فاضلابهاي بيصاحب در حلقوم محيطزيست
نهر اسماعيلآباد ديگر نهر نيست، زبالهها حالا هويت ديگري به او دادهاند، بوي تعفن زبالههاي انباشته بر روي هم، كوه پلاستيكهاي در حال تجزيه كه راه آب را بند آوردهاند با لاشه حيواناتي كه ضيافتي براي حشرات شدهاند نام نهر را از او گرفتهاند. سرخهحصار هم پر از زباله است؛ رودي جاري دركانالي بزرگ كه آبش به سياهي ميزند، ميگويند سرخهحصار ادامه رودخانه جاجرود است و وقتي مسير طولانياش تا ري را طي ميكند آنقدر فاضلاب درونش ريخته ميشود كه ديگر شباهتي به رودخانه ندارد. منصور يزدي، كارشناس جهاد كشاورزي ري حتي تعريف ميكند تا يكي دو سال قبل آلودگي سرخهحصار به حدي بوده كه انبوهي از سرنگ و گاهي جنين و دست و پاهاي قطع شدهاي كه برخي بيمارستانها داخل رودخانه ميانداختند با امواج رود سرخه حصار بالا و پايين ميشدند.
زمينهاي كشاورزي روستاي امينآباد و قوچ حصار و درسون آباد هم بوي فاضلاب ميدهند، ميگويند پالايشگاه واقع در بالادست اين زمينها نفت خام را مستقيما درون قنات ميريزد و گرد و خاكهاي مضر كارخانه سيمان روي مزارع مينشيند درست روي زمينهايي كه فاضلابهاي متعفن جاري شده روي آنها منظرهاي زشت با هوايي غيرقابل تنفس ايجاد كرده است. امينآباد، صالحآباد، تقيآباد، چشمهعلي، عسكرآباد، دهخير، قوچحصار و درسونآباد همه گرفتار فاضلابها هستند؛ پسآبها و پسماندهايي كه مسوولان جهاد كشاورزي ري ميگويند از البرز جنوبي سرچشمه ميگيرند و پس از مخلوط شدن با فاضلابهاي بين راه روي زمينهاي اين منطقه جاري ميشوند و آنقدر روي آن ميمانند تا به دل خاك و عمق آبهاي زيرزميني نفوذ كنند. اين فاضلابها به حلقوم كشتزارها هم ميروند درست آنجا كه شاهي، گشنيز، شويد، اسفناج، كرفس، ترب، بادمجان، فلفل، گندم، جو، ذرت و غلاتي كه بيشتر مردم تهران مشتري آن هستند، كاشته ميشوند. كارشناسان جهاد كشاورزي ميگويند وقتي چند سال قبل به خاطر آبياري سبزيكاريها با فاضلاب، وبا همهگير شد جلوي آبياري اين زمينها با فاضلاب گرفته شد و حالا هم اگر كشاورزي سبزيها را با فاضلاب سيراب كند، هم جريمه ميشود و هم از تسهيلاتي كه به ساير كشاورزان داده ميشود محروم ميماند. اما فاضلابها حالا به جاي سبزيكاريها پاي مزارع گندم و جو و غلات ميروند؛ محصولاتي كه گفته ميشود نسبت به عناصر مضر موجود در فاضلابها مقاوم هستند.
در حسرت آب سالم
آب چشمهعلي وقتي از زير كوه ميجوشد و روي سنگهاي تاريخي محوطه جاري ميشود پاك است همانطور كه آب قنات امينآباد پاك است اما وقتي چند كيلومتري در نواحي مختلف روان ميشوند آنقدر فاضلاب درونشان ميريزند كه ديگر شباهتي به آب جوشيده از زمين ندارند. زمينهاي زراعي امينآباد بوي فاضلاب ميدهد، گندمزارهاي قوچحصار و درسونآباد بوي فاضلاب ميدهند، كشاورزان چشم انتظار تامين آب سالم ماندهاند...
وزرات نيرو، مسوول تامين آب سالم براي كشاورزي است اما منابع آب محدود است و همان فاضلابهايي كه روزي مزارع ري را سيراب ميكرد هم گهگاه براي تامين آب كشاورزي ورامين از مسير اصليشان منحرف ميشوند؛ اين را كارشناسان جهاد كشاورزي ري ميگويند: ما پنج شش هزار كشاورز داريم كه اگر آب مورد نيازشان را تامين نكنيم كشاورزي را رها ميكنند و ميروند، ما با چنگ و دندان كشاورزانمان را حفظ ميكنيم، اگر اوضاع بهتر نشود بايد فاتحه كشاورزي را بخوانيم .
