كمترين ميزان تغذيه با «شيرمادر» در ايران

شايد كمتر كسي بداند كه حدود 75 درصد مادران كشور، تغذيه انحصاري با شير مادر را تا 6 ماهگي براي فرزندان خود رعايت نمي‌كنند.

به گزارش همشهری، در حالي كه سازمان جهاني بهداشت اعلام كرده حدود 98 درصد مادران بايد بتوانند نوزادان خود را تا 6ماهگي منحصرا با شير مادر تغذيه كنند اما آمارها نشان مي‌دهد كه از بين 6 منطقه اين سازمان، در كشور ما كه در منطقه شرق مديترانه است، كمترين ميزان تغذيه با شير مادر در دنيا انجام مي‌شود.

دكتر احمدرضا فرسار، متخصص كودكان، عضو هيأت علمي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي، عضو انجمن ترويج تغذيه با شير مادر و عضو هيأت‌مديره انجمن علمي تغذيه كودكان ايران در رابطه با عواملي كه منجر به كاهش تغذيه انحصاري با شير مادر در كشور شده‌اند در اين گفت‌وگو بيشتر توضيح مي‌دهد. به عقيده او تبليغات پنهان و آشكار تاجران شيرخشك در حال حاضر اعتماد به نفس مادران را از بين برده و همين امر موفقيت در شيردهي را در اغلب مادران كاهش داده است.

* آقاي دكتر، از باورهاي غلطي كه در جامعه ما باعث شده مادران نسبت به شيردادن به نوزادشان رغبتي نشان ندهند، شروع كنيم؟

خوشبختانه الان مادران به اهميت و فوايد شير مادر براي سلامت خود و كودكشان آگاهي دارند ولي متأسفانه يك سري از عوامل در اين ميان مشكل ايجاد مي‌كند. يكي از اين عوامل زندگي ماشيني است كه البته غيرقابل حل هم نيست.

متأسفانه در اين ميان تبليغات پنهان يا دهان به دهان تجار شير خشك اعتماد به نفس مادرها را از بين مي‌برد؛ يعني به مادرها اين باور را تلقين مي‌كند كه شير به كودك نمي‌سازد يا كم است. در حالي كه از نظر علمي ثابت شده كه  شير مادر تنظيم اتوماتيك دارد؛ يعني هم حجمش با نياز كودك مناسب است و هم تركيبش.

* خب به‌نظر شما چه بايد كرد كه اين باورها و تلقين‌ها به حداقل برسد؟

لازمه اين كار بهر‌ه‌گيري از مشاوراني است كه از همان لحظه اول تولد اهميت شير‌دهي را براي مادر و حتي اطرافيان او در منزل روشن كنند ولي متأسفانه چنين سيستمي در كشور ما خيلي ضعيف است و همين باعث شده مادرها از راه‌هايي كه منجر به موفقيتشان در شيردهي مي‌شود، بي‌خبر باشند.

* منظورتان كدام راه‌هاست؟

ببينيد، رعايت چند نكته بسيار مهم است. اول اينكه مادر بايد قبل از تولد كودك از نظر جسمي و روحي براي شيردهي آماده شود. البته قبل از زايمان متخصصان زنان و زايمان بايد سينه مادر را معاينه كنند كه درصورت وجود مشكل يا بيماري خاص تا قبل از به دنيا آمدن كودك نسبت به برطرف كردن آن اقدام شود. نكته‌ ديگري كه بسيار مهم است اينكه يك ساعت اول بعد از تولد كودك را روي سينه مادر بگذارند. همچنين در 5 تا 6 دقيقه اول تولد، كودك بايد با مادر تماس پوست با پوست داشته باشد. ولي متأسفانه در بيمارستان‌هاي ما چه دولتي و چه خصوصي كودك را به بهانه‌هاي مختلف چندين ساعت از مادر دور مي‌كنند.

