هوای تهران آلوده است یا ما؟!

ایرانی جماعت، در سده‌های گذشته، هنگامی که در مقابل صراحت واقعیت‌های جاری کاری از دستش ساخته نبوده و سهمگین بوده است کار، به شعر و مشاعره پناه برده و علاوه بر آن٬ کوشیده‌ است با تحلیلی اشعری مسلکانه از امور، بی‌عملی خود را نادیده بگیرد و وجدان خود را به خفتن ترغیب کند.

از واقعیت‌های تلخ این روزها، یکی هم آلودگی بیش از اندازه هوای تهران است. حتما هر تهرانی با سرفه‌های اهل خانواده و دوستان و همکارانش روبه‌روست. هرچند هر کسی در برابر نفس خود مسئول است، اما حتما شما هم از سرفه‌های خشک فرزندان خویش و نیز از سرفه‌های خشک خردسالان خانه بیشتر خاطرتان آزار می‌بیند تا از درد سر و گلو و سینه خود و این آزار کشنده را جز با پناه بردن به شعر و تفسیر جبرانگارانه، چگونه می‌توان تاب آورد؟!

ترجیح رسانه‌ها اما به قاعده باید این باشد که تاب نیاورند این رنج را و به روشنگری آن بپردازند؛ روشنگری البته نه به قصد تخریب کسی، بل برای ترغیب افراد مسئول به اقدام درست.

از جمله راه‌های تبیین این مسأله، یکی هم کوشش در یافتن علل آن است. اگر از این زوایه بنگریم به موضوع، پرسش این خواهد بود که: «علل این وضعیت چه چیز یا چیزهایی است؟».

برای رسیدن به پاسخ از راه‌های بسیاری می‌توان رفت؛ نخست این که باید مقصود خود را از آلودگی بیان کنیم.
مقصود از آلودگی در این نوشته، «ذرات معلق در هواست که استنشاق آن به تن آدمیان آسیب می‌رساند».

پرسش بعد این که این ذرات از کجا آمده است؟

به قاعده این ذرات می‌تواند دو منشأ داشته باشد: «طبیعی» و «مصنوعی».

«مصنوعی» یعنی آنچه با دخل و تصرف آدمیان پدید آمده است و «طبیعی» یعنی آنچه به اقتضای خود طبیعت و اجزای آن و روابط این اجزا با هم پدید می‌آید.

به سبب تواناتر شدن آدمیان در تصرف در طبیعت، در زمانه ما، عملا جداسازی عوامل طبیعی از عوامل مصنوعی بسیار مشکل است؛ برای نمونه اگر برخی تغییرات به سبب پاره شدن لایه اوزن صورت می‌گیرد، به ظاهر منشأ این تغییرات طبیعی است؛ اما اگر پاره شدن لایه اوزن به سبب کارهای آدمیان باشد، در واقع این منشأ تغییرات مصنوعی است.

تاریخ تهران را اگر از این نگاه ورق بزنیم، می‌بینیم هر چه حضور و نقش انسان‌ها در آن بیشتر شده و هر چه حجم و میزان صنایع و امکانات مصنوع بشر در این شهر زیادتر شده، هوای آن هم آلوده‌تر شده است. این سخن را اگر بپذیریم، معنایش این است که مهمترین عامل در ‌آلودگی هوای تهران، عوامل مصنوعی و دست‌ساخته بشر است و شاید اگر ما طبیعت تهران را به حال خود وامی‌گذاشتیم، مثل همیشه ی گذشته‌اش، سالم می بود.

بنابراین، مهمترین عامل در ‌آلودگی تهران ماییم. و ما یعنی تک‌تک کسانی که در تهران زندگی می‌کنند. آلودگی تهران، نتیجه رفتار ما است و به زبان دین، تهران خود «قیامت» است؛ ما عملا با نتیجه کردار خود، روبه‌روییم و به سبب گناهان خود در این دنیا عذاب می‌بینیم؛ عذابی که البته با عذاب آن جهانی تکمیل خواهد شد، ‌چرا که افزون بر ما، یعنی جمع مقصران، گروه دیگری هم هستند در تهران که نقش و سهمی در پیدایی این وضعیت ندارند، ‌ولی عذاب می‌بینند. خردسالان و پرندگان، بیشترین و مظلوم‌ترین مصادیق این دیگران بی‌تقصیرند و رواست که صاحب و داور هستی، ‌ما را به سبب آزاری که با آلوده ساختن تهران بر خردسالان و پرندگان روا می‌داریم، با شقی‌ترین اشقیا محشور کند؛ حال آن که اگر بخواهیم از همه موجودات مظلوم در تهران نام ببریم، ‌کار ما دشوارتر خواهد شد.

آلودگی تهران، آیینه تمام نمای زندگی اجتماعی ماست و محصول تعاملی است که ما با هم‌نوعان خود و با طبیعت داریم؛ بنابراین، ضروری است که ما در این نحوه از تعامل، درنگ کنیم و به اصلاح آن بکوشیم؛ پس، باید در این راه از خود آغاز کنیم. هر یک از ما نخست باید به وارسی نحوه و آثار تعامل خود با دیگران بپردازد و در اصلاح خویش بکوشد.

به راستی آیا تعاملات ما، هر یک در سطح خویش، در عرصه‌های سیاست، اقتصاد، اجتماع، و ... مبتنی بر حداقل‌های عقل و اخلاق است و آیا هر یک از ما در جایگاه خود، بخردانه و مسئولانه رفتار می‌کنیم و ضرورت‌ها و وظایف خود را بر هر چیز دیگری مقدم می‌داریم؟!

تردید نکنید که چنین نیست، که چنین اگر بود، این حال و روز تهران از نفس افتاده نبود؛ این تهران آلوده ماییم و تحمل این سخن دشوار است اگر : «این تهران آلوده، منم».


آلودگی تهران را بهتر آن است که به شعر و مشاعره برگزار نکنیم و تن به جبر اندیشی ندهیم که کاری باید کرد!