گامی بزرگ به سوی نظام انتخاباتی جدید

حشمت‌الله فلاحت پیشه، عضو کمیسیون امنیت‎ملی و سیاست‎خارجی و از طراحان استانی شدن انتخابات مجلس در گفتگو با خبرآنلاین گفت: در حال حاضر در اکثر کشورهای دنیا انتخابات پارلمانی به صورت ایالتی یا همان استانی برگزار می‎شود. چرا که در این کشورها، اختیار تصمیم گیری‎های خرد و شهرستانی به پارلمان‎های شهری یا همان شوراها داده شده است. به این ترتیب حوزه و اختیارات کار پارلمان‎های ایالتی از پارلمان ملی جداست.

برگزاری انتخابات مجلس به شکل استانی با همین روش قطعا به نفع کشور خواهد بود. چرا که به این ترتیب تصمیم گیری درباره کارهای خرد استانی به شوراها واگذار شده و کارها و امور کلان به مجلس شورای اسلامی واگذار می‎شود. نخستین گام برای چنین تفویض اختیاراتی از مجلس به شوراها، سه سال پیش با اصلاح قانون انتخابات در مجلس هفتم برداشته شد و اختیارات لازم به شوراها تفویض گردید. با برگزاری استانی انتخابات مجلس، می‎توان شوراها را بر آن داشت تا از همه اختیارات خود به شکل کامل استفاده کنند و دیگر از مجلس توقع تصمیمات استانی نداشته باشند. این در حالی است که تا کنون، بخش عمده وقت نماینده‎ها صرف امور شهرستانی و روستاها می‎شود و پرداختن به این امور که مطالبه مردم حوزه انتخابیه است، نمایندگان را از کار کلان خود دور می‏کند.

اگرچه برخی نمایندگان یا ناظران انتخاباتی بیرون از مجلس، مخالف برگزاری استانی انتخابات مجلس هستند اما با تدوین دوباره این طرح در گذار از مجلس هفتم به مجلس هشتم، عمده این دغدغه‎ها مرتفع شده است. یکی از این دغدغه‎ها، احتمال پایمال شدن حق نخبگان شهرستانی بود که در حال حاضر رفع شده است. چرا که کاندیداتوری برای انتخابات استانی، باز هم باید به شکل شهری باشد اما انتخابات، استانی برگزار می‎شود. به عبارت دیگر شهرستان‎ها متناسب با تعداد جمعیتشان می‎توانند کاندیدا داشته باشند و کاندیدای منتخب خود را از شهرستانشان داشته باشند اما رای گیری به شکل کلان و استانی خواهد بود. مثلا در کلن شهری همچون اصفهان، نجف آبادی‎ها کاندیداهای خودشان را معرفی می‏کنند و کسی که رای می‎دهد، در حوزه نجف آباد باید به نامزدهای همان حوزه رای دهد. به این ترتیب، امکان راه یابی صرف کاندیداهای مرکز استان به پارلمان مرتفع خواهد شد. چرا که اینگونه از میان نخبگان خود شهر، نمایندگان آن انتخاب می‏شوند ولی انتخابات استانی است.

در چنین شرایطی می‎توان امیدوار بود که نمایندگان، سطح کارهای خود را به کارهای اساسی، کلی و ملی شیفت دهند؛ نه اینکه درگیر مسائل خردی همچون عزل و نصب‏های استانی شوند. در شرایط خاص، انتصاب مدیران استانی اگرچه حق دولتمردان است اما همواره منازعاتی با نمایندگان مجلس دارند و این یک عامل اختلاف اساسی دولت با مجلس است. چرا که نمایندگان برای پیگیری مسائل استانی و مطالبات مردمی مجبور به دخالت در عزل و نصب‎های مدیران استانی هستند تا بتوانند برنامه‎ها و کارهایشان را دنبال کنند. در غیر اینصورت یک مدیر ناهماهنگ با نماینده، ساز خود را می‎زند و به جای همراهی با او، روابطی چالش برانگیز به وجود خواهد آمد. با کلان شدن حوزه کاری و نفوذ نمایندگان، هم و غم آنها از سطح بخشداری و کارهای کوچک به کارهای ملی ارتقا خواهد یافت.

یکی دیگر از دغدغه‎های استانی شدن انتخابات، کمرنگ شدن نقش اقلیت‎های قومی و منطقه‎ای و دینی بود. اما با منفک شدن برخی شهرهایی که اقلیت‏های قومی و دینی در آن جمعیت زیادی دارند، مثل زابل، این دغدغه نیز برطرف می‎شود. چرا که در این شهرها دیگر انتخابات به شکل استانی برگزار نخواهد شد.

در نظام سیاسی و دموکراتیک ما، احزاب و تشکل‏های سیاسی، همزمان با دموکراسی رشد نکرده‎اند. از این رو باید نظام را به سمت حزبی شدن پیش ببریم تا انتخابات سامان‎مندتر شود. با ایالتی شدن انتخابات، به سمت حضور نامزدها در قالب احزاب و تشکل‎های سیاسی در پارلمان خواهیم بود. به این ترتیب افراد بر اساس گرایش سیاسی و برنامه های مشخص حزبی وارد مجلس می‏شوند. نه اینکه خط و ربط آنها قبل و بعد از انتخابات تغییر کند و کارهای سیال انجام دهند و بی برنامه عمل کنند.

موضوع استانی شدن انتخابات یک کام الحاقی به سمت نظام متشکل‎تر انتخاباتی است که همه تشکل‎های سیاسی بسته به جایگاه و پایگاه اجتماعی‎شان در آن حضور خواهند داشت. اگر مردم به دنبال آن هستند که نماینده‎های قوی‎تر و با دید کلان‎تر، به مجلس ورود یابند، انتخابات استانی می‎تواند به این خواسته آنها کمک کند تا مجلس با حضور نخبگان قویتری تشکیل شود و نمایندگان به گونه‎ای عمل کنند که آمادگی ارتباط با حوزه وسیع‏تری را داشته باشند. در حالیکه با نگاه خرد به انتخابات بر اساس یکی دو فاکتور کوچک، اغلب برخی افراد محدود در حوزه‏های مختلف، نقش تعیین کننده‎ای در انتخاب نمایندگان می‎یابند و مانع از انتخاب نمایندگان واقعی مردم می‏شوند. اما اگر انتخابات مجلس، استانی شود، علقه‏های خرد کنار گذاشته می‎شود.

اگرچه برخی نگران پیروزی افراد توانمند مالی و رانت‎دار در انتخابات استانی مجلس هستند، اما مسلما با استانی شدن این انتخابات، بساط کسب آرای ناسالم، شائبه خرید رای و مهمانی‎های مختلف و جلسات شبانه خانگی برچیده می‎شود. چرا که برگزاری اینچنینی انتخابات، هزینه این اقدامات را بالا می‎برد. به این ترتیب، مناظره‎ها و سخنرانی‎های کلان‎تر جایگزین اینگونه روش‎های غلط می‎شود.

با تمام اینها هنوز این طرح، در کمیسیون شوراها و صحن علنی نیاز به چکش کاری دارد. البته بهتر است در کمیسیون مشترک همچنان بر روی آن کار شود و یکباره به صحن علنی نیاید. چه آنکه تا کنون کلیات آن با تنها دو رای منفی به تصویب رسیده و همچنان جا برای بررسی جزئیات آن وجود دارد.