* در مورد تغذيه انحصاري كودك تا 6 ماه اول تولد چه باورهاي غلطي در ميان مادران وجود دارد؟

خب در اين مورد بايد بگويم، نخستين باور غلط اين است كه خيلي از مادرها هنوز نمي‌دانند كه 6 ماه اول تولد يعني 180روز كامل. چون به محض اينكه كودكشان وارد 6ماهگي شد، شروع به دادن غذاهاي كمكي به او مي‌كنند. نكته بعدي اين است كه به جز سينه مادر و قطره ويتامين كه از روز 15 تولد شروع مي‌شود، مطلقا چيزي در دهان كودك نبايد برود. به اين معني كه تغذيه بايد فقط منحصر به شير مادر باشد. آب‌جوش، روغن، خاك شير، عرق نعنا و... همگي شيردهي را با شكست روبه‌رو مي‌كند. علاوه بر اين شير مادر را نبايد ساعت‌بندي كرد.

* يعني اين باور كه هر 2 يا 3ساعت يك بار بايد به كودك شير داد غلط است؟

بله صد درصد. زمان‌بندي در اين مورد هيچ پايه علمي ندارد. به‌خصوص در پايان روز هر وقت كودك خواست، بايد مادر به او شير بدهد به اين دليل كه هورمون‌هاي مؤثر در ترشح شير، در شيرخوردن‌هاي شبانه بيشتر ترشح مي‌شوند.

* خب حالا برويم سراغ عكس اين ماجرا. اگر هيچ‌كدام از اين اتفاق‌ها در اين فاصله زماني بعد از تولد نيفتد، چه عواقبي در انتظار مادر و كودك است؟

در اين شرايط اگر به كودك مواد غذايي به غيراز شير مادر خورانده شود، كودك اين غذاها را مي‌خورد ولي آنزيم‌ها و سيستم گوارشي‌اش آمادگي هضم و جذب را ندارد. بنابراين به سيستم گوارشي فشار مي‌آيد. پس آمادگي اين كودك در بزرگسالي براي ابتلا به بيماري‌هاي گوارشي بيشتر است. دوم اينكه چنين كودكي مطمئنا شانس ابتلا به آسم و آلرژي را هم پيدا مي‌كند.

* استفاده از اين مواد غذايي كمكي تأثير منفي در رشد كودك هم دارند؟

مطمئنا، وقتي كودك آمادگي هضم و جذب اين مواد را ندارد، پس ماده رشد دهنده‌اي هم براي او وجود ندارد. چون فقط معده كودك پرمي‌شود.

*  آقاي دكتر، اين شرايط مادر را هم دچار خطر مي‌كند؟

همين‌طور است. ببينيد، در اين وضعيت شير مادر هم خشك مي‌شود و در اين صورت سلامت مادر و كودك هر دو به خطر مي‌افتد چون 2 سال تمام شيردهي شانس ابتلاي مادر به بعضي از بيماري‌ها از جمله سرطان سينه، ام‌اس، سرطان تخمدان و دهانه رحم را كاهش مي‌دهد علاوه بر اين چربي‌هايي كه زير پوست مادر است با 2 سال تمام شيردهي آب مي‌شوند و همين شانس ابتلاي مادر به بيماري‌هاي قلبي‌عروقي را كاهش مي‌دهد. البته فراموش نكنيد كه شير مادر همچنين مي‌تواند از بيماري‌هاي غيرواگير در كودك مثل ديابت نوجواني، آسم و آلرژي نوجواني، بيماري لنفوم و كرون براي تمام طول عمر پيشگيري ‌كند. به علاوه اينكه  وقتي كودكي با شيشه شير مي‌خورد، مكيدن همين شيشه رشد فك تحتاني را به هم مي‌زند و كودك نياز به ارتودنسي پيدا مي‌كند. حتي در خيلي از موارد اين كار با عفونت گوش هم همراه است. علاوه بر اين، چون كودك با مكيدن شيشه مقاديري هوا قورت مي‌دهد دل‌درد هم خواهد گرفت.

* خيلي از مادرها مي‌گويند شيرشان كم است و با اين مقدار كودكشان سير نمي‌شود. تكليف اين مادران چيست؟

ببينيد، تقريبا هيچ مادري شيرش كم نيست مگر اينكه بخواهد از شيشه و پستانك استفاده كند. علاوه بر اين مي‌توان گفت تقريبا چيزي حدود سه دهم درصد از مادران هستند كه در بهترين شرايط شيرشان كم است؛ يعني كساني كه قبلا جراحي سينه داشته‌اند، كساني كه در كودكي آبسه سينه داشته‌اند و... . اينها موارد نادري هستند.