شبکه‌های استانی روی ماهواره چه می‌کنند؟!

فاطمه رحیمی/ سرویس فرهنگی "تابناک"ـ شبکه استانی با توجه به اسمی که با خود یدک می‌‌کشد، رسانه‌ای است که مأموریت جذب مخاطب بومی را بر عهده دارد و رسانه‌ای که می‌‌خواهد کارکرد بومی داشته باشد و متناسب با فرهنگ قومی محصولات خود را عرضه کند باید بر اساس تفکرات بومی مبانی رسانه‌ای و ارتباطاتی خود را پایه‌ریزی کند تا محصولات آن مورد توجه مخاطب بومی قرار بگیرد و این البته مغایرتی با استفاده از فناوری‌های نوین رسانه‌ای ندارد. بدیهی است که کارکرد چنین شبکه‌ای ـ شبکه استانی ـ به مراتب با شبکه‌های ماهواره‌ای از هر جنسی که باشند متفاوت است؛ چرا که شبکه ماهواره‌ای درصدد جلب توجه مخاطبی در ابعاد وسیع‌تر از مرزهای یک کشور است و شبکه استانی موقعیت جغرافیایی و فرهنگی کوچکتری از یک کشور را در نظر دارد و برای خرده فرهنگ‌ها برنامه تولید می‌‌کند.

با در نظر گرفتن مختصات ویژه شبکه‌های استانی و تفاوت‌های آن با شبکه‌های ماهواره‌ای و با توجه به اینکه شبکه‌های استانی صدا و سیما تاکنون در انجام مأموریت خود خیلی هم موفق نبوده‌اند چرا این شبکه‌ها از ماهواره نیز قابل دریافت هستند؟

هم اکنون بیش از 30 مرکز یا شبکه استانی در صداوسیما و زیر نظر معاونت مجلس و امور استان‌های صدا و سیما فعالیت می‌‌کنند. صدا و تصویر اکثر این شبکه‌ها از طریق دو ماهواره اینتل ست 902 و آسیاست 3 اس پخش می‌‌شود. ۱۵ شبکه استانی سیما از طریق ماهواره اینتل ست و ۱۱ شبکه از طریق ماهواره آسیاست پخش می‌‌شوند. ماهواره Intelsat 902 در 62 درجه شرقی و دارای دو باند C و Ku می‌‌باشد که یکی از پوشش‌های Ku آن در اجاره ایران است که 15 کانال استانی ایران از این ماهواره قابل دریافت هستند.

در شرایطی که داد اهالی رسانه و جامعه شناسان درآمده که گرایش و توجه مردم به ماهواره به خاطر برخی بی‌درایتی‌ها و کم کاری‌ها از سوی رسانه ملی بوده است، پخش شبکه‌های استانی از ماهواره با تولیداتی که که از نظر کیفی نسبت به شبکه‌های سراسری در سطح نازل تری هستند، چه دردی را می‌‌تواند دواکند؟

آیا تنها به این دلیل که بخشی از ماهواره اینتل ست در اجاره ایران است بهانه خوبی است که شبکه‌های استانی را با تولیداتی چنین ضعیف در معرض دید جهانیان قرار دهیم؟

ممکن است مسئولان صداوسیما ادعا کنند که بسیاری از نقاط کشور به دلایل مختلفی از جمله عدم سیگنال رسانی مطلوب، نقاط کور فرستنده‌ها، اختلالات ناشی از شرایط جوی و ... از دریافت مطلوب این شبکه‌ها توسط آنتن‌های معمولی محروم هستند و قرار گرفتن این شبکه‌ها روی ماهواره برای تسهیل حال مخاطب است، اما این پاسخ هم به دلیل ممنوع بودن استفاده از گیرنده‌های ماهواره‌ای در ایران عجیب به نظر می‌‌رسد.

حال که سیاست‌های صداوسیما بر این مبنی قرار گرفته که شبکه‌های استانی از ماهواره پخش شوند نباید این فرصت را مغتنم شمرد برای اینکه مخاطب جهانی با فرهنگ و تمدن تاریخی ایران آشنا شود؟ بد نیست معاونت مجلس و استان‌ها  بررسی کند که تاکنون چند نفر از گردشگران و جهانگردان تحت تأثیر تولیدات شبکه‌های استانی به ایران آمده‌اند. چند نفر با دیدن برنامه‌های شبکه‌های اصفهان و فارس علاقه‌مند به دیدن شهرهای شیراز و اصفهان شده‌اند؟ اگر شبکه‌های استانی چنین وظیفه‌ای ندارند و باید مخاطب بومی خود را دریابند، پس چرا از ماهواره پخش می‌‌شوند؟!

