در وراي حذف ايران از جام جهاني

با پايان يافتن كار ايران درمرحله مقدماتي جام جهاني 2010 يك بار ديگر بحث و مجادلات پيرامون دلايل ناكامي آغاز شده است.

به گزارش گل؛ اين بحث ها معمولاً در يك بستر كلي مطرح مي شود و نتايجي مشابه دارد. بهتر است براي شناخت علل شكست در ميدان هاي بزرگ به شناخت وضعيت خود و مقايسه آن با وضعيت مطلوب بپردازيم، تا اندازه و موقعيت خود در فوتبال جهان را بشناسيم.

فوتبال خصوصي
فوتبال ملي هر كشوري بر پايه فوتبال باشگاهي استوار شده است. فدراسيون هاي فوتبال در سراسر جهان تحت نظارت فيفا و با برنامه هاي عاليه اي كه اين فدراسيون جهاني ديكته مي كند، موظف هستند تا به رشد و ارتقاي فوتبال ملي خود كمك كنند. اين وضعيت به سود فيفا و به سود خود كشورهاست.

برگزاري ليگ حرفه اي و جذاب موجب رونق فوتبال ملي نيز مي شودليگ حرفه اي بايد از توان مالي و پولي بالايي بهره مند باشد تا بتواند علاوه بر دادوستد بازيكنان ارزشمند، به تبادل مربيان بزرگ نيز كمك كند. اين اتفاق در فوتبال ايران نخواهد افتاد مگر آن كه زيرساخت اقتصادي كشور كه وابسته به قدرت مالي دولت است، جاي خود را با بزرگ شدن بخش خصوصي و مالكيت شخصي عوض كند. يعني به جاي كنترل دولت بر ليگ از طريق سازمان ورزش و مالكيت بنگاه هاي خصوصي اقتصادي وارد كار شود. اينگونه بنگاه ها هرگز وارد چنين عرصه اي نخواهند شد، مگر از ساز و كار مالي و پولي آن آگاه و مطمئن باشند.

فوتبال دولتي مثلا بوندس ليگا در هر فصل ۳۰۶ بازي برگزار مي كند كه مجموع آن ۲۷۵۴۰ دقيقه مي شود. بازي ها در اواخر تابستان برگزار مي شود، تا اواخر زمستان ادامه پيدا مي كند و در اوايل بهار به پايان مي رسد. ميانگين تماشاگران هر بازي در اين ليگ ۳۸۱۹۱ نفر است. در يك فصل كامل بوندس ليگا، ۷/۱۱ميليون نفر در ورزشگاه ها از بازي ها ديدن مي كنند. رقم دقيق تماشاگران در هر بازي در همان روز از طريق تابلوي ورزشگاه به اطلاع همگان مي رسد. حتي بازي هاي دسته دوم نيز آمار و اعداد دقيق خود را دارد. به اين ترتيب امكان اندازه گيري دقيق درآمد بليت فروشي، اقتصاد حاشيه هر بازي، سقف رو به رشد، فروش امتياز تلويزيوني و وسعت بازار وجود دارد.

در ايران ليگ حرفه اي دچار فراز و نشيب هاي ناشي از انقلاب و جنگ شده و ليگ جديد از عمر 8 ساله برخوردار است. مالكيت اكثريت قريب به اتفاق باشگاه ها با بنگاه هاي دولتي است و از جمله دو باشگاه اصلي كشور - استقلال و پرسپوليس- در مالكيت دولت هستند. تقويم ليگ به دليل تعطيلات ناشي از ماه رمضان، محرم، نوروز و بسياري از تعطيلات ناخواسته و پيش بيني نشده، دچار وقفه و بي برنامگي مي شود.

مجهولات
در هر ليگ 260 بازي برگزار مي شود، به رغم اين كه بليت هاي كليه بازي ها در اكثر ورزشگاه ها به ويژه در شهرستان ها به فروش مي رسد، رقم دقيق بليت فروشي اعلام نمي شود. معمولاً وقتي صحبت از رقم تماشاگران مي شود، به حضور يكصد هزار نفر در بازي استقلال و پرسپوليس اشاره مي شود، بي آنكه از تاثير آن بر اقتصاد ليگ آگاه باشيم.

