رأیگیری و انتخابات در فرانسه، آلمان، ایتالیا و سوئد
مركز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی فرآیند رأیگیری و انتخابات در كشورهای فرانسه، آلمان، ایتالیا و سوئد را بررسی كرد.
بر اساس اعلام روابط عمومی مركز پژوهشها، دفتر مطالعات سیاسی این مركز در دومین شماره از سلسه گزارشهای خود پیرامون فرآیند رأیگیری و انتخابات در كشورهای مختلف، با بیان این مطلب كه بدون تردید شناخت فرآیندها و نظام انتخاباتی كشورهای مختلف و مقایسه آنها و درك نقاط ضعف و قوت این ساختارها میتواند كمك مؤثری در جهت شناخت و اصلاح قوانین مرتبط در كشور با توجه به تجارب موفق سایر كشورها داشته باشد افزود: دراین راستا طی سلسله گزارشهایی ، فرآیند رأیدهی و انتخابات در كشورهای مختلف جهت آشنایی بیشتر نمایندگان و محققان محترم بررسی میشود كه در این گزارش فرآیند رأیگیری و انتخابات در كشورهای فرانسه، آلمان، ایتالیا و سوئد مورد توجه قرار گرفته است.
فرانسه
بر اساس این گزارش حكومت فرانسه جمهوری ریاستی بوده و این كشور دارای یك نظام پارلمانی دو مجلسی است. رئیس جمهور كه مستقیماً با آرای مردم انتخاب میشود، رئیس دولت محسوب میشود. وی نخست وزیر را كه رئیس حكومت محسوب میشود منصوب میكند. دو مجلس فرانسه عبارتند از مجلس ملی و مجلس سنا. هر چند هر دوی این مجالس از اختیارات قانونگذاری برخوردارند، اما مجلس ملی قدرت بیشتری نسبت به مجلس سنا دارد. 577 عضو مجلس ملی با رأی مستقیم مردم، بر اساس نظام اكثریتی ساده و برای مدت پنج سال انتخاب میشوند. این نظام انتخاباتی برای نخستین بار در انتخابات سال 1988 به كار گرفته شد و از آن زمان تاكنون همچنان از آن استفاده میشود. 321 عضو مجلس سنا نیز با رأی غیر مستقیم مردم یعنی از طریق كالجهای انتخاباتی كه در هر بخش از نمایندگان، اعضای شوراهای عمومی، اعضای شوراهای منطقهای و نمایندگان شوراهای شهری تشكیل شده است انتخاب میشوند. بر اساس قانونی كه در سال 2003 به تصویب رسید، اصلاحاتی در روند انتخابات ملس سنا صورت گرفت، بر اساس این اصلاحات مقرر شد از این پس، دوره خدمت اعضای مجلس سنا 6 ساله باشد و نیمی از نمایندگان سنا هر سه سال یك بار تغییر كنند. پیش از آن، دوره خدمت اعضای مجلس سنا 9 ساله بود و یك سوم اعضای آن هر سه سال یك بار تغییر میكردند. همچنین قرار شد تعداد كرسیهای مجلس سنا تا سال 2010 از 321 كرسی به 346 كرسی افزایش یابد.
آلمان
جمهوری فدرال آلمان، مبتنی بر یك دمكراسی پارلمانی است. پارلمان این كشور شامل دو مجلس است: یك مجلس عوام كه «بوندستاگ» نامیده میشود و اعضای آن با رأی مستقیم مردم انتخاب میشوند و یك مجلس اعیان كه «بوندسرات» نامیده میشود و متشكل از نمایندگان نصب شده از سوی فرمانداران ایالتها (لاندرها) است. مجلس بوندستاگ قدرت بیشتری نسبت به بوندسرات دارد و اعضای آن برای یك دوره چهار ساله انتخاب میشوند. مجلس بوندسرات دوره زمانی مشخصی ندارد. مدت زمان خدمت اعضای این مجلس بستگی به نظر حكومت ایالتهایی دارد كه این افراد نمایندگی آن را به عهده دارند.
اعضای مجلس بوندستاگ از طریق یك نظام انتخاباتی مختلط كه تركیبی از نظام اكثریتی تك نمایندهای و یك نظام تناسبی است مشخص میشوند. نیمی از اعضای مجلس بوندستاگ از حوزههای انتخابیه تك نمایندهای انتخاب میشوند. این حوزههای انتخاباتی به نسبت جمعیت ایالتها بین آنها تقسیم شده است. تكلیف كرسیهای این حوزههای تك نمایندهای از طریق نظام انتخاباتی اكثریتی ساده مشخص میشود.
احزاب سیاسی برای هر یك از حوزههای انتخابیه تك نمایندهای یك كاندیدا معرفی میكنند. آنها همچنین در سطح ایالتها اقدام به انتشار لیستهای تناسبی میكنند. نیم دیگر اعضای بوندستاگ بر اساس این لیستهای تناسبی انتخاب میگردند. بنابراین آلمانیها دو رأی به صندوق میاندازند: رأی اول برای انتخابات یك كاندیدا در یك حوزه انتخابیه و رأی دوم برای انتخاب یك لیست بسته حزبی. نیمی از نمایندگان بوندستاگ از میان كاندیداهایی كه در حوزه انتخابیه از سوی احزاب معرفی شدند انتخاب میشوند و نیم دیگر آنها از طریق لیستهای ارائه شده از سوی احزاب در سطح ایالتها. از آنجا كه رأی دوم تركیب بوندستاگ را مشخص میكند اهمیت بیشتری نسبت به رأی اول دارد.
