تجار تبريز عليه بانك شاهنشاهي

گزارش بانک شاهنشاهی...

گزارش بانک شاهنشاهی به گرانت داف
تهران 26 مارچ 1906

درچهارشنبه 14 مارچ بین تعدادی از صرافان بومی یا بانکداران محلی که با تبریز در ارتباط هستند، درمحل بانک استقراضی جلسه ای  با این هدف برگزار شد که برعلیه اسکناس های منتشر شده از سوی بانک شاهنشاهی دست به اقدام بزنند.

بعضی از این صرافان سپس به دیدن تجار معتبر شهر رفته و آنها را خاطر جمع کرده اند که بانک استقراضی متعهد شده است که هزینه های مالی این کار رابپردازد و برای کسانی که در این اقدام مشارکت دارند اعتبار زیادی افتتاح کرده است تا آنها بتوانند مقدار قابل توجهی اسکناس جمع آوری کرده و به ناگهان به بانک ارایه بدهند.

دردوشنبه، همان گونه که توافق شده بود، اقدام بر علیه بانک شاهنشاهی آغاز شد و تعداد زیادی متقاضی به بانک آمده و در ازای اسکناس هائی که صرافان محلی نپذیرفته و حاضر به معاوضه اش با طلاو نقره نبودند، طلا ونقره طلب کردند.

چون ما اقدامات پیشگیرانه انجام داده بودیم، هیچ گونه بی نظمی پیش نیامد. به موازات محل نشستن کارمندان بانک، یک مانع خیلی قوی ایجاد کردیم که زیادی جمعیت مزاحم کار آنان نباشد.

بانک استقراضی معمولا اگر بخواهد مقدار زیادی اسکناس را با طلایا نقره معاوضه کند یک یا دوروز قبل با نامه به ما خبر می دهد تا ما بتوانیم اقدامات لازم را برای شمردن سریع پول انجام بدهیم. ولی در این مورد هیچ اخطاری به ما داده نشد و درست در موقعی که کارمندان ما با سیل مردم روبرو بودند، 5 تن از کارمندان بانک استقراضی هم از راه رسیده و گفتند سریعا 800هزار قران پول می خواهند وآن قدر شتاب دارند که حاضرند بدون شمردن پول را قبول کنند.

میزان پول پرداخت شده از سوی ما به قران

همانطور که مشاهده می کنید، این اقدام کاملا ناموفق بوده است. لازم نیست به شما یادآوری بکنم که دفاتر و صندوق ما همیشه برای بازدید شما باز است و می توانیم نشان بدهیم که در حال حاضر می توانیم به ازای هر اسکناسی که درایران منتشر کرده ایم مابه ازایش طلاونقره بپردازیم. بعلاوه تراز حسابهای منتشرشده ما نشان می دهد که بانک می تواند مستقل از فعالیت های ما درایران، ما به ازای همه اسکناس های منتشرشده درلندن را هم نقد کند.

پولی که پرداختیم به واحد پولهای اروپائی مقدار زیادی نیست ولی کوچکی واحد پول ایران، یک قران یا دو قران، باعث می شود که این فعالیت ها بسیار کارطلب و خسته کننده بشود.

مقوله سکه درایران به خاطر کمیابی پول یک مقوله بسیار دشواری است.  در ژوئن پارسال، بانک استقراضی  نزدیک بود که پرداخت در رشت و جاهای دیگر را متوقف یکند- نه به این خاطر که پول نداشتند یا درحال ورشکستگی بودند بلکه به این دلیل که برای انجام تقاضاها سکه به اندازه کافی دراختیار نداشتند. صندوق ما در آن موقع کوشید به آنها کمک کند و آنها مقدار زیادی پول به صورت سکه از ما گرفتند.

کاری که در آن موقع کرده بودند باعث شد روبل 18 درصد ارزش اش را از دست بدهد، در 7ژوئن 100 تومان معادل 154 روبل بود ولی در 17ژوئن هر182.5 روبل معادل 100 تومان شده بود ( در واقع ما به این قیمت پول به روسیه منتقل کرده بودیم) و بعلاوه حواله های سه ماهه شان در وجه لندن قابل فروش به عموم نبود- در واقع ما تنها خریدار این حواله ها بودیم.

نظر به این که بانک استقراضی هر گونه مشارکتی در این اقدام بی اعتبار شده را انکار می کند ما نمی خواهیم که یک نمایندگی ایجاد شده از سوی وزارت مالیه روسیه، به چیزی بیشتر از عدم رعایت اتیکت بانکداری با اجازه دادن به تشکیل آن جلسه خصومت آمیزدراداره خودش متهم شود. نکته دیگر هم ارایه مقدارزیادی اسکناس در لحظه ای است که به نظر می رسید می تواند برای ما مشکل آفرین باشد.

ما با یک کمپین گسترده دروغ گوئی و بدجلوه دادن کارهای مان مواجه بودیم. این اگرچه به ما ضرری نزده است ولی برای تجارت اینجا سردرگمی و دردسر ایجاد کرده است. از سوی دیگر، مردم فقیر که به خاطر ترس ناشی از این کمپین ها، اسکناس های کوچک شان را به قیمتی کمتر از ارزش اسمی به صرافان کوچک فروختند در این میان متضررشده اند.

از سوی بانک شاهنشاهی

رابینو

منبع: مکاتبات بیشتر در باره ایران، قسمت چهارم، محرمانه، شماره 8775     

---

ترجمه: دكتر احمد سيف