحه حتي در صورت تصويب نشدن آن، ميتواند انديشههاي ضدتركيه در فرانسه و كل اروپا را تقويت كند.
از سوی ديگر، بهرهبرداري اردوغان و حزب عدالت و توسعه از افكار عمومي داخلي تركيه قرار دارد. يك هدف اردوغان ميتواند فرار از اتهام برخورد نرم و به اصطلاح تعاملي اين حزب با مسأله روابط تركيه با قوميتها از جمله نزديك كردن روابط تركيه با ارمنستان باشد كه بخش مهمي از افكار عمومي تركيه با آن مخالف است. هشدار به ساركوزي افزون بر اينكه بر محبوبيت داخلي اردوغان ميافزايد، به نوعي بر تقويت جنبههاي مليگرايانه در سياست خارجي تركيه نيز تأكيد ميكند.
همچنین نوع برخورد تركيه با بحران سوریه و شکست اين كشور در حل سريع اين بحران، نارضايتي از سياستهاي حزب عدالت و توسعه در صحنه منطقه و افكار عمومي تركيه را در پي داشته است. حزب عدالت و توسعه به رهبري اردوغان به استفاده بهنگام از ابزارهاي ايدئولوژيك و شعاري در صحنه سياست خارجي براي مصارف داخلي و اقناع افكار عمومي معروف است.
اين روزها، سياست اردوغان در بحران سوريه مورد مخالفت افكار عمومي تركيه است. برگزاري چندين تظاهرات مردمي در تركيه، گوياي اين امر است. اين سياست به نوعي بر طبل جنگ كوبيد و پاي اروپاييان و در رأس آن، فرانسه كه پيش از اين وظيفه هدايت عمليات نظامي ناتو در ليبي را بر عهده داشت، به مسايل منطقهاي كشاند و به نوعي، منجر به تضعيف راهکار منطقهاي در حل و فصل بحران سوريه شد.
این در حالی است که تأكيد اردوغان بر جنبههاي سمبليك ملي، ميتواند از انتقادهاي درونی نسبت به سياستهاي تركيه در منطقه بكاهد