چندی پیش موسوی مقدم، معاون امور مجلس و استان‌هاي صداوسيماي جمهوري اسلامي ايران گفت: بيش از 17 هزار شبكه تلويزيوني و 10 هزار شبكه راديويي ماهواره‌اي در دنيا به دنبال انكار حقايق هستند. آیا شبکه‌های استانی صداوسیما که در جذب مخاطبان بومی خود عاجز هستند، می‌‌توانند سلاح قدرتمندی باشند برای مقابله با ‌‌این 17 هزار شبکه؟
ممکن است مسئولان صداوسیما آمار و رقام متعددی را مبنی بر افزایش سطح تولیدات شبکه‌های استانی و توجه مخاطب به آنها ردیف کنند، اما تأمل بر سه سخنرانی ضرغامی در سه جشنواره استانی صداوسیما در دوره‌های پانزدهم، شانزدهم و هفدهم حکایت دیگری را بیان می‌کند.

مهندس ضرغامی در اختتامیه جشنواره پانزدهم در محمود آباد، از برنامه‌سازان و مدیران شبکه‌های استانی خواست برای ارتقای کیفیت برنامه‌های خود، حرکتی بسیجی وار را آغاز کنند. او گفت: «ماموريت شما اين است كه زيبايي‌هاي قوميت‌ها را به تصوير بکشید. براي برخي اقوام و فرهنگ‌ها، جوك‌هايي ساخته و پخش مي‌شود كه توطئه استعمار است. شبكه‌هاي استاني مي‌توانند اين توطئه را با معرفي اخلاق حسنه قوميت‌ها خنثي كنند.»

حالا که قرار است شبکه‌های استانی در معرض دید مخاطب جهانی قرار بگیرند آیا برنامه سازان آذری، لر و قومیت‌های مختلف ایرانی نباید برای معرفی فرهنگ دیرپای خود که بسته به تمدن بزرگ ایرانی است، اقدام کنند؟ اگر مأموریت آنها این است که مخاطب بومی خود را دریابند، پس روی ماهواره چکار می‌‌کنند؟

مهندس ضرغامی در اختتامیه جشنواره شانزدهم در شیراز گفت: «ما در كشوري زندگي مي‌كنيم كه تنوع فرهنگي زيادي داريم هركدام از آنها عمق و گستره وسيع و بسيار قابل توجهي دارد. توقع ما از شما اين است كه رسانه ملي و شبكه‌هاي استاني را ياري كنيد كه اين فرهنگ‌هاي ملي و قومي كه ريشه در دين و مذهب و اعتقاد ما دارند، حفظ شوند. متأسفانه شاهدم در بعضي از توليدات شما در مراكز استانها تقليدهاي نابجا و كوركورانه‌اي از شبكه‌هاي سراسري می‌‌شود در حالی که  كار شما مستقل است و این شما هستید که باید به شبکه‌های ملی الگو بدهید.»

بسیاری از برنامه‌سازان و کارشناسان رسانه‌ای بارها یادآور شده‌اند که تولیدات استانی صداوسیما تقلید صرف از شبکه‌های سراسری است و تنها تفاوتی که شبکه‌های استانی با شبکه‌های سراسری دارند، پایین‌تر بودن کیفیت برنامه‌هاست.

رئیس سازمان صدا و سیما یک بار هم ـ سال 1381 وقتی که خود معاون مجلس و امور استان‌های صدا و سیما بود ـ در مصاحبه‌ای با شبکه یک سیما درباره شبکه‌های استانی گفت: «ما آن شبكه استاني را كه بيشتر به مسائل ملي مي‌پردازد، شبكه استاني موفقي نمي‌دانيم، چون از مدار وظيفه اصلي خودش خارج شده است. وظيفه اصلي شبكه استاني پرداختن به سنن، زبان، گويش و مسائل قومي همان استان است.»

البته قرار داشتن شبکه‌های استانی روی ماهواره امکان تحلیل وضعیت آنها را فراهم می‌‌کند با تأملی بر برنامه‌های شبکه‌های مختلف استانی صداوسیما خواهیم دید که کمتر شبکه‌ای هست که به طور کامل کارکرد و مأموریت خود را در نظر بگیرد و به فرهنگ قومی و بومی منطقه خود گرایش داشه باشد.

آقای ضرغامی در جشنواره هفدهم مراکز استانی صداوسیما در بندرعباس نیز خطاب به همکاران استانی خود گفت که در بازبینی برخی تولیدات آنها ایراد کم ندیده است و از آنها خواست برای ارتقای کیفیت بکوشند و بار دیگر مسأله توجه به قومیت‌ها را عنوان کرد.

در دنیایی که خالقان رسانه‌ای در مهندسی پیام آنقدر ظرایف را در نظر می‌‌گیرند و به همه ابعاد توجه می‌‌کنند که مخاطب را اسیر پيام (محصول)  خود کنند، چرا باید شبکه‌های استانی که در انجام مأموریت خود ناتوان بوده‌اند، از ماهواره پخش شوند؟ و اگر از ماهواره پخش می‌‌شوند، چرا نباید معرف زیبای فرهنگ ایرانی به جهان باشند؟!