ایتالیا
نظام حكومتی ایتالیا یك نظام پارلمانی است. ایتالیا دارای یك پارلمان دو مجلسی است. این دو مجلس عبارتند از : مجلس سنا با 322 كرسی و مجلس نمایندگان با 630 كرسی.
تكلیف 629 كرسی از مجموع 630 كرسی مجلس نمایندگان از طریق یك نظام انتخاباتی تناسبی مبتنی بر لیستهای بسته حزبی مشخص میشود، از 629 كرسی یاد شده 617 كرسی به شهروندان ایتالیایی مقیم خود ایتالیا اختصاص داده شد و 12 كرسی باقیمانده هم به شهروندان ایتالیاتی مقیم خارج از كشور، تكلیف یك كرسی دیگر مجلس نمایندگان كه به منطقه «واله آئوست» اختصاص داده شد نیز بر اساس یك نظام انتخاباتی اكثریتی ساده در یك حوزه انتخابیه تك نمایندهای مشخص میشود.
مجلس سنا 315 عضو انتخابی و هفت عضو انتصابی مادام العمر دارد كه توسط رئیس جمهوری منصوب میشوند، برای انتخابات مجلس سنا ایتالیا به بیست حوزه انتخابیه كه منطبق با بیست منطقه اداری است تقسیم میشود. اكثر این حوزهها، حوزههای انتخابیه چند نمایندهای هستند كه تعداد كرسیهای اختصاص یافته به آنها بر اساس جمعیتشان با هم متفاوت است. با این حال پنج حوزه انتخابیه هم وجود دارد كه وضعیت متفاوتی دارند و در آنها تعداد كرسیهای ثابت است. روی هم رفته 301 كرسی مجلس سنا به شیوه تناسبی و بر اساس آرای به دست آمده توسط احزاب و ائتلافها در هجده منطقه به آنها توزیع میشود. در منطقه ترنتینو آلتو آدیگه 6 سناتور بر اساس نظام انتخاباتی اكثریتی ساده انتخاب میشوند، در حالی كه یك سناتور دیگر بر اساس آرایی كه برای كاندیداهای ناكام در حوزههای انتخابیه تك نمایندهای به صندوق انداخته شده، انتخاب میگردد. در واله آئوست در یك حوزه انتخابیه تك نمایندهای انتخاب میشوند. همچنین 6 سناتور هم از حوزههای انتخابیه واقع در خارج از كشور برگزیده میشوند.
سوئد
نظام سیاسی سوئد یك نظام مشروطه سلطنتی و نظام انتخاباتی این كشور یك نظام تناسبی است. این كشور دارای یك پارلمان تك مجلسی است كه «ریكس داگس» نامیده میشود.
این مجلس 349 نماینده دارد كه مستقیماً با آرای مردم و برای یك دوره چهار ساله انتخاب میشوند. در حال حاضر تكلیف 310 كرسی از این 349 كرسی در بیست و هشت حوزه انتخابیه چند نمایندهای مشخص میشود، 39 كرسی باقیمانده جنبه ملی دارند. برای اینكه حزب بتواند كرسیای در پارلمان به دست آورد آن حزب یا باید 4 درصد از كل آرا (تا بتواند یك كرسی از كرسیهایی كه جنبه ملی دارند را از آن خود كند ) و یا 12 درصد آرای یك حوزه انتخابیه را از آن خود كند.
مجلس ریكس داگس در سال 1435 شكل گرفت. در ابتدا فقط اعیان، روحانیون و مردم عادیای كه از آنها دعوت میشد در جلسات مجلس شركت میكردند. در سال 1841 بر اساس قانون، شیوه تشكیل جلسات مجلس تغییر كرد و مقرر شد صنعتگران، تجار و كارگران صنایع در صورت برخورداری از درآمد كافی حق رأی دادن داشته باشند.
در ژانویه 1863 طرحی برای تغییر ساختار مجلس و تبدیل آن به دو مجلس - یك مجلس اعیان یا سنای اشراف و یك مجلس عوام كه اعضایش هر سه سال یك بار با آرای مردم انتخاب میشدند - ارائه شد. در سال 1866 این پیشنهاد به عنوان بخشی از قانون اساسی سلطنتی سوئد مورد موافقت پادشاه قرار گرفت و در 1 سپتامبر 1866 اولین انتخابات ملی بر اساس سیستم جدید برگزار شد. از آن پس، در مجلس اعیان نمایندگان اعیان و روحانیون حضور داشتند و در مجلس عوام نمایندگان شهرنشینها و دهقانان.
تا سال 1866 مجلس چهار انجمن داشت كه هر كدام خاص طبقه اجتماعی مشخصی بود: اشراف، روحانیون، شهریها و دهقانان، اما در سال 1866 مجلس سوئد تبدیل به دو مجلس شد. اعضای مجلس دوم (مجلس عوام) با آرای مستقیم مردم و برای مدت چهار سال انتخاب میشدند. اما نقش مردم در انتخابات اعضای مجلس اول (مجلس اعیان) غیرمستقیم بود.