فاضلابهاي بيصاحب
فقط ميدانيم فاضلابها از تهران به سمت ري سرازير ميشوند، فقط ميدانيم آنچه كه به سمت ري هجوم ميآورد مخلوطي از فاضلابهاي صنعتي و خانگي و بيمارستاني است، فقط ميبينيم در مسير آبراههها لولههاي باريك و قطور زيادي هست كه موذيانه فاضلابهاي خانگي را به دست روانآبها ميسپارد اما نميدانيم چرا وقتي زبالههاي نهر اسماعيلآباد شبيه كوهي متعفن ميشود و شيرابهاش به خورد زمينهاي كشاورزي ميرود يا وقتي كشتزارهاي جنوب پايتخت با پسآبهاي صنعتي درگير ميشود نهادي دستش را به نشانه مسووليت بالا نميگيرد يا حتي وقتي نخالههاي ساختماني تا بيخگوش گندمزارها و زمينهاي ذرت و جو پيش ميآيند و تپههاي سيماني بدشكل دور مزارع ميكشند صداي سازماني به نشانه اعتراض بلند نميشود؟
فاضلاب حتي اگر به زمين تحميل شود يعني عمدي در هدايتش روي خاك و آب وجود نداشته باشد تاثيرش را بر محيط ميگذارد درست همانطور كه تحقيقات انجام شده در سال 85 نشان ميدهد خاك كشاورزي منطقه ري اسيديته شده و به عناصر خطرناكي چون كادميوم، نيكل و سرب آلوده است. البته قرار است زمينهايي كه با آبهاي نامتعارف آبياري ميشوند مشمول زراعت جايگزين از جمله زراعت چوب شوند پس شايد بتوان به توليد محصولات كشاورزي سالمتر در آيندهاي نزديك اميدوار بود اما آيا زراعت جايگزين قادر است مشكل فاضلابهاي بيمتولي در تهران و آلودگي خاك و منابع آب در اين مناطق را نيز حل كند؟
فاضلاب، مدافعان و مخالفان
كشاورز اگر محصولش را با فاضلاب آبياري ميكند چارهاي ندارد چون نه ميتواند كسب و كارش را ول كند و نه ميتواند سودش را براي خريد آب سالم بسوزاند، مردم بالادست هم كه فاضلابهايشان روي زمين جاري ميشود و جويهاي كوچك و بزرگ را ميپيمايد تا در سراشيبي زمين به زمينهاي پست جنوب تهران برسد يا در مسير به خورد آبهاي زيرزميني برود هم تقصيري ندارند چون شبكه جمعآوري فاضلابي وجود ندارد كه به آنها كمك كند. اما بيمارستانها و كارخانهها مقصرند و ناظران و متوليان مقصرتر. ميگويند مسوول ساماندهي فاضلابهاي شهر تهران شركت آب و فاضلاب است يعني مسوولان اين شركت بايد فاضلابهاي خانگي و بيمارستاني و صنعتي را سر و سامان دهند تا مسيرشان به زمينهاي جنوب تهران نرسد، اما وقتي متولي كارش را درست انجام نميدهد پيداست كه ناظران و تذكردهندگاني چون سازمان محيط زيست و وزارت بهداشت يا شهرداري كاري از دستشان برنميآيد.
نكته: قرار است زمينهايي كه با آبهاي نامتعارف آبياري ميشوند مشمول زراعت جايگزين از جمله زراعت چوب شوند پس شايد بتوان به توليد محصولات كشاورزي سالمتر در آيندهاي نزديك اميدوار بود
البته اداره كل محيطزيست استان تهران نتوانست در مقابل اين موضعگيري ما از عملكردش دفاع كند چرا كه علي اشرفيپور، رئيس اين اداره كل پس از 2 هفته پيگيري خبرنگار ما در دسترس قرار نگرفت تا درباره فاضلابها و اينكه چه نهادي مسوول جمعآوري و سالمسازي آنها است توضيح دهد يا حتي بگويد او و همكارانش تاكنون براي بهتر شدن اوضاع چه تذكرات يا پيشنهاداتي به متوليان دادهاند!
