چگونگي كاربرد ابزارهاي نظارت پارلماني

مركز پژوهشهاي مجلس شوراي اسلامي با ترجمه بخشي از گزارش اتحاديه بين‌المجالس، چگونگي استفاده از ابزارهاي نظارت در پارلمان‌هاي 88 كشور جهان را بررسي كرد.

به گزارش روابط عمومي مركز پژوهشهاي مجلس، دفترمطالعات سياسي اين مركز با بيان اين مطلب كه هيچ سيستم دمكراتيكي بدون شفافيت، پاسخگويي و مسئوليت‌پذيري نمي‌تواند وجود داشته و به حيات خود ادامه دهد افزود: مسئوليت اصلي در اين زمينه مستقيماً بر دوش پارلمان (مجلس) قرار دارد. پارلمان، با كاركرد اصلي نظارتي خود، دولت را وادار مي‌كند كه در برابر مردم پاسخگو باشد و اين تضمين را به وجود مي‌آورد كه سياست‌و عملكرد دولت كارآمد و متناسب با نيازهاي عموم مردم باشد. نظارت پارلماني همچنين در كنترل زياده‌روي‌ها و افراط‌ها كه از دولت سر مي‌زند، بسيار مهم و حياتي است.

مركز پژوهشها اضافه كرد: امروزه، نظارت پارلماني به هر حوزه‌اي، توسعه و بسط يافته است. براي مثال، بخش يا حوزه امنيت، ديگر براي پارلمان يك منطقه ممنوعه محسوب نمي‌شود. [زيرا]حكومت و زمامداري، چه در سطح ملي و چه در سطح تصميم‌گيري‌هاي بين‌المللي، تنها در صورتي مي‌تواند به بقاي خود ادامه دهد كه از امتياز، فرصت و مجال نظارت پارلماني بهره‌مند باشد.

در سطح جهان نيز پارلمان‌ها، نقش نظارتي خود را به شيوه‌هاي گوناگون و متنوعي به انجام مي‌رسانند. مطالعه حاضر، اطلاعاتي را درباره طيف وسيعي از ابزارهايي در اختيار مي‌گذارد كه در دسترس پارلمان‌ها قرار دارد يا آنكه پارلمان‌ها ممكن است متمايل به ايجاد آنها باشند.

در اين گزارش همچنين وجود افتراق و اشتراك ميان ابزارهاي نظارتي پارلماني در 88 كشور مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته و مثال‌ها و نمونه‌هاي متعددي براي آن ارائه شده است. اتحاديه بين‌المجالس كه ناشر اين گزارش است، طيف وسيعي از شيوه‌هاي نظارتي را ارائه مي‌كند كه پارلمان‌ها و ساير متخصصان علاقه‌مند مي‌توانند در جهت ارتقاي سطح كارآيي و كارآمدي از آنها الهام بگيرند.

اين بررسي، مبتني بر پاسخ‌هاي حاصل از پرسشنامه‌اي است كه مشتركاً توسط اتحاديه بين‌المجالس و مؤسسه بانك جهاني(WBI) در سال 2001، به تمامي پارلمان‌هاي جهان ارسال و پاسخ‌ها از تمامي مناطق و كشورها با سنت‌ها و عرف‌هاي پارلماني متفاوت دريافت شد، كه تعداد آنها بالغ بر نيمي از پارلمان‌هاي ملي در سطح جهان بود. عليرغم تلاش‌هاي بسياري كه در جهت دستيابي به پاسخ‌ها از طيف وسيعي از پارلمان‌ها، صورت گرفت، [باز هم] مطالعه حاضر از نابرابري و عدم توازن جغرافيايي خاصي رنج مي‌برد. به عنوان مثال 38 پاسخ از 88 پاسخ از اروپا و تنها هشت پاسخ از قاره آمريكا بوده است.

اين مطالعه، كه مبتني بر داده‌هايي از 88 پارلمان در سطح جهان است، مثال‌ها و نمونه‌هايي عيني، ملموس و واقعي از ابزارهايي را ارائه مي‌دهد كه توسط پارلمان‌هاي مختلف به كار مي‌روند تا بتوانند بر دولت‌هاي خود نظارت كنند و هدف از اين مطالعه ارائه راهنمايي عملي و كاربردي براي اشخاصي است كه در شاخه تقنيني قرار دارند و نيز يك راهنمايي كاربردي براي آنهايي است كه در تلاشند پارلمان‌ها را تقويت كنند تا بدين وسيله ظرفيت نظارتي پارلماني را بهبود و ارتقا بخشند.