ميان سازمان ليگ و تلويزيون دولتي ايران تعاملي در مورد درآمدهاي پخش بازي ها و آگهي ها وجود ندارد. در عين حال اقتصاد حاشيه ليگ نيز يا وجود ندارد و يا پنهان است. بازيكنان خارجي ايران اهل كشورهاي تازه استقلال يافته شوروي سابق هستند كه آنها نيز از ميان بهترين هاي كشور خود انتخاب نمي شوند، چون دستمزد كافي برايشان وجود ندارد. اين وضعيت در مورد مربيان خارجي و از جمله مربيان تيم ملي نيز صدق مي كند. ارقام مربوط به قرارداد با بازيكنان و مربيان هرگز رسماً اعلام نمي شود تا هيچ كس از اين ناحيه متضرر نشود. در مورد اقتصاد حاشيه اي فوتبال در ايران، محدوديت هاي فراواني وجود دارد.

مشكلات فرهنگي
شمارگان (تيراژ) مجموعه روزنامه ها در آلمان به بيش از ۳۰ ميليون در روز مي رسد و هيچ روزنامه اي وجود ندارد كه بخش مهمي را به ورزش اختصاص ندهد. هر روزنامه مهمي در آلمان يك بخش بزرگ ورزشي دارد كه ضميمه ورزشي آن به اندازه يك روزنامه مستقل اهميت دارد. اين روزنامه ها در انتشار مطالب و سردبيري مستقل هستند و بازتاب اقتصاد بازار به معناي آگهي و مخاطب هستند.

در ايران بيش از ۱۵ روزنامه ورزشي منتشر مي شود و هيچ كس حتي دولت از تيراژ دقيق آنها مطلع نيست، چون رقم غيرواقعي بر درآمد واقعي آنها تاثير مستقيم دارد. معمولاً يك نفر براي چند نشريه كار مي كند و اخبار و گزارش هاي آنها تكراري است. گرچه ورزش از حوزه هايي است كه چه قبل و چه بعد از انقلاب براي انتقادهاي شديد باز نگاه داشته شده، ولي از آنجا كه نشريات تحت نظارت دولت هستند و رياست سازمان ورزش و فدراسيون خود را منصوب حكومت مي دانند، علاقه ندارند تا مورد انتقاد شديد مطبوعات قرار گيرند.

تماشاگران
كسي نمي داند چه سازماني در ايران - سازمان تبليغات اسلامي، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي، صداوسيما، وزارت ارشاد، مطبوعات، سازمان ورزش و يا باشگاه ها- مسئول فرهنگ تماشاگران فوتبال است. معمولاً همه دستگاه ها به سهم خود فرهنگ سازي مي كنند. ولي در هنگام اتفاقات ناگوار، از خراب شدن ورزشگاه بر سر تماشاگران گرفته تا كتك كاري بازيكنان ملي در زمين و در مقابل دوربين هاي تلويزيوني، هيچ كس مسئوليت رفتارها و پيامد آن را به عهده نمي گيرد.

گفته مي شود در آلمان در مقايسه با ۴۳ سال قبل - كه ليگ آن كاملاً مردانه بود- امكانات با برنامه اي تدارك ديده شده كه به موجب آن، تا بيش از ۲۰ درصد ورزشگاه ها بخش ويژه خانواده داشته باشند. در آلمان فرهنگ سازي به عهده انجمن هواداران هر باشگاه است و منظور از فرهنگ سازي نيز روشن و تعريف شده- ترويج روش هاي تشويق مسالمت آميز و شاد، احترام به بازيكنان ملي پوش، گسترش شبكه ارتباطي هواداران و جلوگيري از بروز خشونت در بيرون از ورزشگاه ها - است.

نتيجه ...
آلمان تاكنون شش بار در صحنه جهاني و اروپا به عنوان قهرماني رسيده كه پنج بار آن به زماني برمي گردد كه بوندس ليگا پايه گذاري شده بوده است. در ۳۰ سال گذشته بيش از ۱۰۰۰ بازيكن خارجي در اين كشور بازي كرده اند كه زمينه فرهنگي لازم را براي ميزباني رويدادهاي بين المللي، مانند جام جهاني فراهم آورده اند. براي برداشتن قدم هاي بلند، بايد ساخت و پيوسته كار كرد. اما به هر حال ميوه آن در اواخر هر بهار مي رسد!