در اين ميان شهرداري تهران گويا تذكر داده و نسبت به آثار مخرب زيستمحيطي فاضلابهاي رها شده اعلام خطر كرده است چون محمدهادي حيدرزاده، مشاور زيستمحيطي شهردار تهران و رئيس ستاد توسعه پايدار پايتخت در گفتوگو با «جامجم» توضيح ميدهد كه شهرداري تاكنون نسبت به اوضاع ناهنجاري كه فاضلابها در جنوب تهران ايجاد كردهاند گزارشاتي تهيه و به محيطزيست استان و وزارت بهداشت ارائه كرده اما تاكنون نتيجهاي نداشته است. حيدرزاده ميگويد متولي فاضلابهاي تهران شركت آب و فاضلاب است اما تا وقتي شبكه جمعآوري فاضلاب بهطور كامل تكميل نشود اوضاع به همين شكل باقي خواهد ماند، جالب است كه برآورد او از زمان راه افتادن اين شبكه فاضلاب تا 60 سال ديگر است !
60 سال حتما زمان زيادي است چون ممكن است تا آن زمان ديگر شبكه فاضلاب نوشداروي بعد از مرگ سهراب شود و وقتي از آن بهرهبرداري شود كه فاضلابها چيزي از محيط باقي نگذاشته باشند اما با اين وجود هنوز هم مسوولان و كارشناساني هستند كه به خاطر وجود فاضلابهايي كه به حلقوم محيط زيست ميروند به حال مردم و طبيعت دل بسوزانند. رسول خادم، رئيس كميسيون برنامه و بودجه شوراي شهر تهران از اين دسته مسوولان است كه در يكي از جلسات اين شورا موضوع سخنرانياش را به سفرههاي آب زيرزميني كه با فاضلابها تهديد ميشوند، اختصاص داد. خادم ميگويد وزير بهداشت نامههاي محرمانهاي در مورد آلودگي مزارع صيفيجات جنوب شهر تهران به فاضلاب و خطرات ناشي از آن نوشته اما وضعيت فاضلابها بخصوص با پيشرفت كند ساخت تصفيهخانه فاضلاب جنوب تهران كه به گمان ما بيشتر از 50 سال طول ميكشد همچنان نگرانكننده است.
هشدار اين عضو شوراي شهر تهران بجاست چون طبق قانون 45 درصد جمعيت شهري تهران در پايان برنامه چهارم توسعه بايد تحت پوشش شبكه فاضلاب قرار ميگرفتند اما حالا با پايان اين مهلت قانوني اين رقم حتي به نصف نيز نرسيده تا آنجا كه شركت آب و فاضلاب تهران نيز تاييد ميكند كه از 20 مدول(گروه، حلقه) مورد نياز تنها 6 مدول براي جمعآوري فاضلابهاي تهران ساخته شده است؛ و مثل هميشه كمبود بودجه و تامين نشدن اعتبار بهترين توجيه براي عقب ماندن كارها.
پس وجود فاضلابهاي رها شده كه به ناچار به سفرههاي آب زيرزميني، چاهها و روانآبها تحميل ميشوند حتمي است حتي جالب اينكه كاظم ندافي، مديركل سلامت محيط و كار وزارت بهداشت گفته است آبياري سبزيكاريهاي جنوب تهران با فاضلاب انساني را تكذيب نميكند اما اين نوع آبياري باعث رشد سريع و غنيتر شدن سبزي و محصولات كشاورزي از نظر املاح و ويتامينها شده است! اما آيا پرويتامين شدن محصولات كشاورزي ميتواند توجيه خوبي براي آلودگي محيط باشد؟
پرويز كردواني، كارشناس محيطزيست اما نظر ديگري دارد چون معتقد است كه ورود فاضلابها به محيط آنقدر زياد است كه چاههاي آب تهران نيز دست نخورده نماندهاند و آنهايي كه فكر ميكنند انجام كشاورزي با آب چاه بهتر از كار با فاضلاب است اشتباه ميكنند چون عمق چاههاي تهران كم است و به خاطر جذبي بودن خيلي سريع آلوده ميشوند. كردواني ميگويد بهترين چاه آب تهران در منطقه ميدان امام خميني قرار دارد كه به علت رسوبي بودن، فاضلاب به آن نفوذ نميكند اما از اين چاه گذشته بيشتر چاههاي آب تهران به فاضلاب آلودهاند. پس وضعيت جنوب تهران واقعا بحراني است حتي اگر عدهاي نخواهند باورش كنند، امروز زمينهاي امينآباد، تقيآباد، صالحآباد، درسونآباد، قوچحصار و خيلي جاهاي ديگر در جنوب تهران بوي فاضلاب ميدهد. سفرههاي آب زير زميني را هم كه ما نميبينيم اما آنها هم حتما از فاضلاب لبريز شدهاند.
منبع: جام جم
